Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir ve Çanakkale’nin Edremit Körfezi çevresinde yetişen zeytinler yeşil veya pembe çizik biçiminde hazırlanır. Ham taneler çizilip doğal içme suyunda tatlandırılır; bu aşamada kimyasal veya ısıl işlem uygulanmaz.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 24 Aralık 2023
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini nedir?
Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Ayvalık çeşidi zeytinlerden hazırlanan çizik yeşil sofralık zeytindir. Üretim alanı, Kazdağı ve Madra Dağı’nın Ege Denizi’ne bakan yamaçlarında, Bababurnu’ndan Madra Çayı’na kadar uzanan Edremit Körfezi yöresidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve, renk ve duyusal özellikler
Çiçeklenme Dönemi: 16 mayıs- 9 haziran arasındaki döneme rastlar.
Morfolojik Özellikleri Kuvvetleri: İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir.
Büyüklüğü: Orta Şekli: Yuvarlağa yakın, silindirik.
En Geniş Nokta: Orta kısma yakın Omurga Oluşumu: İki yanda hafif omurga oluşumu var. Ucu: Düz veya yuvarlakça olup meme yoktur.
Sap Cebi: Ortası derin, dar, mekik şeklinde kenarı girintili çıkıntılıdır.
Yüzey Rengi: Bej- sarı.
Genellikle kuvvetli ve dik büyür.
Mekanik hasada elverişli bir yapıya sahiptir.
Ağacın verimi sicilde iyi olarak tanımlanır.
Yeşil Olum Dönemi: 15–30 Ekim tarihleri arasındadır.
Siyah Olum Dönemi: Ege Bölgesi’nde 15 Kasım’dan sonradır.
Etmenlere Karşı Duyarlılığı: Soğuğa karşı kısmen dayanıklıdır.
Kimyasal Özellikler Halka arz edilen ürünler Sofralık Zeytin Kodeksi Tebliğine uygun olmalıdır.
Bu dönemde zeytinler orta seviyede yağlanmış ancak yağlanma halen devam etmektedir.
Bu anlamda zeytinler yeşil çizik ve pembe çizik olarak da adlandırılabilir.
Tamamen doğal tatlandırıcılar kullanılarak üretilen Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, kendine has hazırlama ve işleme yöntemine sahiptir.
Fakat Gemlik, Memecik, Erkence baba olarak kullanılabilir.
Ayvalık Çeşidi İzmir Sofralığın dışındaki çeşitler için tozlayıcı olarak kullanılabilir.
Önemi: Ege Bölgesindeki ağaç varlığının % 25.3’ünü, toplam ağaç sayısının % 19’unu bu çeşit teşkil eder.
Yeşil Meyvede Lantiseller: Küçük noktacıklar halinde görülür.
Olgun Meyve Rengi: Koyu vişne Olgun Meyvede Lantiseller: Genellikle belirgindir.
Olgun Meyve Et Rengi: Kabuk altı vişne renginde olup, çekirdeğe doğru açılır ve krem rengini alır.
Ağırlığı(100 Meyve): 355–375 g Yüzeyi: Derin oluklu ve pürüzlü.
Meyve Bağlama Dönemi: 20 Mayıs-15 Haziran arasındadır.
Boyuna Simetri: Simetriktir.
Enine Simetri: Simetriktir.
Ağaç, yaprak ve çiçek özellikleri
Habitusu: Büyük ağaç oluşturur.
Dalların Rengi: Yeşil-gri Dalların Açı Durumu: Dar açılı olup, dik büyüme özelliği gösterir.
Gövdenin Kuvveti: Kuvvetli Gövdenin Rengi: Bej-yeşil Gövde Yüzeyinin Durumu: Genç ağaçlarda düzgün, yaşlandıkça koyu gri rengi alır ve pürüzlü görünüm kazanır.
Somak uzunluğu: 29,0–30,8 mm Ortalama Somak Uzunluğu: 29.9 mm.
Periyodisite Durumu: Orta derecede periyodisite gösterir.
Döllenme Durumu: Kendine verimlidir.
Taç yoğunluğu: Dallanma seyrek ve yaprak yoğunluğu azdır.
Somaktaki Çiçek Sayıları: 14–34 arasında değişir.
Ortalama Çiçek Sayısı: 20 Yeşil Meyve Rengi: Puslu, tipik zeytin yeşili rengindedir.
Yaprak uzun-dar eliptik ve genellikle asimetriktir. Üst yüzeyi pussuz, tüysüz ve parlak koyu yeşildir (000858 leek green). Sap uzunluğu 4,40–4,60 mm, sap kalınlığı 1,24–1,44 mm’dir. Zeytinler sarımsı-yeşil ve kırmızımsı renklerine göre ayrılır.
