Coğrafi işaretli ürün · Çankırı
Çankırı’da kurutulmuş tutmaç parçaları yeşil mercimekle haşlanır, sarımsaklı yoğurtla birleştirilir. Tereyağında hazırlanan kavrulmuş kıymalı, naneli ve biberli sos üstlüğe eklenir; ayrı tutmaç partisi ve ana çorba miktarları korunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çankırı Tutmaç Çorbası nedir?
Çankırı Tutmaç Çorbası, çankırı’da kurutulmuş tutmaç parçaları yeşil mercimekle haşlanır, sarımsaklı yoğurtla birleştirilir. Tereyağında hazırlanan kavrulmuş kıymalı, naneli ve biberli sos üstlüğe eklenir; ayrı tutmaç partisi ve ana çorba miktarları korunur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kurutulmuş tutmaç ve mercimek
Tutmaç hamuru ayrı partide yoğrulur, açılır, kesilir ve kurutulur; ana çorba 160 g tutmaçla yapılır. Paketli tutmaç kullanımı mümkündür. Çankırı kaya tuzu tercih edilen girdidir; zorunlu yerel tuz gibi yazılmaz.
Kavrulmuş kıymalı sos
Yeşil mercimek ve tutmaç haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurt yavaşça eklenir. Tereyağı, nane, toz kırmızı biber ve önceden kavrulmuş kıymayla hazırlanan sıcak sos servis üstlüğüdür. Çiğ ve kavrulmuş kıyma miktarları eşitlenmez.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Bileşenler ve hazırlık
Çankırı Tutmaç Çorbasının üretiminde, Çankırı’dan elde edilen kaya tuzunun kullanılması tercih edilir.
Tutmaç hamuru malzemeleri
- 900 g buğday unu
- 3 adet yumurta
- 9 g kaya tuzu
- 400 ml su (oda sıcaklığında)
Tutmacın yapılışı
Malzemeler derin bir kapta karıştırılır. İhtiyaç duyuldukça su eklenerek, ele yapışmayacak kıvamda bir hamur elde edilinceye kadar yoğrulur. Hamur, 4–5 pazıya (parçaya) bölünür. Her parça 1 mm kalınlığında açılıp 5 dk bekletilir.
Açılan hamurlar, aralarına un serpilerek üst üste konulur. 4 parmak genişliğinde şeritler halinde kesilir, şeritler üst üste konularak 1–2 mm genişliğinde kesilip küçük kare şeklinde hamurlar elde edilir.
Kurutma işlemi
Temiz çarşaflar üzerinde kurutulur. Çankırı Tutmaç Çorbasının üretiminde kullanılacak kurutulmuş tutmaçların, paketlenmiş olarak satın alınması da mümkündür.
Çorba malzemeleri
- 170 g yeşil mercimek
- 160 g tutmaç
- 1 diş sarımsak
- 180 g yoğurt
- 14 g tereyağı
Sos için kavrulmuş kıyma
- 150 g kavrulmuş kıyma
Baharat, tuz ve pişirme suyu
- 5,5 g toz kırmızı biber
- 4,6 g kuru nane
- 9 g tuz
- 1,5 litre su
Haşlama işlemi
Kaynamış suya kaya tuzundan 1/2 tatlı kaşığı eklenip mercimekler haşlanır ve kara suyu süzülür. Daha sonra yeni su kaynatılır, süzülen mercimekler ve tutmaçlar eklenerek haşlanır. Çorba pişince dinlenmeye bırakılır.
Sosun hazırlanması
Sarımsaklı yoğurt hazırlanır ve yoğurdun kesilmemesi için içerisine çorbanın suyundan biraz eklenerek karıştırılır. Bu karışım yavaş yavaş çorba tenceresinin içerisine karıştırılarak eklenir. Tuz ilave edilip karıştırılır. Diğer tarafta çorbanın sosu için bir tava içerisine tereyağı konularak eritilir.
Kıymalı sosu tamamlama
Üzerine nane, toz kırmızı biber ve kavrulmuş kıyma eklenip kaynatılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Çankırı Tutmaç Çorbasının geçmişi eskiye dayanır. Sosunda kavrulmuş kıyma kullanılan Çankırı Tutmaç Çorbasının coğrafi sınıra özgü üretim metodu, ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Çankırı Tutmaç Çorbasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Çankırı’nın yemek kültüründe özellikle kışın tüketilir. Tutmaçlar kış hazırlıklarında hazırlanıp kurutulur veya paketli olarak temin edilir; bu hamur hazırlığı bitmiş yoğurtlu çorbanın raf ömrü değildir.
Kış hazırlığı ve tüketimi
Tutmaçlar kış hazırlıkları sırasında hazırlanıp kurutulur; paketlenmiş olarak da satılır. Çorba özellikle kış aylarında tüketilir.
Sunum ve kullanım
Çankırı Tutmaç Çorbası servis tabağına konulduktan sonra üzerine sıcak sos dökülür ve servis edilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Tarihsel gelişim ve üretim geleneği
1990 yılı Çankırı Kültür ve Turizm Envanterinde ve 2005 yılında Çankırı Belediyesi tarafından bastırılan ”Çankırı Yöresi Yemek Kültürü“ kitabında yer alan Çankırı Tutmaç Çorbasının geçmişi, eskiye dayanır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
778 tescil numaralı Çankırı Tutmaç Çorbası mahreç işareti olarak 1 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Çankırı Tutmaç Çorbası ibaresi, sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluğu; sosun kavrulmuş kıyma ile hazırlanması; Çankırı Tutmaç Çorbası ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Çankırı Belediyesi, denetime ilişkin raporları düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii; Çankırı Belediyesinin koordinatörlüğünde ve Çankırı Belediyesi, Çankırı İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Çankırı Kahveciler ve Lokantacılar Esnaf Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşur. Denetimler yılda 1 defa düzenli olarak ve ayrıca şikâyet halinde veya gerekli görülen durumlarda her zaman yapılır.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
