Coğrafi işaretli ürün · Çorum
Çorum’un İskilip ilçesinde ahşaptan üretilen, iple çekilen oyuncak arabadır. Dört tekerleği dönerken dört tokmağı sırayla gövdeye vurur; reçineli boyalarla renklendirilip kavak kabuğuyla parlatılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İskilip Tokmaklı Kağnı nedir?
İskilip Tokmaklı Kağnı; 4 adet tekerlek ve 4 adet tokmağı bulunan, önden iple çekilerek hareket ettirilen ve İskilip ilçesinde üretilen el yapımı oyuncak arabadır.
Oyuncağın hareketli tokmakları ve reçineli boyalarla yapılan süslemeleri öne çıkar. Boyada yörede “arsena sakızı” adı verilen reçineler kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Coğrafi sınırda “arsena sakızı” olarak adlandırılan reçineler; çam ağacı kabuklarının özel bir bıçakla çizilmesi suretiyle çıkarılır, kaynatılıp yumuşatılır ve toz mum boyalarıyla karıştırılarak kalıcı boyalar hazırlanır.
Dört hareketli tokmak
İskilip Tokmaklı Kağnının düz olan ana parçası “ayak”, tekerleklerin takıldığı yer “mazı” ve tokmakların geçirildiği yuva ise “kaşağu” olarak adlandırılır.
İskilip Tokmaklı Kağnı hareket ederken, tokmaklar yukarıya ve aşağıya doğru hareket edip arabanın gövdesine vurarak ses çıkardığı için coğrafi sınırda “tokmaklı araba” olarak da adlandırılır.
Reçineli boyayla süsleme
İskilip Tokmaklı Kağnının üretiminde, kırılmaya karşı dayanıklı olduğu için özellikle çam olmak üzere ceviz ve kavak ağaçları kullanılır.
Genellikle kırmızı, sarı, mavi, siyah ve yeşil renkler kullanılır.
Sicildeki oyuncak parçaları
Fotoğraf ve çizim düzeninden çıkarılan başlıklar ölçü tablosu değildir. Parça sayıları sicilin s.2–4 açıklamalarına göre listelenmiştir. Teknik çizimler özgün PDF s.3–4 üzerinden incelenebilir.
Nasıl üretilir?
Ahşap, boya ve parça düzeni
İskilip Tokmaklı Kağnının üretiminde; çam, ceviz ve kavak ağaçları kullanılır. Arabanın renklendirmesi, çam ağacı reçinesinden elde edilen boyar maddeler ile yapılır. Coğrafi sınırda “arsena sakızı” olarak adlandırılan reçineler; çam ağacı kabuklarının özel bir bıçakla çizilmesiyle çıkarılır, kaynatılıp yumuşatılır ve toz mum boyalarıyla karıştırılarak kalıcı boyalar hazırlanır.
İskilip Tokmaklı Kağnı; 1 adet ana parça (ayak), 4 adet tekerlek, 2 adet tekerleklerin takıldığı parça (mazı), 4 adet tokmak, 1 adet tokmakların geçirildiği yuva (kaşağu), 2 adet dingil, 4 adet diş, 4 adet çubuk ve 1 adet mil olmak üzere toplam 23 adet parça ve ipten oluşur. Ana parça genellikle; tokmak yüksekliği (ana gövdeye değer vaziyette) ve teker dâhil olmak üzere 19×39,5 cm boyutlarında olup yüksekliği ise 15 cm’dir.
Ancak İskilip Tokmaklı Kağnının farklı boyutlarda üretilmesi de mümkündür.
Tornada hazırlama ve renklendirme
Ağaç parçaları torna makinesinde yontularak, İskilip Tokmaklı Kağnının aşağıda ölçüleri ve çizimleri verilen parçaları hazırlanır. Yontulan parçaların yüzeyleri, taşlayıcı ve zımparalayıcı ile düzeltilir. İskilip Tokmaklı Kağnıda genellikle kırmızı, sarı, mavi, siyah ve yeşil renkler kullanılır. Sade ve karmaşık olmayan motif ve desenler uygulanır. Boyanan kısımlar, kavak ağacı kabuğunun iç yüzeyi ile parlatılır.
Parçaların birleştirilmesi
Dingillerin boşluklarına dişler yerleştirilir. Ayak parçasına mazılarla birlikte dingiller monte edilir; dingillere tekerlekler geçirilir. Kaşağu ayağa monte edilir. Tokmakların boşluklarına çubuklar takılır; tokmaklı çubuklar mil ile kaşağuya yerleştirilir.
İpin bağlanması ve hareket
İp, ana gövdedeki delikten geçirilerek bağlanır. Oyuncak ipinden çekildiğinde tokmaklar sırayla aşağı ve yukarı hareket ederek ses çıkarır.
Yöreyle bağı nedir?
İskilip Tokmaklı Kağnının geçmişi eskiye dayanır. İskilip ilçesinin ekonomisinde ve kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan İskilip Tokmaklı Kağnının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
İskilip ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Bulgur dövmeden esinlenen oyuncak
Üretimine, dibekte bulgur dövülürken tokmakların sırayla vurulmasından esinlenilerek başlanmıştır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicil genel boyutları tekerlek ve tokmakla birlikte 19 × 39,5 cm ve 15 cm yükseklik olarak verir; ayrıca farklı boyutlarda üretime izin verir. Teknik çizimlerde tekerlek dış çapı 195 mm, ana gövde eni 150 mm ve uzunluğu 395 mm olarak gösterilir. Bu farklı açıklamalardan tek ve zorunlu bir bitmiş ürün ölçüsü türetilmemiştir.
1432 tescil numaralı İskilip Tokmaklı Kağnı mahreç işareti olarak 3 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. İskilip Tokmaklı Kağnı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, İskilip Tokmaklı Kağnı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; İskilip Belediyesinin koordinasyonunda ve İskilip Belediyesi ile İskilip Marangozlar Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 2 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen hallerde ve şikâyet üzerine ise her zaman gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan ağaç türünün, boyar maddelerin ve diğer malzemelerin uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk. Özellikle tokmak kısmı olmak üzere, ürün özelliklerinin uygunluğu.
İskilip Tokmaklı Kağnı ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
