Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Balya ilçesinde yoğurt veya olgunlaştırılmış kremanın yayıklanmasıyla elde edilir. Mevsime bağlı sarı rengi ve tatlı-ekşi aroması, yöredeki yem bitkileri ve üretim yöntemiyle ilişkilidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Balya Tereyağı nedir?
Balya Tereyağı; koyun sütü, inek sütü veya bunların karışımı kullanılarak Balıkesir ili Balya ilçesinde üretilen tereyağıdır. Koyun sütü coğrafi sınırda mayıs, haziran ve temmuz aylarında üretilmesi dolayısıyla sadece bu üç aylık dönemde tereyağı üretiminde kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bu dönemde elde edilen sütlerde beta-karoten miktarının yüksek olması sebebi ile ürünün rengi daha sarı olur.
Hammadde ve bileşim
Geleneksel üretimde, koyun sütü ve inek sütü ayrı ayrı kullanılabildiği gibi her iki sütün karışımı da kullanılabilir.
Endüstriyel üretimde ise büyük çaplı üretim dolayısıyla yalnızca inek sütü kullanılır.
Üretiminde hiçbir katkı maddesi kullanılmaz.
Yöresel yem bitkileri ve aroma
Balya ilçesinde, doğal olarak yetişen yem bitkileri arasında ağırlıklı olarak üçgül ve çeşitleri, yabani yulaf, ayrık çeşitleri, yumak çeşitleri, fiğ çeşitleri, korunga, çayır tilkikuyruğu, kılçıksız brom, çayır salkım otu, çim ve ayrıca çalı türünden de meyve çalılıkları, pıynar çalılıkları ve meşe çeşitleri bulunur.
Sütün temin edildiği hayvanlar, mart ayı ortasından kasım sonuna kadar doğada bulunan taze ot ve çiçekler ile beslenir.
Tatlı aroma, taze ot ve çiçeklerden kaynaklanırken, ekşi aroma ise ürünün yoğurttan üretilmesi, yoğurt üretiminde süt inkübasyon sürecindeyken laktik asit bakterilerinin laktozu laktik aside dönüştürmesi ve laktik asitlerin ürüne geçmesinden kaynaklanır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Yine bu dönemde üretilen ürün karakteristik olarak tatlı-ekşi aromaya sahiptir.
Tablo-1: Balya Tereyağının özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan balya tereyağının özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan balya tereyağının özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer (%) |
|---|---|
| Süt yağı | En az % 80 |
| Tuz | En fazla % 1 |
| Kaprik asit (C10:0) | 1,0-4,0 |
| Laurik asit (C12:0) | 1,0-4,0 |
| Miristik asit (C14:0) | 10-14 |
| Palmitik asit (C16:0) | 25-35 |
| Stearik asit (C18:0) | 8-15 |
| Oleik asit (C18:1) | 18-30 |
Nasıl üretilir?
Süt kaynağı ve geleneksel üretime hazırlık
Balya Tereyağının üretiminde kullanılan sütler, Balya ilçesinde yetişen koyun ve ineklerden temin edilir. Balya ilçesinde Holstein ve Simental ırkları yaygın olmakla birlikte yerli sığır ırklarından biri olan Boz ırk da yetişir. Kış döneminde, büyükbaş hayvanların beslenmesinin %70’ini kaba yem, %30’unu ise pelet yem oluşturur.
Kaba yemin %50’si silaj ve geri kalanı ise yonca ile samandan oluşurken, pelet yem içeriğinde ise süt yemi, besi yemi ve arpa-yulaf ezmesi bulunur. Geleneksel ve endüstriyel olmak üzere iki ayrı üretim metodu bulunur. Üretiminde hiçbir katkı maddesi kullanılmaz. Geleneksel üretim Geleneksel üretim, aile işletmeciliği şeklinde faaliyet gösteren evlerde yayıklarda yapılır.
Geleneksel yayıklama ve endüstriyel süt kabulü
İnek ve koyunlardan elle veya makinelerle sağılan süt, ince gözenekli süzgeçten süzüldükten sonra yoğurt yapmak üzere yaklaşık 98°C’de kaynatılır. Mayalama sıcaklığı olan yaklaşık 45°C’ye kadar soğutularak önceden üretilmiş yoğurt kullanılarak mayalanır. Maya miktarı, süt miktarının yaklaşık %2–3’ü kadarı olup mayalanma süresi 3–3,5 saattir.
