Bafra Zembili

Kındıranın hasadı ve kurutulması

Kındıra, Kızılırmak Deltası’nın göl ve su kanallarında doğal yetişen, 1–1,5 m boylanabilen sazgiller grubundan bir bitkidir. Baharda gelişir; mayıs-haziranda büyümesini tamamlayınca orakla biçilip sulak alan kenarındaki kum üzerinde yaz güneşinde kurutulur.

Kurutma işlemi 1 aylık zaman dilimi içinde güneşli gün sayısına denk gelecek şekilde tamamlanır. Bekletilmesinin nedeni üretimde kullanılan Bafra Zembili’nin tamamlayıcı hammaddesi olan mısır koçanının olgunlaşması ve hasat zamanının beklenmesidir. Kuruyan kındıra otunun kalın yerleri (kök kısmı) kesilerek atılır. İnce uç kısımları seçilerek ayrılır. Ayrılan kındıra otu yere serilir. Serpiştirme ve püskürtme yöntemiyle suyla ıslatılır.

Kındıradan bükümlü ip hazırlanması

Otun fazla ıslatılmamasına ve yumuşamamasına dikkat edilir, biraz sert olmasına özen gösterilir. Islatılarak yumuşatılmasının sebebi kuruyan kındıra otunun kenarlarının sert ve keskin olması dolayısıyla ip haline getirme ve örme aşamalarında ellere zarar vermesini engellemektir. Yumuşatılan kındıra otlarından kalınlıklarına göre üç veya dört adet alınır.

Seçilen üç veya dört kındıra otu iki el arasında yuvarlanıp kendi çevresinde döndürülerek bükümlü ip yapılır. Kökler kalın, uçlar ince ve boylar farklı olduğundan ip inceldikçe yeni ot eklenir; ihtiyaç kadar ip hazırlanır.

Mısır yeleğinin hasadı ve kurutulması

Tahıllar içerisinde güneş enerjisini en iyi kullanan ve birim alandan en fazla kuru madde üreten mısır bitkisinin ekiminin en geç Mayıs ayının ikinci haftası ortalarına kadar bitirilmiş olması gerekir. Hasat ise Eylül ve Ekim aylarında yapılmaktadır. Üretimde mısır koçanının üzerindeki mısır tanelerinin çevresini kaplayan ve koruyan yapraklar (mısır yeleği) kullanılır.

Mısır koçanı hasat zamanı gelince mısır kellesiyle birlikte koparılır ve mısırın dış kabuk kısmı sıyrılarak alınır. Mısır koçanları dalında kurumamış yeşil haldeyken alınmaz, çünkü bu durumda yapraklarının çabuk kopması ve dayanıksız olması sebebiyle kullanılamaz. Dalında kuruyan mısır koçanlarının rengi yeşilden sarımtırak renge, dokusu sert hale dönüşür.

Mısır koçanı yapraklarının dış kısmı soyulduktan sonra yumuşak iç kısımdaki 4–5 yaprak üretim aşamasında kullanılmak üzere ayıklanır, güneşli açık havada 1 hafta süreyle yere serilerek kurutulur. Mısır koçanı yaprakları kurutulduktan sonra boyama işlemine geçilir. Orta boy kazanda yaklaşık dört litre suya bir kg mor kabuklu soğan kabuğu atılır ve rengi çıkana kadar kaynatılır.

Boyama, durulama ve kurutma

Soğan kabukları çıkarılır, boyalı su süzülür. Mısır yaprakları sade suda ıslatılıp yumuşatılarak boyayı daha kolay emmesi sağlanır. Sonra sıcak boyalı suya konup yaklaşık bir saat kaynatılır. Kaynama başlayınca, boyanın kolay çıkmasını önlemek için bir çorba kaşığı tuz eklenir.

Tuzun atılış amacı boyanın koçandan kolayca çıkmamasını sağlamaktır. Boyalı suyun içinde kaynatılan mısır yaprakları kazanın içinde soğumaya bırakılır. Soğuyan yapraklar süzülerek kazandan alınıp bir kaba konulur, sade suyla süzülür. Süzülen mısır koçanı yaprakları açık havada büyük bir bezin üzerine serilerek kurutulur. Boyama işlemi kumaş boyası veya geleneksel ve doğal kök boyasıyla da gerçekleştirilebilir.

Tezgâhta dokuma veya doğrudan örme

Orta boy zembilde 565 g temizlenmiş mısır koçanı, 105 g kındıra otu ve iğne görevi gören çelik tel kullanılır. Yere kurulan dikdörtgen tezgâhta saz veya mısır yeleğinden çözgüler arasından aynı malzemeden atkılar bir alttan bir üstten geçirilerek dokunabilir. Mısır kabukları doğrudan örülerek de üretilebilir.

Halkanın sarılması ve düğümler

Islatılıp yumuşatılan mısır yeleği üç eşit parçaya bölünerek kındıra üzerine sarılır. İpin başından başlanıp 2–3 cm enindeki mısır yaprağıyla ipin çevresi düzenli biçimde kaplanır. Sarılı uç bükülüp kendi çevresinde yuvarlak halka yapılır. Çelik tele takılan mısır yaprakları delikli kındıra kısmından geçirilerek örgü sıkıştırılır.

8–10 cm dolanan kındıra ipi içe bükülerek yuvarlak hale getirilir. Bu halkanın çevresi düğümler halinde sarılır. Her halkanın arasından sarılan mısır koçanı yaprağı iğneyle geçirilerek dolama işlemi sürdürülür. Bazen mısır koçanı yapraklarının inceliği değişebildiği için bazen aynı bölgeye ikinci kez dolama işlemi uygulanır. İki düğüm arasına iki kez iğne batırılabilir. İpin kalınlığı veya inceliğine göre bir metrede ortalama 135–150 düğüm atılır.

İlmek sayısı ve bitmiş ürün

Orta boy zembilde toplam 2.470–2.500 ilmek bulunur; bitmiş ürün yaklaşık 670–700 g gelir. Boyut ve tasarım değişebilir.

Örgü malzemesinin kurutulması ve saklanması

Kındıra Otu kurutma işlemi tamamlandıktan sonra ince uzun sert sararmış ot haline gelir ve rutubetsiz kuru bir kapalı alanda üretim zamanı gelinceye kadar saklanır. Yapraklar kuruduktan sonra kirletilmeden ve ıslatılmadan kapalı rutubetsiz bir alanda üretim aşamasına gelinceye kadar saklanır.