Geleneksel Ürün Adı · Türkiye
Türkiye’de geleneksel ürün adıyla kayıtlı tost, Balıkesir’in Ayvalık ilçesinden yayılmıştır. Nohut ve ekşi mayalı ekmek, kasap sucuğu ve tulum veya kaşar peyniriyle pişirilir; domates sonradan eklenip sıcak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ayvalık Tostu nedir?
Sicil kaydı: “Ayvalık Tostu, nohut ve ekşi mayalı yarım ay ekmek arasında kasap sucuğu, tulum veya kaşar peyniriyle hazırlanan tosttur. Domates pişirme sonrasında eklenip sıcak sunulur.”
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mayalı ekmek ve zorunlu iç
Sicil kaydı: “Nohut mayası ve ekşi mayalı tost ekmeği kullanılır. Kasap sucuğu ile tulum veya kaşar peyniri zorunlu içlerdir; başka şarküteri ürünleri seçmelidir.”
Domatesin eklenme sırası
Sicil kaydı: “Ekmek, sucuk ve seçilen peynir döküm tost makinesinde pişirilir. İnce doğranmış domates tost makinesinden alınan ürüne sonradan eklenir.”
Tepsiler 50 × 75 cm boyutundadır
Sicil kaydı: “Tepsiler 50 × 75 cm boyutundadır.”
Geleneksel bileşim
Sicil kaydı: “Nohut mayalı ekmek, kasap sucuğu ve seçilen peynir ürünün geleneksel bileşimini oluşturur.”
Yarım ay ekmeğin kapsamı
Sicil kaydı: “Tost için özel üretilen ekmek yarım ay biçimindedir; 75–80 g ağırlığında, 18–20 cm uzunluğunda ve en geniş yerinde 10–11 cm enindedir.”
Süt ve et girdileri
Sicil kaydı: “Peynir tam yağlı inek sütünden, kasap sucuğu dana etinden üretilir. Kasap sucuğu ile seçilen peynirin yanında diğer sucuk türleri, salam veya sosis isteğe bağlıdır.”
Tost makinesi
Sicil kaydı: “Döküm tost makinesi 220 °C’de çalışır. Bu değer ekipman ayarıdır; iç harcın merkez sıcaklığı olarak yorumlanmaz.”
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Ekmek üretiminin parti kapsamı
- 120 adet Ayvalık Tostu ekmeği üretmek için gerekli olan bileşenlere ve üretim metoduna aşağıda yer verilmektedir.
Tost ekmeğinin üretim kapsamı
Sicil kaydı: “Ayvalık Tostu ekmeğinin üretimi”
Ekmek hamurunun malzemeleri
- 100 kg buğday unu*
- 54 litre su
- 1 kg nohut mayası
- 600 g ekşi maya
- 1300 g tuz
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre 120 ekmek için 100 kg un listelenir; hamur bezeleri 90–95 g ve pişmiş ekmek 75–80 g verilir. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
* Ürünün sicil belgesinde 120 ekmek için 100 kg un içeren reçete verilirken aynı bölümde hamur parçaları 90–95 g olarak belirtilmektedir; parti miktarı ile adet ve gramaj bilgileri uyuşmamaktadır. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Ayvalık Belediyesi; Ayvalık İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü; Ayvalık Esnaf ve Sanatkârlar Odası) teyidi beklenmektedir.
Ekmek hamurunu yoğurma ve bezelere ayırma
Sicil kaydı: “Ayvalık Tost Ekmeği Yapım Aşaması Ekmek kazanında un, su, nohut mayası, ekşi maya ve tuz iyice karıştırılıp 45–50 dakika yoğurulur. Hamurdan 90–95 gramlık bezeler alınarak 8–9 cm çapında silindir şekli verilir.”
Tepsiye yerleştirme
Sicil kaydı: “Son olarak ise el ile yarım ay şekli verilerek 1 sırada 14 tost ekmeği olacak şekilde tepsilere 3 sıra halinde dizilir. Tepsiler 50×75 cm boyutundadır. Tepsilere dizilen hamur, buhar odasında 1–1,5 saat dinlendirilir.”
Fırında pişirme
Sicil kaydı: “Daha sonra tepsiler önceden ısıtılmış 205 °C sıcaklıktaki fırında yaklaşık olarak 50 dakika pişirilir. Oda sıcaklığında, rutubetten uzak ve tahtadan yapılan dolaplarda bir gün bekletilerek dinlendirilir.”
Ürünün ambalajlanması
Sicil kaydı: “Bölge dışına gönderilmesi durumunda ise gıda ile temasa uygun plastik ambalajlar ile paketlenir.”
