Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’de yetiştirilen koyun tiplerinden elde edilen, erken gelişim ve et niteliğiyle tanımlanan kuzu etidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Balıkesir Kuzu Eti nedir?
Balıkesir Kuzu Eti, Balıkesir ilinde yetiştirilen Karacabey merinosu ve Kıvırcık ırkları ile bu ırkların farklı kan seviyelerindeki melezlerinden elde edilen kuzu etidir. Ürünün coğrafi işaret türü menşe adıdır.
Yetiştirilen koyun tipinde Merinos kökenli erken gelişme ve yıl boyu üreme özellikleri ile Kıvırcık kökenli et kalitesi bir araya gelir. İnce kuyruk yapısı, kas arası ve kas içi yağlanmanın makul seviyede bulunmasıyla ilişkilendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Irk ve melez yapısı
Balıkesir’de Karacabey merinosu ve Kıvırcık ırkları ile F1, G1 ve G2 gibi farklı kan seviyelerindeki melezler yetiştirilir. Bu koyun tipinin üretim yöntemi, Merinos kökenli erken gelişme ve canlı ağırlık özellikleri ile Kıvırcık kökenli et kalitesi ve hastalık direncinin birleşimine dayanır.
Erken gelişim ve canlı ağırlık
Balıkesir kuzularının, aynı koşullarda bakılan Kıvırcık kuzularına göre 5-7 kg daha fazla canlı ağırlığa ulaşabildiği kaydedilmiştir. Sicildeki vücut ölçüleri tablosunda kuzu canlı ağırlığı 32,90-44,80 kg, ortalama canlı ağırlık ise 39,40 kg olarak yer alır.
Tat, koku ve ölçümler
Et örnekleri, ISO 4121 Skalalar ile Kalite Derecelendirilmesi yönteminde tat ve koku birlikte dikkate alınarak 1 ilâ 9 puanlık skala üzerinden değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede ortalama tat ve koku puanı 6,84 olarak belirlenmiştir. Sicil, karkas ölçümleri, karkas sınıflandırması, renk parametreleri ve kasın kimyasal özelliklerini ayrı tablolar hâlinde kayda geçirir.
Tablo-1: Balıkesir Kuzularında bazı vücut ölçüleri
Tablo-2: Balıkesir Kuzusunda karkas ölçülerine ait tanımlayıcı istatistikler
Tablo-3: Balıkesir Kuzusunda karkas sınıflandırmaya ilişkin tanımlayıcı istatistikler
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | Minimum | Maksimum | Ortalama | Std. Hata |
|---|---|---|---|---|
| Etlenme durumu | 5,65 | 7,35 | 6,50 | 1,82 |
| Yağlanma durumu | 9,82 | 10,88 | 10,35 | 1,14 |
| Karkas ağırlığı (kg) | 14,40 | 25,60 | 19,87 | 0,69 |
| Yağ kalınlığı (cm) | 0,50 | 1,70 | 1,25 | 0,09 |
| pH | 4,94 | 6,16 | 5,54 | 0,07 |
Tablo-4: Balıkesir Kuzu Etinde renk parametreleri
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ölçüt | Minimum | Maksimum | Ortalama | Std. Hata |
|---|---|---|---|---|
| L* | 39,86 | 48,26 | 43,37 | 0,45 |
| a* | 17,82 | 20,38 | 19,17 | 0,16 |
| b* | 4,02 | 8,42 | 5,46 | 0,24 |
| C* | 18,27 | 20,05 | 19,95 | 0,21 |
| h* | 2,20 | 4,36 | 3,51 | 0,13 |
Tablo-5: Balıkesir Kuzusunda kasın kimyasal özellikleri
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kimyasal özellikler | Minimum | Maksimum | Ortalama | Std. Hata |
|---|---|---|---|---|
| Kuru Madde (g/100g) | 34,11 | 52,48 | 43,10 | 1,00 |
| Kül (g/100g) | 0,65 | 0,94 | 0,8 | 0,02 |
| Protein (g/100g) | 14,88 | 19,5 | 17,14 | 0,28 |
| Karbonhidrat (g/100g) | 0,00 | 2,19 | 0,3 | 0,14 |
| Yağ (g/100g) | 19,42 | 39,07 | 26,12 | 1,27 |
| Enerji (kcal/100g) | 230,0 | 400,0 | 299,8 | 10,3 |
| Kolesterol (mg/100g) | 65,98 | 95,17 | 80,02 | 2,03 |
Yetiştirme ve üretim süreci nasıl ilerler?
Koç katımı ve üretim sürekliliği
Koç katımı yılın her mevsiminde yapılabilir; koçlar genellikle sürü içinde serbest bulundurulur ve kuzu üretiminde süreklilik esastır.
Gebe koyunların yemlenmesi
Gebeliğin son 50 – 60 gününde koyunlara ek yemleme yapılır. Koyun süt yemi, gebeliğin son 50 – 60 günü ile kuzu emzirme döneminde kullanılır; yem bileşimi sicilde ayrı bir tabloyla tanımlanır.
