Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Söke’de el işçiliğiyle üretilen, yerel giyim kültürünü canlandıran geleneksel bez bebeklerdir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Güllübahçe Bez Bebekleri nedir?
Güllübahçe Bez Bebekleri, Aydın’ın Söke ilçesine bağlı Güllübahçe Mahallesi’nde geleneksel yöntemlerle tamamen el işçiliğiyle üretilen el işi bez oyuncaktır. Doğal materyaller ve yöresel kumaşlarla hazırlanan bebekler, Söke’nin yerel giyim kültürü ile zanaatkârlık geleneklerini yansıtır.
Detaylı süslemeleri ve figür tasarımlarıyla şekillenen ürün, dekoratif obje ve hediyelik eşya olarak değerlendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel giyim kültürünü yansıtan figürler
Kadın figürlerinde çiçek desenli şalvarlar ile boncuk, dantel ve fisto süslemeleri kullanılır. Erkek figürleri ise zeybek kültürünü temsil eden cepken, geniş şalvar, Söke körüklü çizmesi, fes, poşu ve kuşak ayrıntılarıyla tasarlanır.
Makinesiz el dikişi
Bebeklerin üretiminde dikiş makinesi kullanılmaz; her aşama el işçiliğiyle gerçekleştirilir. Pamuk, keten, pazen ve basma gibi doğal kumaşların yanında pamuk ve silikon dolgu malzemeleri kullanılır.
Yüz ifadeleri ve aksesuarlar
Göz, ağız ve kaş ayrıntıları kumaş kalemi, nakış veya boyama teknikleriyle işlenerek her bebeğe özgün bir yüz ifadesi verilir. Mendil, yöresel motifli sepet, takı, fes, poşu ve kuşak gibi aksesuarlar figürlerin görünümünü tamamlar.
Figür çeşitleri ve ölçüler
Sicilde kadın, erkek ve çocuk figürleri için adlandırılmış farklı tasarımlar yer alır; kadın figürleri arasında Suya Giden Gelin, Görümce ve Kaynana, erkek figürleri arasında Damat, Pamuk Ağası ve Entel Osman bulunur. Kalıplarda erkek figürleri 25–30 cm boy ve 8–10 cm en, kadın figürleri 20–25 cm boy ve 9–12 cm en, çocuk figürleri 10–15 cm boy ve 6–8 cm en, bebek figürleri ise 5–7 cm boy ve 4–6 cm en aralığındadır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kadın figürleri | ||||
|---|---|---|---|---|
| 1-Suya Giden Gelin | 2-Yeni Çocuğu Olmuş Gelin | 3-Görümce | 4-Pamuk Toplayan Kız | 5-Kaynana |
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| 6-Elti | 7-Yörük Kızı | 8-Süslü Yeni Bebekli Gelin | 9-Gelin Ayşe | 10-Meraklı Melahat | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 11-Süslü Hatçe | 12-Falcı Zekiye | 13-Çiçekçi Kız Fahriye | 14-Yeni Gelin Emine Damat Ali | ||||
| Erkek figürleri | |||||||
| 15-Damat | 16-Pamuk Ağası | 17-Ağa Oğlu Yusuf | 18-Entel Osman | ||||
| Çocuk figürleri | |||||||
| 19-Küçük Kız Çocuğu | 20-Güllübahçenin Gülleri |
Tablo-3: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kalıp Türü | Boy (cm) | En (cm) |
|---|---|---|
| Erkek | 25-30 | 8-10 |
| Kadın | 20-25 | 9-12 |
| Çocuk | 10-15 | 6-8 |
| Bebek | 5-7 | 4-6 |
Üretim nasıl yapılır?
Sicil metninde genel üretim kuralı olarak dikiş makinesi kullanılmadığı belirtilirken, şalvar parçalarının el veya dikiş makinesiyle birleştirilebileceği ve dikiş makinesinin süslemede yardımcı malzeme sayıldığı da yer alır. Bu birbirinden farklı teknik hükümler sicilde açıklığa kavuşturulmadığından, üretim yöntemi bu çelişkiyi giderecek ek bir yorum olmadan uygulanmalıdır.
Malzeme ve kalıp hazırlığı
Gövde ve ana parçalar için patiska veya Amerikan bezi gibi dayanıklı pamuklu kumaşlar; giysiler için pazen ve basma kullanılır; gövde, kol ve bacaklar pamukla, baş kısmı silikonla doldurulur. Kalıplar kumaş üzerine şablonla çizilir, erkek, kadın, çocuk ve bebek boyutlarına göre farklılaştırılır; giysi ve aksesuar kalıplarında linolyum veya vinil döşeme malzemeleri tercih edilir.
