Bolu Sarı Patatesi

Bolu Sarı Patatesi nasıl yetiştirilir?

İklim koşulları

Patates ılıman ve serin iklimde yetişir. Yetişme dönemindeki yüksek sıcaklık verim ve kaliteyi düşürebilir; Bolu’daki üretim alanlarının serin iklimi yetiştiriciliği destekler. Çıkıştan yumru oluşumuna kadar olan erken dönemde düşük sıcaklıklar da gelişmeyi sınırlar. Sicilde −1,5 °C ve altındaki sıcaklıkların bitkiyi olumsuz etkilediği belirtilir.

Bu dönemdeki düşük sıcaklar çıkışı yavaşlatır ve bitkinin hastalıklara karşı dayanıklılığını azaltır. Yumru oluşumu ve erken yumru gelişimi dönemlerinde yüksek sıcaklar verimi düşürücü etkide bulunur. Yumru tutumu için daha düşük sıcaklar arzu edilir. Hızlı yumru gelişmesi ve olgunlaşmanın başlangıç döneminde, yüksek sıcaklar verimi artırıcı etkide bulunur. Patateste normal verim sağlanması için 200–300 mm’lik yağış yeterlidir. Bitkinin suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönem yumru gelişme dönemidir. Bu dönem çiçeklenmeden 1–2 hafta sonrasına kadar sürmektedir.

Toprak özellikleri

Patateste toprak isteği; yumuşak, derin profilli, iyi drene olmuş, milli-tınlı veya kumlu-tınlı, asiditesi düşük karakterdeki topraklardır. Patates yetiştiriciliğinde ideal toprak pH’sı 5,4–7,5 aralığındadır.

Ekim nöbeti

Aynı tarlada üst üste iki yıl patates yetiştirilmesi sicilde önerilmeyen bir uygulamadır. Patatesin yer alabileceği en iyi ekim nöbeti baklagiller ve tahılların bulunduğu nöbetleşme sistemleridir. Yapılan denemelerde 1 yıl buğday, 1 yıl patates veya 3 yıl yonca ekiminin ardından 1 yıl patates ekimi şeklinde uygulanan ekim nöbetlerinde patatesten istenilen verim sağlanmıştır.

Tarla hazırlığı

Anız bulunan tarlalar sonbaharda derin sürülür ve toprak yüzeyi kışı kabarık geçirir. İlkbaharda diskaro veya tırmıkla işlenen tarla dikime hazırlanır.

Gübreleme uygulaması

Sicilde dekara 14–22 kg azot ve 15–18 kg fosfor gübresi verilmesi anlatılır. Azotlu gübrenin üçte ikisi dikim öncesinde veya dikimde, kalan üçte biri boğaz doldurma ve ilk sulamadan önce uygulanır. Fosforlu gübrenin tamamı dikimde verilir.

Tohumluk yumruların hazırlanması

Tohumluk için patates yumruları 50–80 gram aralığında olur. İri yumrular ikiye veya dörde bölünerek kullanılabilir. Ekilecek tohumluklar belirtilen coğrafi sınırdan temin edilmeli veya benzer iklim özelliklerine uyumlu olmalı ve hastalık taşımamalıdır. Dikimden önce yumrular ön filizlendirmeye alınır. Gözlerin uyanması ve 1–2 cm uzunluğunda yeşil sürgünlerin oluşması sağlanır. Ön filizlendirme erken olgunlaşmayı ve sürgün çıkışının daha iyi olmasını sağlar.

Patates dikimi

Dikim zamanı büyük ölçüde iklim koşullarına bağlıdır. Toprak sıcaklığının 8–10 °C olduğu zaman dikim yapılır. Bu nedenle, ilkbahar geç donlarının hemen arkasından dikime geçilir. Sulu patates tarımında dekara 200–250 kg, kuru tarımda ise ortalama 150 kg civarında tohumluk kullanılır. Dikimde uygulanacak sıra arası mesafe, traktör ve çeşitli çapalama ekipmanlarının çalışmalarına fırsat verecek genişlikte (en az 60 cm) olmalıdır.

Örneğin 60 × 40 cm veya 70 × 35 cm dikim sıklıkları bu bakımdan uygundur. Ortalama dikim derinliği; yüzlek dikimde 2 cm, derin dikimde 5 cm’dir. Yüzlek dikimlerin üzerine en az 15 cm, derin dikimlerin üzerine ise en az 10 cm toprak örtülerek sırt yapılmalıdır. Böylece stolonlar toprak altında iyi yerleşebilir. Yumru dikimi çeşitli şekillerde yapılabilir: Ocak usulünde tarlada uygun sıra arası ve sıra üzeri mesafelerde ocaklar açılır.

