Coğrafi işaretli ürün · Erzincan
Kemaliye Gazenne Dokuması, Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde pamuk ipliğiyle mekikli tezgâhlarda üretilir. Eğin Gazenne Dokuması adıyla da bilinen kumaşın belirgin özelliği, renkli dikey çizgilerden oluşan gazenne desenidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması nedir?
Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması; % 100 pamuk ipliğiyle mekikli dokuma tezgâhlarda dokunan ve “gazenne” adı verilen renkli dikey çizgi desenleri kullanılarak Erzincan ili Kemaliye ilçesinde üretilen dokuma kumaştır. 20/2 numaralı hazır bobinlere sarılmış % 100 pamuk ipliği peştamal üretiminde kullanılırken 40/1 ve 40/2 numaralı iplikler ise diğer ürünlerin üretiminde kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ürün ölçüleri ve iplik numaraları
Peştamal olarak kullanılan dokumalar yaklaşık 90 cm × 190 cm, diğerleri 90 cm × 4 m ölçüsündedir. Peştamal için 20/2 numaralı pamuk ipliği; diğer ürünler için 40/1 ve 40/2 numaralı iplikler kullanılır.
Gazenne deseninin renkleri
Genellikle bordo ve lacivert iplikler kullanılır. Kullanım yerine göre mor, sarı, kırmızı ve yeşil ipliklerle de dikey çizgiler oluşturulur.
Pamuk ipliği ve mekikli tezgâh
Dokuma %100 pamuk ipliğiyle mekikli tezgâhta üretilir.
Renkli dikey gazenne çizgileri
Kemaliye’ye özgü renkli dikey çizgi desenleri dokumanın belirgin özelliğidir.
Nasıl üretilir?
Pamuk ipliğinin ve çözgünün hazırlanması
Bobinlere sarılı halde alınan % 100 pamuk iplik, mekikli dokuma tezgâhının iplik takılan ve ipliklerin eşit gerginlikte, birbirine paralel ve düzgün bir şekilde durmasını sağlayan cağlık kısma yerleştirilir.
Çözgü iplikleri istenilen renklere göre sıralanmasının ardından kumpas tarağından geçirilip leventlere sarılır. Çözgülerin sarıldığı leventler dokuma tezgâhına getirilerek iplerin gergin durmasını sağlayan taharlama işlemine başlanır. Bu aşamada ipler, önce gücü denilen tellerden daha sonra tek tek olacak şekilde taraktan geçirilir. Tarak dokumanın eninin geniş veya dar olmasında kullanılır. Taharlama yapıldıktan sonra dokuma aşamasına geçilir. Masura sarma makinesi ile sarılan masuralar, mekiklerin içine takılır.
Mekikle dokuma ve tefeleme
Tezgâhın elçek ve ayakçak kısımları, mekiği hareket ettirir. Mekiğin hareket etmesiyle çözgü ipleriyle tarağa takılı olan ipler bir alta bir üste hareket eder ve bu iplerin arasından mekik geçmesi sağlanır. Çözgü ipleri dokumanın boyuna olan iplikler iken atkı ipleri ise dokumanın enine olan ipliklerdir.
Atılan son atkı ipliğinin tarak aracılığıyla gazenne oluşum çizgisine taşınmasını ifade eden tefeleme işlemi ile gücü ve dokuma arasında mekik salınım hareketi yapılarak atkı iplikleri tel ile sıkıştırır. Gazenne çizgisinin elde edilmesiyle Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması üretimi tamamlanmış olur. Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokumasında çift ve tek çözgüler kullanılır.
Çözgü ipleri taraktan tek geçirilirse tek çözgü çift geçirilirse de çift çözgü elde edilir. Tek çözgü ile yaklaşık 90 cm x 190 cm, çift çözgü ile ise 90 cm x 400 cm dokuma elde edilir. Resim Gazenne deseni Resim Ahşap tezgâh
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Kına elbisesi, kıyafet, peştamal, yastık, çarşaf, masa örtüsü ve şal yapımında kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Dokumada bulunan çizgili desen, coğrafi sınıra özgü niteliktedir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Kemaliye Gazenne Dokumasının / Eğin Gazenne Dokumasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahip olan Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması Kemaliye (Eğin) ilçesinin kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahip olan Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması, Kemaliye ilçesinin kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1469 tescil numaralı Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması mahreç işareti olarak 12 Eylül 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Kemaliye Belediyesinin koordinasyonunda; Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Kemaliye Hacı Ali Akın Meslek Yüksekokulu El Sanatları Bölümü, Kemaliye Esnaf ve Sanatkârlar Odası ile Kemaliye Belediyesinden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
Üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu.
Özellikle çizgili desen (gazenne) oluşturma aşaması olmak üzere üretim metoduna uygunluk.
Ürün özelliklerinin uygunluğu.
Kemaliye Gazenne Dokuması / Eğin Gazenne Dokuması ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