Yoğurt, aroma oluşumunun tamamlanması için 1 gece bekletildikten sonra yayıklara aktarılır ve üzerine yoğurt miktarı kadar içme suyu kalitesinde su ilave edilir.
Yoğurttan yayıklama işlemi ile yaklaşık 30 dk içinde ayran ve tereyağı elde edilir. Tereyağı, yayıktan geniş bir kaba döküldükten sonra ayrandan ayrılarak başka bir kapta toplanır. Endüstriyel üretim Balya ilçesindeki ineklerden elde edilen sütler, antibiyotik ve pH ölçümleri yapılarak toplanır. İşletmeye kabulü yapılan sütlerin kuru madde oranları ile protein ve yağ değerleri analiz edilerek kayıt altına alınır.
Klarifikasyon (süzme) işlemi uygulanır.
Endüstriyel krema ayırma, yayıklama ve yıkama
Süt, yağ ayırma işlemi için 35°C’ye ısıtılıp uygun sıcaklık kontrolünden geçtikten sonra separatöre alınarak süt yağı (krema) ayrılır. Olgunlaştırılan kremanın ayranla yağı ayrılacak kıvama geldikten sonra depodan alınarak oda sıcaklığında 1–2 saat dinlendirilir. Yayıklama işlemi için yayık makinesine aktarılarak çalkalanır. Bu aşamada isteğe bağlı olarak %2 oranını geçmeyecek şekilde tuzlama işlemi yapılabilir.
Tereyağı kıvama gelmeye başladıktan sonra içme suyu kalitesinde ve 2°C sıcaklıktaki su ilave edilip yayıklama işlemine devam edilir. Oluşan yayık altı suyu uzaklaştırılıp berrak su elde edilinceye kadar yaklaşık 45–60 dakika boyunca yıkama işlemine devam edildikten sonra tereyağı toplanır.
Ürünün ambalajlanması
Tat, koku ve renk kontrolü yapıldıktan sonra kalıplar ile şekil verilerek gıda ile temasa uygun şekilde ambalajlanır.
Nasıl muhafaza edilir?
Ürünün muhafazası
Krema, 81–82°C’ye ısıtılıp 45°C’ye soğutulduktan sonra %5 oranında yoğurt kültürü ile mayalanarak soğuk hava deposunda 0–4°C sıcaklık aralığında 1 hafta süreyle olgunlaştırılır.
Soğukta muhafaza ve dondurma
Balya Tereyağı, 0–4°C’de 1 ay, şoklandıktan sonra ise -18°C’de 18 ay muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Üretimde kullanılan sütler coğrafi sınırdan temin edilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Balya Tereyağının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Yöredeki tıbbi ve aromatik bitkiler
Bunun yanında tıbbi ve aromatik bitkilerden olan kekik, adaçayı ve deve dikeni bulunur.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Ayrandan ayırmak için fazla ısıya maruz bırakılmadan yıkanıp son aşama olan katılaşmaya bırakıldıktan sonra tüketime hazır hale gelir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Balya ilçesinde uzun bir geçmişe sahip olan Balya Tereyağı, coğrafi sınırın mutfak kültürü ile ekonomisinde önemli yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1449 tescil numaralı Balya Tereyağı mahreç işareti olarak 15 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Balya Tereyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Balya Tereyağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Ürünün üretiminde kullanılan süt çeşidi veya süt çeşitlerinin karışımına ilişkin açıklama, Balya Tereyağı ibaresinin altına yazılır.
Denetim düzeni
Denetimler; Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, Balya Belediyesi, Balya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Balya Ziraat Odasından konuda uzman birer kişinin katılımı ile oluşan en az 3 kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır. Ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen hallerde her zaman yapılır.
Yapılan denetimler, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan çiğ sütün coğrafi sınırdan temin edilmesi. Üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu.
Denetim düzeni · 2
Özellikle mayalama ve yayıklama işlemi olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Ürünün süt yağı ve tuz oranı uygunluğu. Ambalajlama ve muhafaza koşullarının uygunluğu. Gerekli görülmesi durumunda yağ asitleri bakımından yaptırılacak analizlerin sonuçlarının uygunluğu. Balya Tereyağı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
