Coğrafi işaretli ürün · Yozgat
Yozgat’ın Akdağmadeni ilçesinde yetişen Dactylorhiza romana bitkisinin kurutulmuş yumrularından elde edilir. Taş değirmende öğütülür; glukomannan içeriğiyle sütlü içeceklerde ve dondurma sanayiinde değerlendirilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akdağmadeni Salebi nedir?
Akdağmadeni Salebi; çam ve meşe ağaçları bakımından zengin olan Akdağmadeni ilçesinde yetişen Dactylorhiza romana bitkisinden elde edilen yumruların, kurutulduktan sonra taş değirmende öğütülmesiyle üretilir.
Ayırt edici özellikleri
Akdağmadeni Salebinin glukomannan değerinin yüksek olması nedeniyle dondurma sanayiinde de tercih edilir.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Glukomannan (%) | Mannoz (%) | Glikoz (%) | Azot (%) | Protein (%) |
|---|---|---|---|---|
| 45-55 | 30-35 | 15-20 | 0,3-0,6 | 3-5 |
Taş değirmenle işleme
Kurutulmuş yumrular taş değirmende öğütülerek toz salep hâline getirilir.
Glukomannan oranı
Salebin glukomannan oranı %45–55 aralığındadır. Sicil, bu özelliği dondurma sanayiindeki kullanımıyla ilişkilendirir.
Akdağmadeni Salebi Nasıl Yetiştirilir?
Toprak hazırlığı ve bitki sağlığı
Akdağmadeni Salebi, humusça zengin alanlarda yetiştirilir.
Genellikle toprağın kükürt ve gübre desteğine ihtiyaç vardır. Toprak analizi yapılarak gerekli miktarda kükürt ve gübre desteği verilir. Yabancı otlar temizlenir ve dikim sonrası yabancı ot oluşumu engellenir. Dikim işleminden önce, özellikle salep yumrularında görülen alternaria hastalığına karşı kullanılan ilaçlarla salep soğanları yıkanır.
Damlama hatları ve dikim
Önceden hazırlanan 1 m genişliğindeki tahtalara 10 cm’de bir damlama delikleri bulunan ve 25 cm birbirinden ayrılan 2 ayrı damlama hortumu hattı çekilir. Aralıklı damlama hortumlarının 5–8 cm yanlarına gelecek şekilde her iki yanına dikim işlemleri yapılır.
Eylül ayının ilk haftalarında gerçekleştirilen dikimden sonra, haftada bir kere 2 saat süreyle sulama yapılır. Böylelikle kış aylarında bitkinin direnci artırmak için toprağın üzeri çamur ya da malçla kaplanır.
Yumru sökümü ve sonraki dönem
Mayıs ayının son haftası ve haziran ayının ilk haftalarında 10–12 cm derinlikte bulunan salep yumrularının sökümü yapılır ve bu sırada oluşan 1 veya daha fazla sayıdaki yeni yumrular alınırken artık yumru denilen daha önceki yıllardan kalan eski yumru bir sonraki yıl ürün vermesini sağlaması için tekrar toprağa gömülür. Bu sayede süreklilik sağlanır.
Sökümden sonra bir sonraki hasada hazırlık için haftada iki saat sulamaya devam edilir. Toplanan yumrular temiz suyla yıkanır, 80–100 °C arasında ısıl işlemden geçirilir ve kurumaya bırakılır.
Kurutma ve taş değirmende öğütme
Kurutulup depolanan yumrular taş değirmenlerde öğütülerek paketlenir.
Sütlü içecek tarifi
Sicildeki içecek için 1 litre süt ısıtılır. 5 g Akdağmadeni Salebi ile 80 g toz şeker harmanlanıp kaynamış sütle yaklaşık 30 dakika karıştırılarak kıvamlandırılır. İsteğe göre tarçın eklenebilir.
Hazırlanmış içeceğin muhafazası
Sicilde tarif edilen sütlü içecek, 0–5 °C sıcaklıkta nemsiz ortamda muhafaza edilir. Bu koşul kuru salep tozunun saklama tarifi yerine kullanılmamıştır.
Muhafaza koşulları
Yumruların kurutulması ve depolanması
Yumrular 10–15 gün kurutulur. Ardından ışık almayan, oda sıcaklığında ve nemsiz ortamda depolanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Akdağmadeni ilçesi, Karadeniz ve karasal iklim arasında geçiş özelliği gösteren blok ormanlara sahiptir. Akdağmadeni bölgesi ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde Karadeniz iklimi özelliklerine benzer şekilde yağış ve rüzgâr alır, yaz aylarında ise karasal iklim özellikleri gösterir.
Salep Orkideleri üreme ve gelişme dönemlerinde bu iklim özelliği sayesinde ilkbahar ve sonbahar aylarında Karadeniz iklimine benzer şekilde yağış ve rüzgâr alırken, yaz aylarında karasal iklim özelliklerine bağlı olarak olgunlaşma dönemini geçirir. Akdağmadeni Salebinin geçmişi eskiye dayanır ve üretiminin tüm aşamaları ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Akdağmadeni Salebinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Akdağmadeni Salebi süt ile karıştırılarak da tüketilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Akdağmadeni Salebinin geçmişi Osmanlı dönemine dayanır ve yöreyle ün bağı bulunur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
889 tescil numaralı Akdağmadeni Salebi mahreç işareti olarak 16 Eylül 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Akdağmadeni Salebi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Akdağmadeni Salebi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Akdağmadeni Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Akdağmadeni Belediyesinin koordinasyonunda ve Akdağmadeni Belediyesinden, Akdağmadeni Kaymakamlığından, Akdağmadeni Ziraat Odasından ve Akdağmadeni Orman İşletme Müdürlüğünden konuda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan toplam 4 kişilik denetim mercii tarafından, yılda bir kez düzenli olarak ayrıca şikâyet olması ve gerek görülen durumlarda her zaman yapılır. Denetim mercii; glukomannan değerinin uygunluğunu; üretim metoduna uygunluğunu ve Akdağmadeni Salebi ibaresi, logosu ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetimler üretim, ambalajlama ve depolama olarak 3 aşamada gerçekleştirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