Emme dönemi ve erken yemleme
Kuzular, sütten kesim dönemine kadar (80 – 90 gün) genellikle analarıyla aynı ortamda barındırılır ve bu dönemde analarını emer. Ağıl içinde yalnız kuzuların girebileceği özel bölmeler oluşturulur; kuzular 15. günden itibaren bu bölmelerde kaliteli yonca ile hazır kuzu başlangıç ve kuzu büyütme yemine alıştırılır.
Sütten kesim sonrası besi
Sütten kesimden sonra kuzular analarından ayrılarak özel besi bölmelerine alınır ve yaklaşık 45 gün beslenir. Besi döneminde kaliteli kaba yemler ile kuzu büyütme yemi serbest tüketim esasına göre verilir; kuzu büyütme yeminin bileşimi sicilde ayrı bir tabloyla gösterilir. Bu dönemin sonunda canlı ağırlığın 40 – 45 kg’a ulaştığı belirtilir.
Kesim için seçme
125 – 135 günlük ve ortalama 40 – 45 kg canlı ağırlığındaki kuzular kesim çağına gelmiş kabul edilerek kesimevine sevk edilir. Kesimevinde kuzular kontrol edilir; Balıkesir Kuzusu özelliklerine uygun olanlar ayrı partiler hâlinde kesilir ve karkaslar tartılarak fiyatlandırılır.
Piyasaya arz ve muhafaza nasıl yapılır?
Dinlendirme ve piyasaya arz
Kesimden sonra karkaslar, -1 °C ila +1 °C arasındaki soğuk muhafaza depolarında en az 1 gün dinlendirilir. Dinlendirilmiş kuzu karkasları ertesi gün tüketime hazır olarak piyasaya sürülür.
Uzun süreli muhafaza
Uzun süre saklanacak karkaslar -18 °C’deki soğuk hava depolarında muhafaza edilir. Karkaslar, tüketim biçimi ve tüketici talepleri doğrultusunda kasap, market ve restoranlar tarafından bütün olarak alınabilir; parçalanabilir, paketlenebilir veya başka ürüne dönüştürülebilir.
Balıkesir iliyle bağı nedir?
Balıkesir Kuzu Eti’nin coğrafi sınırı Balıkesir ilidir. Üretim yöntemi, yörede yetiştirilen koyun tipinin özellikleri ve yetiştiricilerin yıllar içinde oluşan deneyimleriyle bağlantılıdır.
Balıkesir’de yetiştirilen ırklar ve melezler, erken gelişme, yıl boyu üreme, et kalitesi ve ince kuyruk yapısı gibi özelliklerin birlikte bulunmasıyla tanımlanır.
Tarihsel gelişimi
Islah çalışmaları ve koyun tipi
Balıkesir kuzusunun geçmişi Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanır; bu dönemde başlatılan ıslah çalışmalarının Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında da sürdürüldüğü belirtilir. Bu çalışmaların sonucunda bölgede farklı bir koyun tipi oluşmuş ve yetiştiriciler tarafından benimsenen bir üretim modeli ortaya çıkmıştır.
Balıkesir Kuzusu adı
Uzun yıllara yayılan üretim süreci içinde “Balıkesir Kuzusu” adıyla bilinen bir ürün kimliği oluşmuştur. Yıl boyunca kuzu eti sağlama yeteneği, Balıkesir ilinin kuzu eti üretimindeki görünürlüğüyle ilişkilendirilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Balıkesir Kuzu Eti, 2 Ocak 2018 tarihinde 314 numarayla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 28 Aralık 2016 tarihinden itibaren korunmaktadır. Sicilde 2 Mayıs 2019 tarihli ve 52 sayılı Bülten’de yayımlanan değişiklik ilanı da yer alır.
Etiketleme ve izlenebilirlik
Ürünün kullanım biçimi etiketlemedir. Denetim sistemi; üretici-yetiştiricilerin, anaç koyunların, doğan kuzuların küpe numaralarının ve yetiştirme alanı bilgilerinin kayıt altına alınmasına dayanır. Kesimevlerine kontrollü biçimde verilen logo ile kayıtlı işletmelerde kesilen kuzuların küpe numaraları takip edilir; perakende satışta logo veya kare kod üzerinden yetiştirici-üretici bilgisine erişim sağlanabilir.
Denetim mercii ve uygulama
Denetimler, Balıkesir Ticaret Borsası koordinatörlüğünde üç üyeli bir denetim mercii tarafından yürütülür; merci, ilgili il müdürlüğü, Koyunculuk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Balıkesir Üniversitesi temsilcilerinden oluşur. Denetim mercii, rutin denetimler öncesinde plan yapar; üretim, pazarlama ve satış dâhil tüm evreleri yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç veya şikâyet hâlinde ise her zaman denetleyebilir. Gerekli hâllerde numune alınarak analizler bağımsız laboratuvarda yaptırılır ve denetim masrafları üretici veya pazarlama aşamasındakiler tarafından karşılanır.
Uzman desteği
Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.