Meyve eti ve çekirdek yapısı
Olgun Meyve Eti Sertliği: Orta sertliktedir.
Olgun Meyvede Et- Çekirdek Bağlantısı: Bağlantı kuvvetli olup, çekirdek etten kolay ayrılmaz.
Yüz çekirdeğin ağırlığı 43,77–63,77 g, hacmi 43–63 cm³’tür. Çekirdek boyu 11,76–13,76 mm, eni 6,15–8,15 mm’dir. Boy/en oranı sicilde 1,68–1,88 mm olarak verilir. Meyvedeki çekirdek oranı %14,00–15,48’dir. Gelişme kuvveti bakımından değişik tipleri bulunur.
Bileşim ve kimyasal özellikler
Sicilde NaCl oranının alt sınırı %5, üst sınırı %7’dir. pH 3,8–4,3 aralığındadır. Ürünler cam, plastik türevi veya teneke ambalajlarda, ürün tipine özgü salamura içinde piyasaya sunulur.
Tuz ve pH sınırları sicil tablosunda gösterilir.
Tuz ve pH sınırları
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kimyasal | Asgari | Azami |
|---|---|---|
| Nacl | % 5 | % 7 |
| pH | 3,8 | 4,3 |
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleri sicilden aktarılan aşağıdaki tabloda gösterilir.
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Bahçe tesisi ve dikim
Üretilme Şekli: Genellikle çelikle üretilir. Dikim: Yeni bir tesis kurulmadan önce toprak tabakasının parçalanması için derin işleme yanında, zorunlu hallerde tesviye, teraslama vb. toprak ve arazi hazırlıkları tamamlanır. Çukur açılırken alt ve üst toprak ayrı ayrı konumlandırılır. Dikimden önce naylon torbalar içindeki fidanların toprağın dağılıp köklerin hava ile temasını önlemek için sulandırılır (can suyu verilir.). Bu nedenle arazinin zeytin dikiminden önce mutlaka toprak tahlili yaptırılır.
Zeytinlikler tesis edilirken dikim aralıkları, bölgenin iklim ve toprak koşullarına, ağacın alacağı taç büyüklüklerine göre değişebilmektedir. Bu ağaçlar makineli tarım yapılan bahçelerde ve geleneksel bahçelerde uygun sıra arası ve üzeri mesafeler ayarlanarak dikimler yapılır. Dikim sırasında ve bunu takip eden yıllarda yetiştirme tekniklerine özen gösterilir. Yeşil Olum Dönemi: 15–30 ekim tarihleri arasındadır.
Orta kertiğe işaret kazığı gelecek şekilde dikim tahtası yerleştirilir. Üst Toprak Alt Toprak 50 cm 50 cm Ayrıca bu metot dışında diğer dikim metotları da uygulanan bahçelerde de zeytin ağacı yetişebilir. Bölge şartlarına göre kasım sonu itibariyle şubat-mart ayının ilk çeyreği dönemlerinde fidan dikimi gerçekleştirilir. Dikim yapılırken gelecekte her ağacın güneş ışığında maksimum oranda yararlanması gereği göz önüne alınır.
Büyük taç yapabilen bu ağaçlar makineli tarım yapılan bahçelerde ve geleneksel bahçelerde uygun sıra arası ve üzeri mesafeler ayarlanarak dikimler yapılır. Fidan çukurlarının derinliği ve genişliği, fidanın büyüklüğüne göre belirlenir. Çukurlar 50×50 cm boyutlarında açılır. Dikilen fidanın hızlı gelişebilmesi için çukur geniş açılır.
Fidanların dengeli ve sıhhatli büyümeleri için fidan dikimi ile birlikte dikim temel çukurlarına temel gübreleme yapılır. Dikim çukurlarının açılmasında 150 cm boyunda tam ortasında ve uçlarında kertikler bulunan dikim tahtaları kullanılır. İki uçtaki kertiğe birer kazık daha çakılarak dikim tahtası ve işaret kazığı yerlerinden alınarak iki kazık arasında fidan çukuru açılır. Ayrıca modem fidan dikim teknikleri ile fidan çukurları toprak burgusu ile açılabilir.
Sulama, budama ve bitki sağlığı
İlk birkaç yıl muhakkak sulama yapılması gerekir. Fidanın civarında oluşan ve onunla su, ışık ve besin için rekabet eden ağacın gelişmesini yavaşlatan yabani otlar temizlenmelidir. Çanaklarda kaymak tabakası oluştuğunda, çapa yapılmalıdır. Her yıl hastalık ve zararlılarla ilgili kontrol yapılarak, gerekli zirai mücadeleler yapılmalıdır. Özellikle azotlu gübrelerle gübreleme yapılmalıdır. Fidanlara gelişmesine bağlı olarak 2 veya 3 yıldan itibaren şekil vermeye başlanmalıdır.