Yumrular bu ocaklara dikilir. Pulluk arkasına dikimde patatesler pulluk tarafından açılan çizginin yan tarafına dikilir. Daha sonra üzeri pullukla kapatılır. Karık usulü dikimde uygun ekipmanlar ile karıklar açılır. Yumrular karıkların kenar kısımlarına bastırılarak dikilir. Sonra toprak sırtları sürülerek yumru üzeri kapatılır. Makineyle dikimde ocak veya karıklar makine ile açılır ve dikim insan gücü ile gerçekleştirilir. Modern makineler ile dikimde ise tüm işlemler makine tarafından yapılır.

Bakım işlemleri

Patates yetiştiriciliğinde en önemli bakım işlerinden biri çapalamadır. Bitkiler toprak yüzeyine çıktıktan çiçeklenme sonuna kadar geçen dönemde çapalama yapılır ve aynı zamanda boğaz doldurulur. Çapalama sayısı 2–3’ten aşağı düşmemelidir. Bitkiler 3–4 yapraklı devreye gelince ilk çapalama yapılır ve 15–20 günlük aralarla çapalamaya devam edilir. Diğer bir önemli bakım işlemi sulamadır. Dikimde toprağın nemli olması sürgün çıkışını hızlandırır.

Bu nedenle dikimden önce eğer toprak kuru ise sulama yapılarak tava gelmesi sağlanır. Bitkide su ihtiyacı alt yapraklardaki solma ve sararma ile kendini belli eder. Patates, toprak ve su eksikliğine oldukça duyarlıdır. Sulama suyu ile yumru ağırlığı arasında doğrusal bir ilişki bulunur. Çimlenme, yumru oluşumu ve patates oluşumu dönemlerindeki su eksikliği verimde en büyük etkiye sahiptir. İlk sulama çıkış ile yumru oluşum devresi arasında verilir.

İkinci sulama yumru oluşumu başlangıcında verilir. Bu devre patatesin suya en fazla ihtiyaç duyduğu devredir. Üçüncü sulama yumruların şişme devresinde verilir. Bu devrede toprak sürekli nemli tutulmalıdır. Diğer sulamalar için ekim durumu, iklim vb. şartlara göre gerektiğince sulama yapılır. Hasat ile son sulama arasında genellikle 1 haftalık bir zaman aralığı bırakılır.

Patates hasadı

Patatesin yaprak ve sapları tamamen kuruduğu zaman hasada başlanır. Bu devrede stolonlar ana bitkiden ayrılmış ve yumrular optimum büyüklüklerini kazanmıştır. Patates çatal, bel gibi tarım aletleri kullanılarak elle hasat edilebilir. Diğer bir hasat pullukla sürüm şeklindedir. Sicilde makineyle hasat, maliyeti düşük bir yöntem olarak tanımlanır. Turfandacılık yönünden daha erken hasat da yapılabilmektedir. Ancak bu durumda verimde düşme ve yumruların depolanma yeteneklerinde azalma meydana gelir.

Patateslerin depolanması

Hemen satışa sunulmayan patatesler dökme veya çuvallanmış halde depolanır. Depolama, yumruların tüketim ve pazarlama özelliklerini koruyarak sonbahar, kış ve ilkbaharda düzenli ürün sunulmasını sağlar. Uygun koşullar aşırı nem kaybını, zararlı gelişimini ve sürgün oluşumunu sınırlar.

Patates yumrusu yaşayan bir bitki organı olup depolama sırasında solunum yapar ve bileşimindeki maddeleri kullanır. Bu nedenle sıcaklık artışı ile solunum ve madde tüketimi artar. Patateste optimum muhafaza sıcaklığı 2–6 °C’dir. Uygun depolama koşullarında dahi patateste ağırlık ve nişasta kaybı söz konusu olur. Hasat edilen patatesler toprak silolarda, kiler, modern depolama tesisleri vb. ortamlarda muhafaza edilerek depolanır.

Toprak silolarda depolamada takriben bir ton patates taban genişliği 150 cm’yi geçmeyen, su tutmayan nemsiz yüksekçe bir yerde istiflenir. İstifleme konik bir şekilde yapılır. Yığın üzerine 20–25 cm kalınlıkta saman ve bunun üzerine ise 5–10 cm kalınlıkta toprak örtülür. Patatesler kasalara konularak da depolanır. Bu depolarda havalandırma iyi olmalı, depo ışık almamalı ve sıcaklık istenilen seviyede olmalıdır. Özellikle uzun süreli depolamalarda modern depolama tesislerinden yararlanılır.

Bu tesislerde kontrol edilebilen sıcaklık, rutubet ve aydınlanma durumu ile uygun muhafaza koşulları sağlanır.