Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Erdek ilçesinde Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su zeytinlerinin karışımından elde edilir. İklime göre genellikle natürel sızma, kurak dönemlerde natürel birinci olarak üretilebilir.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Erdek Kapıdağ Zeytinyağı nedir?
Erdek Kapıdağ Zeytinyağı, Erdek ilçesinde yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su zeytin (Olea europa L.) çeşitlerinden karışık olarak elde edilen, oda sıcaklığında berrak, akışkan, rengi yeşilden sarıya kadar değişen, meyvemsiliği ortadan yükseğe kadar değişkenlik sergileyen, acılık ve yakıcılık özelliklerine sahip olan natürel zeytinyağıdır.
İklim koşullarına bağlı olarak genellikle natürel sızma zeytinyağı sınıfında yer alsa da özellikle kurak dönemlerde natürel birinci zeytinyağı kategorisinde yer alır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Asitliği oleik asit cinsinden en fazla % 2’dir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Marmara Denizi’nden 2–30 km uzaklık arasında zeytin ağaçları yer alır.
Erdek Kapıdağ Zeytinyağının yağ verimi ortalama % 20–22’dir.
Açık denizden gelen oksijen ve iyot içeren havanın etkisiyle bölgede yetişen zeytinler yavaş ve geç olgunlaşır.
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: İklime bağlı olarak genellikle natürel sızma, özellikle kurak dönemlerde natürel birinci olarak tanımlanır. Her parti tek bir kalite kategorisine otomatik atanmaz.
Zeytin çeşidi: Erdek ilçesinde yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su çeşitlerinden karışık olarak elde edilir; tek çeşit ürün gibi sunulmaz.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Meyvemsilik orta ile yüksek arasında değişir; acılık ve yakıcılık da tanımda yer alır. Aroma tablosu yeşil, elma, acı badem veya kesilmiş çim gibi hislerle ilişkili bileşenleri ayrı verir; bütün hislerin her partide aynı şiddette olması sonucu çıkarılmaz.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Balıkesir ili Erdek ilçesi.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Hasat genellikle eylül ortasında başlayıp ocak sonuna kadar sürer; elle veya makineyle toplanan zeytinler en fazla 48 saat içinde işlenir.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: İki fazlı yatay santrifüj dekantörüyle yağ ayrılır; karasu dikey separatörle uzaklaştırılır.
Filtrasyon kapsamı: Son arındırmada pamuklu veya kâğıt filtre kullanılır.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Hamur sıcaklığı 27 °C’nin altında, yoğurma süresi en fazla 25 dakikadır; separasyon 20–25 °C’de yapılır. Eklenecek suyun 27–30 °C olması hamur sıcaklığından ayrı koşuldur.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Sicilde asitlik oleik asit cinsinden en fazla %2, yağ verimi ise ortalama %20–22 olarak verilir. %2 sınırı bütün yağların natürel sızma olduğu anlamına gelmez; kalite kategorisi ayrıca değerlendirilir.
Görünüm ve duyusal özellikler
Terpenler, Erdek Kapıdağ Zeytinyağının ayırt edici uçucu aroma bileşimini de oluşturur ve özellikle meyvemsi duyusal his oluşumuna katkıda bulunur.
Lipoksigenaz iz yolu ile oluşan altı karbonlu bileşenler Erdek Kapıdağ Zeytinyağında istenilen kokuyu (özellikle meyvemsi ve yeşil olarak tanımlanan duyusal hisleri) oluşturur.
Zeytinlerin yavaş olgunlaşması aroma bileşenlerinin ve özellikle meyvemsiliği oluşturan altı karbonlu bileşenlerin daha fazla ve yoğun bir şekilde sentezlenmesini sağlar.
Hammadde ve bileşim
Erdek Kapıdağ Zeytinyağında ayırt edici bir diğer bileşen olan Hidrokarbonlardan E-2-dodesen de % 12’e kadar bulunur.
Erdek ilçesinde yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su (Olea europa L.) zeytin çeşitleri kullanılarak üretilir.
Hasat dönemi
Erdek Kapıdağ Zeytinyağında Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su çeşitleri kullanılır. Erdek ilçesinde yetiştirilen bu zeytinler genellikle eylül ortasından ocak sonuna kadar hasat edilir.
Erdek Kapıdağ Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Zeytin çeşitleri ve hasat dönemi
Erdek Kapıdağ Zeytinyağı üretiminde Erdek ilçesinde yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su zeytin çeşitleri kullanılmakta olup, zeytinlerin hasadı genellikle eylül ayının ortasında başlar ve ocak ayının sonuna kadar devam eder.
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Zeytinler, elle veya makine ile hasat edilir.
Kasalarla taşıma
Zeytinlerin fabrikalara taşınması; gıda ile temasa ve havalandırmaya uygun plastik kasalar ile yapılır.
Hasat ve zeytinlerin taşınması (2)
Erdek Kapıdağ Zeytinyağı üretiminde kullanılan zeytin çeşitlerinde hızlı bir şekilde aroma kaybı olması nedeni ile hasat edilen zeytinler en fazla 48 saat içerisinde işlenmelidir. Hasat sonrası zeytinlerde mevcut olabilecek ince dal, toprak, toz, taş ve diğer bitkisel materyaller gibi yabancı maddeler hava akımı ve basınçlı su (içilebilir nitelikte) sirkülasyonu ile ayıklanır.