Dikimden sonra fidandaki yara ve kesim yerlerinin hastalıklardan korunması için macunlanması yapılır.
Hasat ve tane seçimi
Zeytinin İşlenmesi: Zeytinler, meyve kabuğu renk skalasına göre kabuk rengi sarı veya sarımsı yeşil olduğu dönem ile meyve kabuğu rengi kırmızımsı veya açık menekşe olduğu dönemde yıllara göre değişmekle birlikte 1 Ekim-30 Kasım tarihleri arasında makine kullanılmadan el ile toplanır.
Hasat sırasında darbe almamış, yüzeyi düz ve pürüzsüz olan, herhangi bir hastalık ve zararlı kaynaklı leke taşımayan zeytinler ayrıştırılır.
Çizme ve doğal tatlandırma
Ayrıştırma işleminden sonra zeytin, ham olarak çizilip tatlandırma işlemi yapılır. Tatlandırma doğal içme suyunda yapılır ve hiçbir şekilde kimyasal ve ısıl işlem uygulanmaz.
İlk su ve sonraki su değişimleri
Tatlandırma için zeytine dökülen ilk su, en erken 21. günde ve en geç 45. günde değiştirilir. Birinci suyu takiben 3–7 gün arasında ikinci su değiştirilir ve tatlanma kontrol edilir. Zeytin tatlanmamışsa aynı işlem tekrarlanır.
Tatlandırma ve dinlendirme kontrolü
Bu sırada tatlanan zeytinlerde ekşimsi turşu kokusu ve istenmeyen tat ve kokuların olmamasına, zeytinin kendine has meyve kokusu ve tadının olmasına, zeytinin doğal rengini korumasına ve oksidasyon kararmasının yaşanmamasına dikkat edilir.
Tatlandırma işleminde ürünün fizyolojik özelliği gereği meyve eti ve çekirdeğinin kolaylıkla birbirinden ayrılabiliyor olmasının yanı sıra bu ayrımın daha iyi olabilmesini sağlamak için tatlandırmada dinlendirme evresinin çok özenli olmasına dikkat edilir.
Ambalaj salamurası ve piyasaya sunum
Daha sonra ambalaj salamurasına alınır. Zeytin tatlandıktan sonra çok hafif acı iken (baharlı) %7 tuz, %1,5 sitrik asit ile hazırlanan salamura içine konur ve salamurada en az 15 gün süre ile dinlendirilir. Ambalaj salamurasına konulan gıda katkı maddeleri ilgili yönetmeliğe uygun olarak kullanılır.
Çizelge 2: Üründeki NaCI ve pH Seviyesi Piyasaya Arz Ürünler Türk Gıda Kodeksi’ne uygun cam, plastik türevi ve teneke ambalajlarında ürünlerin tiplerine özgü salamura suyu içinde halka arz edilir.
Hasat zamanı ve olgunluk
Hasat mümkünse elle yapılmalı zeytinler kasalara toplanmalı ve bu şekilde nakil edilmelidir.
Makineli hasatta kalibrasyon, meyveye ve ağaç gövdesine zarar vermeyecek şekilde ayarlanır. İşlenecek zeytinler sarı veya sarımsı yeşil kabuk rengi ile kırmızımsı veya açık menekşe kabuk rengi arasındaki dönemde toplanır. Toplama, yıllara göre değişmekle birlikte 1 Ekim–30 Kasım arasında makine kullanılmadan elle yapılır.
Bu konuda gıda kodeksinde yapılan sınıflandırmada verilen tolerans değerleri geçerlidir.
Yöresiyle bağı nedir?
Yetişme alanı ve arazi koşulları
Zeytingiller familyasına (olea europea) ait Edremit Zeytini’nden üretilen Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Edremit Körfezi’nde rakımı 50–250 m arasında eğimi %5–6 civarında zeytinliklerde yetiştirilmiş olan aşılı bitkilerden elde edilen meyvelerdir.
Coğrafi üretim sınırı
Ayvacık ilçesine ait Adatepe, Ahmetçe, Babakale, Balabanlı, Bademli, Behram, Bektaş, Büyükhusun, Çamkalabak, Hüseyinfakı, Demirci, Kayalar, Kocaköy, Korubaşı, Koyunevi, Kozlu, Kuruoba, Küçükkuyu, Paşaköy, Sazlı, Tamış, Yeniçay, Yeşilyurt köyleri ve bu köylere ait mahalleler, Edremit ilçesinin tüm mahalleleri, Havran ilçesinin tüm mahalleri, Burhaniye ilçesinin tüm mahalleri, Gömeç ilçesinin tüm mahalleri ve Ayvalık ilçesinin tüm mahallelerini kapsar.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Yöredeki zeytinlik geleneği
Edremit Körfezinde tarihi bahçeler geleneksel yöntemlerle oluşturulmuştur.
