Coğrafi işaretli ürün · Bayburt
Bayburt’un yöresel bitki örtüsünden elde edilen çiçek balıdır. Şeffaf ve parlak görünümü, sarımtırak veya haki rengiyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bayburt Balı nedir?
Bayburt Balı; şeffaf ve parlak bir görüntüye sahip, mevsimin durumuna ve arıların faydalandığı bitkilerin çiçeklerinin rengine bağlı olarak genellikle sarımtırak bazen de haki renkte olabilen çiçek balıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Arı ırkları
Bayburt Balı, Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) ve Kafkas melezi arılar tarafından üretilir.
Bu arı ırkları dil uzunluğu sayesinde derin tüplü bitkilerden rahat bir şekilde nektar toplayabilir.
Bitki örtüsü ve polen profili
Hoş bir tada sahip olup, boğazda hafif yanma hissi bırakır ve bölgede yetişen ballı bitkilerin nektarlarından kaynaklanan hoş bir kokuya sahiptir.
Bayburt genelinde nektar ve polen kaynağı olan bitkilerin başlıcaları, Asteraceae, Fabaceae, Cannabaceae, Dipsacaceae, Onagraceae, Cornaceae, Rosaceae, Poaceae, Elaeagnaceae, Apiaceae, Boraginaceae, Cupressaceae, Lamiaceae, Liliaceae, Caprifoliaceae, Paeoniaceae, Plantaginaceae, Ranunculaceae, Polygonaceae, Salicaceae, Crassulaceae, Caryophyllaceae, Solanaceae, Tiliaceae, Urticaceae olup üretilen ballarda genellikle yoğun olarak Boraginaceae ve Fabaceae familyalarına ait polenlere rastlanır.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Yonca, korunga, fiğ, kekik, geven ve diğer yöre bitkilerinin nektarından elde edilir; hodangiller ve baklagiller polenleri yoğun bulunur.
Sicil birden fazla bitki grubunun polen profilini tanımlar; hodangiller ve baklagillerin yoğunluğu tek bir botanik türün zorunlu baskınlık yüzdesi olarak kullanılmaz.
Yöredeki ballı bitkilerden gelen hoş kokusu vardır.
Kristalleşme özellikleri
Akışkan kıvama sahip olan Bayburt Balı oda sıcaklığında iki ayda kristalize olabilirken, düşük sıcaklıklarda bu süre daha da kısalır.
Oda sıcaklığında iki ayda kristalleşebilir; daha düşük sıcaklıklarda süre kısalır.
Görünüm ve duyusal özellikler
Arılar peteklerin üzerini iç bükey bir şekilde sırladığı için petekli bal koyu renkte görünür.
Hoş bir tada sahiptir; boğazda hafif yanma hissi bırakır.
Akışkandır.
Şeffaf ve parlaktır; mevsim ve çiçek kaynaklarına göre genellikle sarımtırak, bazen haki renktedir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Süzme makinesinden krom çelik tanka alınıp dinlendirilen çiçek balı.
Kolonilerin hazırlanması
Coğrafi sınırda arıcılık kış aylarında kolonilerin sıcak bölgelere götürülmesi, yazın ise coğrafi sınıra getirilmesi ile yapılır. Koloni sayıları genellikle doğal oğul alınarak artırılır. Yaşlanan ana arılar dışardan alınan Kafkas arısı veya Kafkas melezi ana arılar ile değiştirilir. Kovan olarak genellikle sarıçamdan imal edilmiş standart Langstroth tipi kovanlar kullanılır.
Erken ilkbaharda ve geç sonbaharda, eksilen bal stoklarını tamamlamaları veya ana arının yumurtlamasını teşvik etmek maksadıyla, arı kolonileri her gün, azar azar koyu şerbet ile beslenir. Havalar iyice soğuyunca da arı keki ile besleme yapılır. Arıların konaklayacağı yerler, gezginci arıcılık mevzuatına uygun olarak konaklama yeri için belirtilen asgari koşullar temel alınarak belirlenir.
Çiçeklenme dönemi
Kafkas arısı, ırk özellikleri nedeniyle erken ilkbaharda oldukça yavaş gelişir ve temmuz ayında büyük bal akış dönemine; en güçlü ve 21. gününü tamamlamış tarlacı arı popülasyonu ile girip maksimum bal stokunu sağlayacak şekilde haziran ayı başında hızla gelişir. Bu arı popülasyonu nektar, polen, propolis ve su toplama kabiliyetine erişmiştir. Üreticiler bal hasadından sonra yeniden yavru üretimini azaltarak bal stokunu uzun kış aylarında ekonomik olarak değerlendirir.