Ayıklama ve yıkama
Yıkama işleminde kullanılan suyun sıcaklığı orta sıcaklıkta (20–30 °C) olmalıdır.
Kırma ve yoğurma
Zeytinler, kırıcı üniteler ile kırılır, parçalanır. Bu işlem ile yağ taneciklerinin ayrılacağı zeytin hamuru elde edilir. Kırıcıdan çıkan zeytin hamuru yoğurucuya aktarılır ve burada hamurun bünyesinde yer alan küçük yağ damlacıklarının birleşerek büyümesi sağlanır. Bu aşamada yağın kalitesinin bozulmaması için yoğurma sıcaklığı ve süresine dikkat edilmelidir. Yoğurma işleminde genellikle su kullanılmaz.
Yoğurmada su, sıcaklık ve süre
Su kullanıldığında ise ilave edilen su sıcaklığı 27–30 °C aralığında olmalı ve zeytin miktarının % 5’ini geçmemelidir. Zeytin hamuru en fazla 25 dakika süreyle yoğrulur. Zeytin hamurunun sıcaklığı 27 ˚C’nin altındadır.
Yağın ayrılması
Sıvı ve katı fazın ayrılmasında 2 fazlı santrifüj dekantörler kullanılır. Santrifüj sistemi ile elde edilen yağ-kara su karışımındaki kara suyun ayrılması için separatör (dikey santrifüj dekantörü) kullanılır. Seperasyon işlemi sırasında çalışma sıcaklığı 20–25°C olmalıdır. Karasudan arındırılan zeytinyağı, bir miktar tortu oluşturan madde ve su içerir.
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Parlak ve doğal renkte zeytinyağı üretmek için, filtreleme işlemi gerekir. Filtre işlemi için pamuklu filtreler veya kâğıt filtreler kullanılır. İnert gaz veya yüzer kapak sistemlerle yağın hava ile teması mümkün olduğunca engellenir. Tanklar; konik dipli, kolay temizlenebilir, genelde seviye kontrollü ve numune almaya uygun şekilde dizayn edilir.
Gıda ile temasa uygun şişelerde ambalajlanıp Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliğine uygun biçimde etiketlenerek piyasaya arz edilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Bu maddeler, zeytinyağının depolanması sırasında asitliği yükselterek zeytinyağı kalitesini düşürür.
Erdek Kapıdağ Zeytinyağının depolanmasında genellikle paslanmaz çelik veya krom nikel kaplı tanklar kullanılır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Erdek Kapıdağ Zeytinyağının Erdek ilçesinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yeri vardır. Erdek ilçesinde yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su zeytin çeşitleri kullanılarak üretilir. Bu nedenlerle Erdek Kapıdağ Zeytinyağının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleştirilir. İklim koşullarına bağlı olarak genellikle natürel sızma zeytinyağı sınıfında yer alsa da özellikle kurak dönemlerde natürel birinci zeytinyağı kategorisinde yer alır.
Erdek ilçesi ılıman bir iklim kuşağında yer alır. Bu sebeplerle Erdek Kapıdağ Zeytinyağının coğrafi sınırla ün bağı bulunur.
Ilıman iklimin doğal bir klima etkisi göstermesi ve ayrıca, zeytinlerin yetiştikleri toprakların tınlı, killi tınlı ve hafif kireçli yapıda olması bahsi geçen zeytin çeşitlerinin bu bölgeye uyumunu sağlar.
Tescil ve denetim
Ambalajın üzerinde, mevzuata uygun etiket bilgileri, Erdek Kapıdağ Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi yer alır.
Tescil ve işaretin kullanımı
1733 tescil numaralı Erdek Kapıdağ Zeytinyağı mahreç işareti olarak 6 Mayıs 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Erdek Kapıdağ Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Erdek Kapıdağ Zeytinyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Denetimler; Erdek Ticaret Odasının koordinatörlüğünde ve Erdek Ticaret Odası, Erdek İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Marmarabirlik S.S. 162 Sayılı Erdek Zeytin Tarım Satış Kooperatifi ve Erdek Ziraat Odasından konuda uzman birer üye olmak üzere en az 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir.
Denetimler, her yıl hasat döneminde (eylül ve ocak ayları arasında) ve / veya şikâyet halinde her zaman yapar.
Denetim mercii, Erdek Kapıdağ Zeytinyağı üretiminde coğrafi sınırda yetiştirilen Erdek Yağlık, Gemlik ve Erdek Su çeşidi zeytinlerin kullanılmasını; üretim metoduna uygunluğu ve Erdek Kapıdağ Zeytinyağı ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Erdek Kapıdağ Zeytinyağında zeytinler kasalarla taşınır, hamur haline getirilip kontrollü koşullarda işlenir. Üretim aşamalarının Erdek sınırlarında yürütülmesi sicilde belirtilir. Ürün, yarımadanın zeytin işleme bilgisini temsil eder. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