Kumaşın hazırlanması ve kesimi
Kumaşlar kesimden önce yıkanıp ütülenir, temiz bir yüzeye serilir ve kalıplar kumaşın arka yüzü, desen yönü ile tüy yönü gözetilerek tek veya çift kat kumaşa yerleştirilir. Kalıp çevresi ince sabun veya kurşun kalemle çizilir; her parça için 0,5 cm dikiş payı bırakılır, dikiş payı eklenmiş kalıplarda ek pay verilmez ve kesim keskin kumaş makasıyla yapılır.
El dikişi ve karkasın oluşturulması
Kesilen kumaş parçaları önce teyellenir, ardından el ile dikilerek birleştirilir; modelin özelliğine göre kumaşın ön yüzünde oyulgama dikişi uygulanır. Oyulgama dikişi, iğne ve iplikle kumaş çevresinin işlenip belirli bir desen oluşturacak biçimde kesilmesi veya oyulmasıyla yapılır ve dantelimsi açık desenler oluşturabilir.
Dolgu ve ayakların biçimlendirilmesi
Dikilen karkasın başı silikonla, gövde, ayak ve kolları pamukla doldurulur; dolgu, 20–25 cm uzunluğunda düz yüzeyli yuvarlak ağaç malzeme yardımıyla ince bölümlere sıkıştırılır. Ayak kalıpları kumaşa 90 derece açıyla yerleştirilir; dolgu öncesinde ayakların 4–5 cm yukarısından kesilen kumaş çevrilerek ayaklar 0 derece konumuna getirilir, doldurulur ve uçlar elle dikilerek sabitlenir.
Yüzün işlenmesi
Yüz hatları kurşun kalem veya kumaş kalemiyle çizilir; göz, burun, ağız ve kaşlar iğne işi, ince dikiş, nakış ya da kumaş boyasıyla tamamlanır. Bazı bebeklerde gözlere mavi veya yeşil renk eklenebilir, yanaklara hafif kırmızı boya uygulanabilir ve göz çevresine ya da yanaklara nakış ayrıntıları yapılabilir.
Giysi ve örgü parçalarının hazırlanması
Giysilerde pamuklu, desenli, pazen, basma ve keten kumaşlar kullanılır; yünlü kumaşlar kullanılmaz, giysiler yöresel motifler, nakış, boncuk ve dantel ayrıntılarıyla süslenip vücuda uyacak şekilde elde dikilir. Yelek ve patikler dört şişle örülür; yelekte alt bölümde 1 düz 1 ters lastik örgü uygulanabilir, patikler ise ayağa uygun biçimde örülüp uçlarından elde dikilerek sabitlenir. Şalvarlar basma veya pazenden kalıba göre hazırlanır; cepkenler ise pamuklu, keten veya kadife kumaştan tasarlanır ve Ege kültürünü yansıtan işlemelerle süslenir.
Süsleme, saç ve son kontrol
Süslemede pul, boncuk, inci, kurdele, iplik, dantel, fisto ve sutaşı kullanılır; efe figürlerinde fes, poşu, kuşak ve Söke körüklü çizmesi kıyafeti tamamlar. Saçlar yün veya uygun ipliklerle örülmüş, topuzlu ya da uzun biçimlerde hazırlanır, başa dikilerek veya yapıştırılarak sabitlenir; son kontrolde dikim, dolgu, saç ve aksesuarların uygunluğu incelenir.
Nasıl korunur ve saklanır?
Ambalaj ve saklama
Pamuklu veya keten kumaş ile pamuk ya da silikon dolgu içeren bebekler nem, toz ve fiziksel hasarlardan korunur; ambalajlama öncesinde temiz ve kuru olmaları sağlanır, asitsiz kâğıt veya pamuklu bezle sarılır. Hava geçirmeyen plastik poşetler nem birikimi riski nedeniyle önerilmez; bebekler doğrudan güneş ışığından uzak, serin ve kuru ortamda, düşük nem koşullarında saklanır.
Söke ile bağı nedir?
Ürünün coğrafi sınırı Aydın ili Söke ilçesidir; bez bebeklerin Söke’nin kültüründe ve ekonomisinde yer tuttuğu belirtilir. Mahreç işareti kapsamındaki ürünün tüm üretim aşamalarının coğrafi sınır içinde gerçekleşmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Güllübahçe Bez Bebekleri, mahreç işareti olarak 4 Eylül 2025 tarihinde 1771 tescil numarasıyla kayda alınmıştır; coğrafi sınırı Aydın ili Söke ilçesidir. Denetim, Söke Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde Güllübahçe Köy Muhtarlığı ile S.S. Güllübahçe Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin katılımıyla oluşan üç kişilik denetim mercii tarafından yılda bir kez, gerekli hâllerde ve şikâyet üzerine gerçekleştirilir.
Denetimde malzemelerin ve üretim metodunun uygunluğu ile ürün adı ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir; ibare ve amblem ürünün veya ambalajın üzerinde, bunun mümkün olmadığı hâllerde işletmede kolayca görülebilecek şekilde yer alır. Denetim mercii denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ve uzman gerçek ya da tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.