Kışlatma ve mevsimlik bakım
- Arıların kışlaklardan çıkartıldığı mart – nisan aylarında yapılacak ilkbahar beslemesine arı keki ve polen gibi katı yemler ile başlanmalı,
- sıcaklık durumuna ve kovana gelen polen miktarındaki artış oranına göre önce koyu (2 birim kristalize beyaz şeker:1 birim su) sonra da normal (1 birim kristalize beyaz şeker:1 birim su) şurupla beslemeye bal akış dönemine kadar devam edilir.
Bal akışının başladığı temmuz ayı başlarında, gelişen kolonilere, balın üretileceği ballıklar (üstlükler) ve ballıklara da steril petek konulmalıdır. Bayburt Balı hasadına petek gözlerin sırlandığı temmuz ayının ortasından itibaren başlanır ve ağustos ayında da bal hasadı tamamlanır. Hasada, balın olgunlaşma göstergesi olan, petekteki balın tamamı veya en az 2/3’ü sırlanan peteklerden başlanır. Bayburt Balının nemi %18’nin altında olmalıdır.
Balın sağımı
Henüz olgunlaşmamış, erken dönemde süzülen ballarda nem yüksek olacağından bal daha erken kristalize olur aynı zamanda fermantasyona uğrar. Bal hasadına akşamüstü başlanır. Kovanlardan alınan petekler temiz bir boş kovana yerleştirilip, üzerleri temiz beyaz bir bez ile örtülerek süzme odaları veya çadırlarına taşınır.
Beyaz petekli ve tam sırlı düzgün petekler, petekli bal olarak, diğer petekler ise süzme makinesinde süzülerek süzme çiçek balı olarak krom çelik tanklara doldurulur. Ballar daha sonra polen taneciklerinin çöktürülmesi ve hava kabarcıklarının giderilmesi amacıyla hijyenik bir ortamda dinlendirilmeye bırakılır.
Analiz ve ambalajlama
Dinlendirilerek berrak, temiz ve parlak bir görünüm alan ballar, cam kavanoz, teneke vb. gıda ile temasa uygun malzemeler ile ambalajlanır. Bayburt Balı; gıda kodeksi kriterlerine uygun olarak tüketiciye arz edilir.
Nektar toplama ve balın olgunlaşması
Varroa mücadelesi; birincisi petek gözlerindeki yavru oranının en az olduğu dönemde, yani arıların kışlaklardan çıkartıldığı mart – nisan aylarında, ikincisi ise bal hasadından sonra, petek gözlerindeki yavru oranının en düşük olduğu dönem olan eylül ayında olmak üzere yılda iki defa yapılır. Varroa mücadelesi döneminde kullanılan ilaçların ruhsatlı olması gerekmektedir.
Ne zaman ve nasıl hasat edilir?
Kuluçkalıktaki ballar hasat edilmez ve kış koşulları dikkate alınarak arılara bırakılır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Kafkas arısının soğuk iklimlerde kışlama yeteneği zayıf olduğu için Bayburt Balı üretiminde kullanılan arılar, kışlatılmak üzere iklimi daha sıcak olan bölgelere götürülür ve ilkbaharın gelmesiyle birlikte, üretim yapılmak üzere coğrafi sınıra geri getirilir. Karadeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu Bölgesi arasında geçit kuşağı oluşturan ve ortalama 1750 m rakımı olan Bayburt ili; coğrafi yapısı, iklimi ve bitki örtüsü bakımından arıcılığa son derece elverişli bir floraya sahiptir.
Bu flora içerisinde yonca, korunga, fiğ, kekik, geven, adaçayı, yabani korunga, ballıbaba, akasya, sığırkuyruğu vb. nektar kalitesi yüksek olan ballı bitkiler yer alır. Bayburt Balı ünü itibarıyla coğrafi sınır ile özdeşleşen ve uzun yıllardır bilinen ve üretiminde emek gerektiren bir üründür. Bayburt Balının, arıların kış konaklaması dışında kalan üretimi ve paketlenmesi dâhil tüm işlemleri Bayburt ilinde gerçekleşmektedir.
Hangi biçimlerde sunulur?
Uygun petekler petekli, diğerleri süzme çiçek balı olarak değerlendirilir; cam kavanoz, teneke ve gıda ile temasa uygun malzemelerde sunulur.
Beyaz, tam sırlı ve düzgün petekler petekli bal olarak sunulur.
