Coğrafi işaretli ürün · Tekirdağ
Tekirdağ’ın Saray ilçesinde buğday, inek sütü ve tereyağıyla pişirilen keşkek et içermez. Tahta kaşıklarla özleştirilip dinlendirilen karışım, kırmızı toz biberli yağla kâsede sunulur; şenlik ve özel gün sofralarında paylaşılır.
UNESCO ilişkisiTörensel Keşkek Geleneği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Küçükyoncalı Keşkeği nedir?
Keşkeklik buğdayın inek sütü ve tereyağıyla hazırlandığı Saray yöresi yemeğidir. Et içermez; dövülüp demlendirilen keşkek kırmızı toz biberli yağla tamamlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İnek sütüyle etsiz keşkek
Keşkeklik buğday, inek sütü ve tereyağıyla hazırlanır. Et kullanılmaması bu yerel biçimin temel özelliğidir; sütlü seçenek etli keşkekle aynı reçete değildir.
Dövme, demlenme ve biberli yağ
Pişen buğday tahta kaşıklarla dövülerek özleştirilir. Üstü örtülüp 30–40 dakika demlendirilir; kâsede kırmızı toz biberli yağla sunulur.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 8 kişilik tarif içindir.
- 1 kg keşkeklik buğday
- 1500 ml inek sütü
- 250 g tereyağı
- 25–30 g tuz
Sos malzemeleri
- 150 ml ayçiçek yağı
- 250 g tereyağı
- 10–15 g kırmızı toz biber
Keşkeğin yapılışı
Keşkeklik buğday ayıklanır. Bol suda yıkandıktan sonra üzerini 3–4 parmak geçecek şekilde su ilave edilir ve odun ateşinde kazanlara konularak pişirmeye bırakılır. Kaynamaya başlayıp biraz yumuşadıktan sonra içerisine inek sütü ve tereyağı ilave edilir. 45–50 dakika daha pişirilip keşkek yeterince yumuşadıktan sonra büyük tahta kaşıklarla kazanlarda tüm malzemeler birleşinceye kadar dövülür. Keşkek toplamda 1–1,5 saat pişirilir.
Pişen keşkek ateşten alınarak kazanın üzeri örtülür ve 30–40 dakika demlenmeye bırakılır.
Sosun hazırlanması
Tereyağı ve sıvı yağ karışımı tavada çiğ kalmayıncaya kadar kaynar. Çiğlik kontrolü bir kaşık karışımdan alınarak kaldırıldığında kaşıkta halen kaynama devam etmesi ile kontrol edilir. Karışım iyice kaynadıktan sonra 1–2 dakika dinlendirilir, sonrasında kırmızı toz biber ilave edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Sicil sınırı Tekirdağ ili Saray ilçesidir. Yemeğin uzun yerel geçmişi ve mutfak kültüründeki yeriyle ün bağı kurulur; bütün üretim aşamaları bu sınırda gerçekleşir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Demlenmeye bırakılan keşkek açıldıktan sonra iyice karıştırılır, kâseye alınır, üzerine kırmızı toz biberli yağ ilave edilerek servis edilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Küçükyoncalı Keşkeği, Saray ilçesinde uzun bir geçmişe sahiptir. Coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır.
Göç ve keşkek şenliği
Belge, Bulgaristan’dan gelen topluluğun Küçükyoncalı’da yemeği hazırlamaya başladığını 93 Harbi sonrası bağlamında anlatır. Mübadele sözcüğünün tarihsel kapsamı teyit bekler. Geleneği yaşatmak için keşkek şenliği düzenlenir; doğum, asker ve hacı uğurlama, düğün, kutlama, bayram, adak ve hayır sofralarında paylaşılır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1654 tescil numaralı Küçükyoncalı Keşkeği mahreç işareti olarak 4 Kasım 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Küçükyoncalı Keşkeği ibareli aşağıda yer alan logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Küçükyoncalı Keşkeği ibareli logo ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Saray Belediyesi koordinatörlüğünde; Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi, Saray İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Saray Esnaf ve Sanatkârlar Odasından ürün konusunda uzman 3 temsilcinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir. Denetim mercii, üretimde kullanılan bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğunu, üretim metoduna uygunluğu ve Küçükyoncalı Keşkeği ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleşmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Törensel Keşkek Geleneği ile ilişkili: Küçükyoncalı Keşkeğinde buğday süt ve tereyağıyla pişirilip tahta kaşıklarla dövülür. Sicilde düğünler, uğurlamalar, adaklar ve hayır yemeklerinde hazırlanması anlatılır. Etsiz yerel tarifi, ortak hazırlama ve paylaşma bakımından tören keşkeği geleneğiyle ilişkilidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
