Coğrafi işaretli ürün · Bilecik
Bilecik’te yetiştirilen Humulus lupulus bitkisinin kozalaklarından elde edilir; kurutulduktan sonra balya veya pelet haline getirilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bilecik Şerbetçiotu nedir?
Bilecik Şerbetçiotu, Humulus lupulus bitkisinin Bilecik’te yetiştirilen yaş kozalaklarının kurutulup balya veya pelet haline getirilmesiyle elde edilir.
Bitki çok yıllık ve tırmanıcıdır; dişi ve erkek çiçekler ayrı bitkilerde bulunur. Temmuz–eylül arasında yeşilimsi beyaz çiçekler açar; 7,5 metreye kadar uzayabilir.
Gövdeler ince, sarılıcı ve sert tüylüdür. Yapraklar karşılıklı dizilişli, uzun saplı ve yürek şeklindedir. Toprak üstü aksam tek yıllık, kök sistemi çok yıllıktır; bitkiler üçüncü yıldan itibaren ekonomik verime başlar ve verim ömrü 10 yıldır.
Kozalak, aroma ve ürün biçimleri
Reçineler ve aroma
Sicil, bira yapımında lupulini oluşturan reçinelerin acılık ve muhafaza, yağların ise aroma özelliği sağladığını belirtir.
Balya ve pelet biçimleri
Kurutulmuş kozalaklar preslenerek balya haline getirilir. Kurutulmuş şerbetçiotunun öğütülüp sıkıştırılmasıyla elde edilen granül biçim pelet olarak adlandırılır.
Botanik anlatının kaynak sınırı
Sicilde bir toz tabakasından söz edilir; ancak hangi bitki bölümünün kastedildiği açık değildir. Bu eksik ifade, yaprak ya da kozalak özelliği olarak yorumlanmamıştır.
Nasıl yetiştirilir ve işlenir?
Çeliklerin hazırlanması
Bitkiler kök sürgünlerinden alınan çeliklerle çoğaltılır. İlk bahçe tesisinde ve on yıllık periyotlarda, 3–6 yaşındaki bitkilerin ilkbahar budamasından alınan, 2–3 gözlü, 9–12 cm uzunluk ve 1,5–2 cm kalınlıktaki çelikler kullanılır. Çelikler sonbahardaki dikime kadar plastik torbalarda 4–6 derece sıcaklıkta tutulur.
Toprağın ve desteklerin hazırlanması
Sonbaharda toprak derin işlenir ve sarılıcı bitki için destek sistemi kurulur. Direkler 7–8 m yükseklikte, enine 6–9 m ve boyuna 7–8 m aralıklı yerleştirilir; 4–6 mm çelik halatlarla bağlanır. Dikim çukurları sıra arasında 3–3,5 m, sıra üzerinde 1,4–1,5 m aralıklıdır; çap ve derinliği 60–70 cm civarındadır.
Çeliklerin dikilmesi
Çukurlara 1–2 gözü dışarıda kalacak şekilde 2–4 çelik dikilir. Nemli toprak bastırılır ve yağmurun göllenmemesi için üst kısım hafif kubbe yapılır. 15–20 gün sonra çıkan sürgünlerden üçü bırakılır ve iplere sardırılır. Bitki ilk yıl %10–15, ikinci yıl %40–45 ve üçüncü yıldan itibaren %100 verime ulaşır.
Sulama ve toprak bakımı
Yağış yetersizse bitkinin ihtiyacına göre sulanır; yetiştirme sezonunda en az 3–4 sulama yapılır. Çiçeklenme ile hasat arasında susuz bırakılmaz. Gübre çeşidi ve miktarı sulama durumu ile toprak yapısına göre belirlenir; yabancı ot ve kaymak tabakası için çapalama yapılır.
Budama ve filizlerin bağlanması
Sonbaharda kuruyan sürgünler toprak yüzeyinden 20 cm yukarıdan kesilir. İlkbaharda sağlıklı filizlerden 2–3 tanesi 40–50 cm boya ulaştığında iplere bağlanır. Mayıs, haziran ve temmuz bakımında yan filizler temizlenir; çiçeklenmeden iki hafta önce sürgün tepeleri kırılır.
Olgunluk ve kozalakların toplanması
Kozalaklar sarı veya altın sarısı olduğunda, muhafaza yaprakları yumuşak ve nemliyken ve kendine özgü koku oluştuğunda hasat olgunluğu değerlendirilir. Yağmurlu havada hasat yapılmaz. Kesilen sürgünlerdeki kozalaklar toprak ve saplarından ayrılır ve kurutmaya taşınır.
Açıkta kurutma
Hasat edilen kozalakların su içeriği hızla kurutularak yaklaşık %65’ten %10’a düşürülür. Açıkta kurutmada 3–5 cm kalınlıkta serilir ve çevrilir; bir hafta sonra yığın 10 cm’ye yükseltilir. Avuçta sıkılıp bırakılan kozalakların kolay ayrılması kuruluk kontrolüdür.
Fırında kurutma ve pelet hazırlama
Fırında kurutma sıcaklığı 65 °C’yi geçmez. 3,5–4 kg yaş kozalaktan 1 kg kuru kozalak elde edilir. Kurutulan kozalaklar preslenerek 75–80 kg’lık nem geçirmeyen çuvallara konulur. Öğütülüp sıkıştırılan peletler vakumlanarak ambalajlanır.
Hasat zamanı
Hasat olgunluğu genellikle temmuz sonu–ağustos başında oluşur; hasat eylül ayına kadar sürer. Takvim, kozalak rengi, nemi ve koku gibi olgunluk işaretleriyle birlikte değerlendirilir.
Balyaların muhafazası
Balyalar pelet üretimi yapılana kadar 14–15 °C sıcaklıkta depolanır.
Bilecik ile bağı
Bilecik’te Marmara ve İç Anadolu iklimlerinin karışımı olan geçit iklimi görülür. Sicil, geçit iklimi ve mikroklima özelliklerini kendine has şerbetçiotu yetişmesiyle ilişkilendirir.
Uygun toprak, uzun yıllardır sürdürülen yetiştiricilik ve işleme deneyimi ürünün yöreyle ün bağını oluşturur. Bütün üretim aşamaları Bilecik ili sınırlarında gerçekleştirilir.
Sicil ve denetim
Sicilin künye ve kullanım bölümlerinde mahreç işareti, kapakta ise menşe adı yazılıdır. Buradaki mahreç işareti bilgisi, künye ve kullanım bölümlerinin aktarımıdır; kapaktaki farklı ifade bu kayıtlarla aynı anlama gelmez.
Bilecik Şerbetçiotu ibareli logo ve mahreç işareti amblemi ürün veya ambalajında; bunlarda kullanılamıyorsa işletmede görünür biçimde bulundurulur.
Denetim, Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ziraat Odası ve Ticaret ve Sanayi Odasından birer kişiyle yapılır. Hasat döneminde yılda bir, ayrıca ihtiyaç ve şikâyet halinde denetlenir. Üretimin coğrafi sınırda gerçekleşmesi, üretim metodu ve amblem kullanımı kontrol edilir.
Denetim mercii kamu kuruluşlarından, özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzmanlardan yararlanabilir; denetim için hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
* Sicil kapağı “Menşe Adı”, iç künye, kullanım ve denetim bölümleri “Mahreç işareti” yazar. Sayfada sicil içeriğine dayanılarak Mahreç İşareti ve amblemi kullanılır. Kapaktaki fark resmî düzeltme bekleyen kaynak notudur; kapağın düzeltilmiş olduğu veya iki terimin aynı anlama geldiği ileri sürülmez.