Tescil ve denetim bilgileri
Avrupa Birliği tescili
Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2023/2714 sayılı düzenleme ve 24 Aralık 2023 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Edremit Ticaret Odası olarak sicilde yer alır.
Denetim mercii ve kontrol koşulları
Duyu İle Muayene: Zeytin ve salamuraya bakılarak, tadılarak, koklanarak, sayılarak, tartılarak, gerekli görüldüğünde laboratuvar testleri ile yapılır.
Muayeneler Ambalaj Muayenesi: Bakılarak, ölçülerek, tartılarak yapılır.
Coğrafi şartlara ilişkin şartları ihtiva edip etmediği kontrol edilir.
Fiziki Muayene: Zeytinlerin rengi, 1 kg içindeki tane adedi, meyve ve çekirdek özelliklerine bakılarak yapılır.
Denetim Komisyonu: Edremit Körfez Çizik Zeytini üretiminin uygunluk kontrolleri Edremit Ticaret Odası Koordinasyonu’nda zeytin konusunda uzman en az dört kişiden oluşan bir komisyon tarafından yapılacaktır. Komisyon, denetimlerini ihtiyaç duyduğu zamanlarda ve/veya şikayet halinde her zaman yapar.
Denetleme Komisyonu Edremit İlçe Tarım ve Ormancılık Müdürlüğü’nden bir uzman, Edremit Zeytincilik Üretme İstasyonu Müdürlüğü’nden bir uzman, Edremit Ticaret Odası’ndan bir uzman, Balıkesir Üniversitesi Edremit Meslek Yüksek Okulu Zeytincilik Kürsüsü’nden bir uzman olmak üzere toplam dört uzmandan oluşturulmuştur.
Denetim Komisyonu gerekli görmesi halinde Edremit Zeytincilik Üretme İstasyonu ve Edremit Meslek Yüksek Okulu Zeytincilik Kürsüsünün Laboratuvar ve ekipmanlarını kullanacak ve bundan doğan ücretler Edremit Ticaret Odası tarafından karşılanacaktır. Komisyon Toplanma ve Denetleme Şartları: Komisyon her yıl hasat döneminde (Ekim-Kasım aylarında) bir defa toplanır ve coğrafi işarete konu bölgelerden bilimsel yöntemlerle numune toplayarak test ve gözlemlerini rapor haline getirir.
Komisyonun denetleme ile ilgili tüm giderleri Edremit Ticaret Odası tarafında karşılanır. Komisyonun toplanması için Edremit Ticaret Odası Denetim Komisyonu’na uzman temin etmeyi taahhüt eden kuruluşlara en az bir hafta önceden resmi yazı ile çağrı yapar.
Komisyonun Acil Toplanması: Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini ibaresinin coğrafi işaret kriterlerine uymayan ürünler üzerinde kullanılması ve bunun şikayeti yoluyla ilgili kurumlara bildirilmesi halinde Edremit Ticaret Odası, Denetim Komisyonu’na uzman temin etmeyi taahhüt eden kuruluşlara ‘Acil’ başlıklı resmi yazı göndererek Denetim Komisyonu’nun Acil olarak toplanmasını sağlar. Denetleme sonuçları Komisyon tarafından rapor haline getirilerek Edremit Ticaret Odası’na bildirilir. Takiben, işlemler Edremit Ticaret Odası tarafından yürütülür.
Denetim Kriterleri: Denetimlerde, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini’nin tescil belgesinde belirtilen fiziksel ve kimyasal özellikleri kontrol edilecektir. Bu kriterler ile birlikte hangi yöntemlerin kullanılacağını Komisyon belirleyecektir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
189 tescil numaralı Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini menşe adı olarak 31.07.2015 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 18.07.2014 tarihinden itibaren geçerlidir. Coğrafi işaret ibaresini kullanacak üretici, aşağıda yer alan logo örneği ve resmi menşe adı amblemini birlikte kullanmalıdır. Türkiye tarafından 2018-04-12 tarihinde PDO-TR-02398 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 2023-08-09 tarihinde yayımlanmış; ürün 2023-12-24 tarihli 2023/2714 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir.
Coğrafi işaret ibaresi ürün üzerinde veya tabelalarda marka ve üretici ad/unvanıyla birlikte kullanılır.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytininde meyveler çizilir ve su değişimleriyle tatlandırılır. Hafif acılığın korunması tadımla izlenir. Zeytincilik geleneğiyle bağı, meyveyi sofraya hazırlarken kullanılan çizme ve tatlandırma bilgisidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
