Coğrafi işaretli ürün · Erzurum
Erzurum’da tereyağında kavrulan un ve şekerli ağdayla hazırlanır. Kar veya buz üzerinde hızla soğutulan şeker, halka hâlinde çekilip unla birleştirilerek beyaz, tel tel bir yapıya dönüştürülür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Erzurum Tel Helvası nedir?
Erzurum Tel Helvası; tereyağı ile kavrulan buğday ununa beyaz şeker, su ve limon suyu eklenip pişirildikten sonra karışımın kar veya buz üzerinde soğutulup tel haline getirilmesi suretiyle üretilen helvadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kar veya buzla soğutma
Şeker kütlesi hızlı biçimde soğutulur.
Halka halinde çekme
Kütle birkaç kişinin el işçiliğiyle tel haline getirilir.
Ürünün diğer özellikleri
Erzurum Tel Helvasının rengi beyaz, yapısı tel teldir. Erzurum Tel Helvasının bazı kimyasal özellikleri aşağıdaki gibidir. Erzurum Tel Helvasının üretimi için pişirilen karışımın kar veya buz üzerinde soğutulması, coğrafi sınıra özgü olup hızlı bir soğutma işlemidir. Ayrıca üretimin son aşamasında ürünün birkaç kişi tarafından halka şeklinde döndürülerek çekilip uzatılması, tel şeklindeki yapısının kazandırılmasını sağlar ve ustalık becerisi gerektirir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değerler (En az-En çok) |
|---|---|
| Rutubet (%) | 2,2-6,0 |
| Toplam şeker (%) | 40,0-50,0 |
| Toplam yağ (%) | 12,0-16,0 |
| Toplam kül (%) | 0,2-0,5 |
Nasıl hazırlanır?
Malzemeler ve ölçüler
- 1 kg buğday unu – 1 kg beyaz şeker – 100 ml limon suyu – 40 g tereyağı – 1 l su – 100 g ceviz içi (isteğe bağlı)
Unun tereyağında kavrulması
Erzurum Tel Helvası üretimi iki aşamadan oluşur. İlk aşamada un elekten geçirilip bir tencereye konur. Üzerine 40 g tereyağı eklenir ve homojen bir karışım elde edilinceye kadar pişirilir. Bu aşamada sıcaklık 140–150 °C’ye kadar çıkar.
Şerbetin hazırlanması
İkinci aşamada şerbet hazırlanır. Su ve beyaz şeker karıştırılarak pişirilir. Kaynayan şerbetin rengi sarıya dönünce şerbetin içine limon suyu ilave edilip koyulaşması için 15 dakika daha kaynatılır.
Tepsiyi soğutma ve şeker kütlesini toplama
Kaynatma aşaması, tel helvasının kalitesini önemli düzeyde etkiler. Şerbet hazırlanırken ince bir tabaka halinde tereyağı ile yağlanmış tepsi kar üzerinde soğutulur. Şerbet ocaktan alınır alınmaz soğutulmuş tepsiye dökülüp yayılır. Bu sırada şerbetin sıcaklığı 80 °C’ye kadar düşer ve tepsi üzerinde soğuyup sertleşen şeker kütleleri, spatula ile tepsiden kazınıp üst üste konulur.
Şeker kütlesini ağartma
Tepsiden alınan şeker kütlesi, iki kişinin çekerek uzatıp katlamasıyla ağartılır ve halka haline getirilerek önceden hazırlanmış tereyağı ile kavrulmuş unun üzerine bırakılır.
Halka halinde çekme
Birkaç kişi ile yavaş yavaş çevrilerek unlu ve şekerli kütlelerin birleşip iyice karışması sağlanır. Bu işleme ürünün, tel tel bir görünüme sahip olana kadar devam edilir ve şeker halkasının kopmamasına dikkat edilir. Halkada kopmalar olursa ürünün nihai özelliklerinin kazanması mümkün olmaz.
Çekme süresi ve soğutma yöntemi
İsteğe bağlı olarak üzerine ceviz içi serpilebilir. Erzurum Tel Helvasının pişirildikten sonra tel haline getirilmesi işlemi, ürünün son halini alması açısından en önemli basamaktır. Döndürerek uygulanan çekme işlemi 35–40 dakika kadar sürer. Erzurum Tel Helvasının üretimindeki hızlı soğutma işlemi, kış aylarında kar üzerinde yapılır. Kar olmadığı zamanlarda ise kalıp olarak dondurulan buz parçaları kullanılır.
Vakumla paketleme
Erzurum Tel Helvası, gıda ile temasa uygun ambalajlarda vakumla paketlenir. Hava ile temas ettiğinde, tel şeklindeki yapısı bozulur.
Nasıl muhafaza edilir?
5 °C sıcaklıkta 30 gün muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Coğrafi sınır, Erzurum ili olarak belirlenmiştir. Coğrafi sınıra özgü üretim metodu, ustalık becerisi gerektirir. Ürünün bu yöreyle ün bağı bulunur. Üretimin tüm aşamaları belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir. Ürün, yörenin mutfak kültüründe yer alır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1230 tescil numaralı Erzurum Tel Helvası mahreç işareti olarak 26 Eylül 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Erzurum Tel Helvası ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Erzurum Tel Helvası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Erzurum Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde, Atatürk Üniversitesi Turizm Fakültesinden, Erzurum İl ve Tarım Orman Müdürlüğünden ve Erzurum Ticaret Borsasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen durumlarda ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk, nihai ürün özelliklerinin uygunluğu, ambalaj ve muhafazalama koşullarının uygunluğu ile Erzurum Tel Helvası ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