Hammadde hazırlığı
Sicil kaydı: “Tost ekmekleri, buzdolabı sıcaklığında (yaklaşık +4 C̊ ) muhafaza edilerek en fazla 7 gün içinde Ayvalık Tostu üretiminde kullanılır. Ayvalık Tostunun üretimi Ayvalık Tostunun üretiminde kullanılan kaşar peyniri ve tulum peyniri tam yağlı inek sütünden, kasap sucuğu ise %100 dana etinden üretilir.”
Bir tostun malzemeleri
- 1 adet Ayvalık Tostu üretiminde kullanılan bileşenlere ve üretim metoduna aşağıda yer verilmektedir.
- 1 adet tost ekmeği
- 10 g margarin
- 70 g tulum peyniri
- 70 g kaşar peyniri
- 70 g kasap sucuk
- Domates
- 3–4 g tuz
Tostu doldurma ve döküm makinede pişirme
Sicil kaydı: “Tost ekmeği ortadan ikiye kesilir, dış yüzeylerine margarin sürülür. Ekmeğin içine 3 mm kalınlıkta dilimlenmiş kasap sucuk, tulum peyniri veya kaşar peyniri konulup 220 °C’ye ısıtılan döküm tost makinesinde 5 dakika pişirilir. Ancak pişme süresinde tost makinesi, uygun bir aparat ile 2 cm aralık kalacak şekilde ayarlanır. Tost makinesinden alınan Ayvalık Tostunun içine ince ince doğranmış domates konur.”
Sicil kaydı: “Ayvalık Tostu, tüketici tercihine bağlı olarak içine fermente veya ısıl işlem görmüş sucuk, salam ve sosis koyularak da üretilebilir.”
Geleneksel Ürün Adı Tanımına Uygunluğu
Sicil kaydı: “Ayvalık Tostunun üretiminde nohut mayası ile mayalanmış tost ekmeği, belirli miktarlarda kasap sucuk ile tulum peyniri ya da kaşar peyniri kullanılması, ürünün geleneksel üretim metodunu ve geleneksel bileşimini oluşturur. Ayvalık Tostunda kasap sucuk ile tulum ya da kaşar peyniri kullanımı zorunlu olup tüketici tercihine göre diğer bileşenler de ilave edilebilir.”
Ekmek ve tostun ayrı ölçüleri
Sicil kaydı: “Ekmek partisinde 54 litre su ve 1300 g tuz bulunur. Tek tost listesinde ise 3–4 g tuz verilir; parti ile tek ürün miktarları ayrı tutulur.”
Nasıl muhafaza edilir?
Tost ekmeğinin kullanım süresi
Tost ekmeği yaklaşık +4 °C’de muhafaza edilerek en fazla yedi gün içinde kullanılır. Bu süre ekmek girdisi içindir; hazırlanmış tostun raf ömrü değildir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bu ürün mahreç işareti olarak tescillidir. Ürünün üretim, işleme veya diğer işlemlerinden en az biri belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Adın doğuşu ve yayılması
Ürün adını ilk üretim yeri Balıkesir’in Ayvalık ilçesinden alır. Zamanla Türkiye genelinde yaygınlaşmıştır; geleneksel ürün adı kaydı yalnız Ayvalıkta üretim şartı değildir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Genellikle ambalajsız olarak Ayvalık Tostu üretiminde kullanılmak üzere satışa sunulur. Ayvalık Tostunun servisi sıcak olarak yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Ayvalık Tostu ilk olarak Balıkesir ilinin Ayvalık ilçesinde üretilmeye başlamış, zamanla tüm Türkiye’de yaygın biçimde üretilir hale gelmiştir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
G6 tescil numaralı Ayvalık Tostu geleneksel ürün adı olarak 27.01.2023 tarihinde tescil edilmiştir. Bu geleneksel ürün adı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 15.06.2022 tarihinden itibaren korunmak üzere 27.01.2023 tarihinde tescil edilmiştir. Ayvalık Tostu ibaresi ve geleneksel ürün adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ayvalık Tostu ibaresi ve geleneksel ürün adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Geleneksel ürün adının amblemsiz kullanımı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümlerine tabi değildir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Ayvalık Belediyesinin koordinatörlüğünde, Ayvalık Belediyesi, Ayvalık İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Ayvalık Esnaf ve Sanatkârlar Odasından ürün konusunda uzman birer üyenin katılımıyla oluşturulan en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda bir defa düzenli, şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir. Ayvalık Tostunun denetimine ilişkin esaslara aşağıda yer verilmektedir. Ayvalık Tostu üretiminde kullanılan tost ekmeğinin uygunluğu.
Üretimde kullanılan bileşenler ile tost makinesinin uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk. Ürünün şekil, boyut ve geleneksel bileşen içeriği özelliklerinin uygunluğu. Ayvalık Tostu ibaresinin ve geleneksel ürün adı ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