Tescil ve denetim
İşaret kullanımı ve denetim koşulları
Denetimlerde aşağıdaki hususlara öncelikli olarak dikkat edilecektir: – Bayburt Balı üreticileri mayıs ayında Bayburt İli Arı Yetiştiricileri Birliğine müracaat eder.
Kovanlar ve koloni bakımı
Denetim Şekli ve Zamanları: İlk Denetim: Uygun hava şartları oluşmuş ise mart ayından itibaren haziran ayının ortalarına kadar, kışlaklardan çıkarılan kolonilerin üretim sezonunu geçireceği arılıklara yerleştirilmesi aşamasında gerçekleştirilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
507 tescil numaralı Bayburt Balı mahreç işareti olarak 20 Temmuz 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Bayburt Balı ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bayburt Balı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Denetimler Bayburt Üniversitesi koordinatörlüğünde, Bayburt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Bayburt İli Arı Yetiştiricileri Birliği, Bayburt Belediyesi, Bayburt Ticaret ve Sanayi Odası, Bayburt Ziraat Odası ve Bayburt Üniversitesinden birer uzman olmak üzere altı kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Bayburt Balının üretim, pazarlama ve satış dâhil olmak üzere tüm evrelerine yönelik kontroller yılda en az 3 defa ve ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet halinde her zaman yapılır.
Bayburt Balı üreticileri arıcılık sezonu başı olan mayıs ayında Bayburt İli Arı Yetiştiricileri Birliğine üretim yaptıklarına dair bilgi verecektir. Bildirim yapan üreticiler üretimin başlangıcından, üretim sezonunun sonu olan eylül ayına kadar olan süreçte denetime tabi tutulurlar.
Bildirim yapmadıkları halde Bayburt Balı coğrafi işaretini kullanarak üretim yapan üreticiler de denetim merciinin rutin kontrolleri kapsamında denetlenirler. – Bayburt Balı üreticileri mayıs ayında Bayburt İli Arı Yetiştiricileri Birliğine müracaat eder.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Müracaatı takiben en geç 2 hafta içerisinde denetim mercii üreticiye dönüş yapar ve kovan sayısını yerinde tespit ederek kayıt altına alır. – Bayburt Balı üreticisi, bal hasadı başlamadan 2 hafta önce Bayburt İli Arı Yetiştiricileri Birliğine müracaat eder.
Denetim mercii hasat zamanı, ürünlerin Bayburt Balının tescilinde belirtilen özelliklerine uygunluğunu kontrol eder. – Bayburt Balı, 500 ve 1000 ml’lik cam kavanozlar, 1–2 kg’lık tenekeler veya denetim merciinin ortak kararıyla uygun görülen, gıda ile temasa uygun malzemeler ile ambalajlanarak muhafaza edilir. Bayburt Balı coğrafi sınır dışına belirlenen ambalaj tipi ve miktarı haricindeki ambalaj (örneğin 15–20 kg’lık tenekelerde) ambalajlarda coğrafi sınır dışına çıkartılamaz.
Denetim kapsamı ve analizler
İlk Denetim: Uygun hava şartları oluşmuş ise mart ayından itibaren haziran ayının ortalarına kadar, kışlaklardan çıkarılan kolonilerin üretim sezonunu geçireceği arılıklara yerleştirilmesi aşamasında gerçekleştirilir. Bu denetim döneminde; kovan ve koloni sayısı, konaklama yeri, arı ırkı ve arı besinleri hususlarında kontroller yapılacaktır. İkinci Denetim: Haziran, temmuz ve ağustos aylarında kolonilerin geliştiği, oğul verdiği ve ballıkların kovanlara verilmeye başlandığı, bal üretiminin en yoğun olduğu üretim döneminde gerçekleştirilecektir.
Bu denetim döneminde; koloni gelişimi ve üretim materyalleri hususlarında kontroller yapılacaktır. Üçüncü Denetim: Bal hasadının yapıldığı temmuz ayı sonunda ve ağustos ayında yapılır. Denetim merciinin gerekli görmesi üzerine Bayburt Balından numune alınması sağlanarak; ilgili bal mevzuatı kapsamında değerlendirilir.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni: Uygulama koşulları
Hasat dönemi bittikten sonra Bayburt Balı tescilinde belirtilen özelliklere uygun olan balların dolumu, her yıl denetim mercii tarafından belirlenecek dolum tesislerinde yapılır ve dolumu yapılan ballar, Bayburt Balı ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımı da dikkate alınarak etiketlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
