Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’nın Gürsu ilçesinde yetiştirilen kışlık armuttur. İri, basık meyvesi ince kabuklu; beyaz eti gevrek, bol sulu ve şekerlidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gürsu Deveci Armudu nedir?
Gürsu Deveci Armudu, Bursa’nın Gürsu yöresinde yetiştirilen Deveci çeşidi kışlık armuttur.
İri ve çok iri meyvelerinin yüzeyi hafif girintili çıkıntılı, biçimi basık ve alt kısmı geniştir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gürsu Deveci Armudunun güneş gören kısmı hafif pembemsi olmak üzere, zemini sarımtırak renge sahiptir.
Asitliği düşüktür.
Yeme olumunda fazla yumuşamaz.
Gürsu Deveci Armudunun ağaçları orta kuvvette büyür ve yayvan olarak gelişir.
Kışlık armut çeşididir.
Gürsu Deveci Armudu, oldukça sert ve dayanıklı bir armuttur.
Bitki ve meyve özellikleri
Çiçek çukuru derindir.
Meyve büyüklükleri iri ve çok iri arasında değişir.
Gürsu Deveci Armudunun meyve yüzeyi hafif girintili çıkıntılı olup, şekli basık ve alt kısmı geniştir.
Dış kabuğu ince, meyve eti beyaz, parlak ve gevrek olan Gürsu Deveci Armudu bol sulu ve şekerlidir.
Gürsu Deveci Armudunun meyve eti sertliği ve suda çözünür kuru madde miktarı yüksektir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Gürsu Deveci Armudunda tat ve aromayı etkileyen toplam fenolik madde içeriği yüksektir.
Fenolik özellikleri sebebiyle yavaş olgunlaşır ve gittikçe hoş bir aroma kazanır.
Gürsu Deveci Armudunda tanımlanan aroma bileşeni sayısı 25 adet olmakla birlikte, bunların önemli bölümü ester bileşenleridir.
Tablo-1: Gürsu Deveci Armudunun biyokimyasal özellikleri
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tablo-2: Gürsu Deveci Armudu aromatik bileşenleri
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Nasıl yetiştirilir?
Aşılama ve bahçe tesisi
Çeşidin çoğaltılmasında tohum veya çelik yerine farklı özellikte anaçlara aşılama kullanılır. Bodur ve yarı bodur BA29, MC, Queens A ve OHF333 anaçları öneri olarak belirtilir; klasik anaç yabani armuttur. Fidan dikilmeden önce toprak hazırlanır.
Kapama meyve bahçesi yapılacağı zaman mutlaka sağlıklı, ismine doğru aşılı ve bir yaşlı genç fidanlar kullanılır. Fidanlar arası gerekli mesafe; anaç olarak BA29 ve Queens A kullanılıyor ise 4,00×1,25 m, MC kullanılıyor ise 3,50×0,50 m, OHF333 kullanılıyor ise 4,50×2,00 m, yabani armut anaç olarak kullanılıyor ise 5,00×5,00 m olmalıdır. Bu aralık ve mesafeler, toprak şartlarına ve uygulanacak olan kültürel işlemlere göre değişebilir.
Ekim ve dikim
Dikim budaması yapılan fidanların aşı yeri toprak üzerinde kalacak şekilde aralık ve şubat ayları arasında dikilir. Dikim sırasında bahçede sağlıklı bir tozlanma ve döllenme için mutlaka aynı dönemde çiçek açan çeşit karışımlarına yer verilmelidir.
Mevsimlik toprak işleme
Toprağın kış yağışlarından yüksek oranda faydalanması amacıyla bahçeler sonbaharda hasat işlemi tamamlandıktan sonra toprak frezesi veya diskaro ile yüzeysel olarak işlenir. İlkbaharda uyanma başlamadan önce toprak yabancı ot mücadelesi için diskaro ile fazla derin olmayacak şekilde işlenir.
Sulama işlemi
Bahçeler, Gürsu koşullarında mayıs ayı başından eylül ayı ortasına kadar, bodur ve yarı bodur ağaçlarda damlama, klasik ağaçlarda spring yöntemiyle sulanır. Haziran ayının ilk haftası itibari ile 7–10 günde bir az sulama yapılır. Gürsu Deveci Armudu kışlık bir çeşit olduğundan fazla sulama gerektirmez.
Gübreleme işlemi
Ahır gübresinin yanında kompoze gübreler sonbahar toprak işlemesi ile birlikte, azotlu gübreler ve diğer gübreler ise ilkbahar ve yaz dönemlerindeki toprak işleme zamanında uygulanır. Gübreleme, damlama sulama sistemiyle de uygulanır. Verilecek olan gübre miktarlarının belirlenmesinde toprak analiz sonuçları dikkate alınır.
İlaçlama özellikleri
Gürsu Deveci Armudu ağaçlarında görülen en önemli hastalık ve zararlılar; armut ateş yanıklığı, karaleke, memeli pas, meyve iç kurdu, armut yaprak piresi, armut psillası ve kabuklu bitlerdir. Hastalık ve zararlılara karşı Tarım ve Orman Bakanlığının erken uyarı sistemine göre belirtilen miktarlarda zirai mücadele yapılır. Genç bahçelerde yabancı ot mücadelesinde dikkatli ilaç kullanılmalı, ağaçlar ilacın etkisinden korunmalıdır.
Budama ve Meyve Seyreltmesi
Dikilen anaç çeşitlerine uygun budama sistemleri uygulanır. Ağaçların erken meyveye yatması için şekil budaması sırasında fazla kesimden kaçınılmalıdır. Gürsu Deveci Armudu ağaçlarında kaliteli ürün elde etmek, ağaçların bakımı, meyvelerin hasadı, hastalık ve zararlılar ile mücadele vb. teknik işleri kolaylaştırmak amacıyla her yıl düzenli olarak dinlenme periyodunda verim budaması yapılır. Ürünün çok olduğu yıllarda Gürsu Deveci Armudu ağaçlarında meyve seyreltmesi yapılır.
Bir huzmede en fazla iki meyve kalacak ya da 20–30 yaprağa bir meyve düşecek şekilde haziran ayı sonu ile temmuz ayı başında meyveler henüz küçükken fazla olanları koparılır.
Hasat İşlemleri Hasat
Gürsu Deveci Armudunda hasat olum döneminin çok iyi belirlenmesi ve buna göre hasada başlanması önemlidir. Çünkü Gürsu Deveci Armudunda hasat olumu ile yeme olumu farklı değildir. Hasat zamanını belirlemek için armut ikiye bölünür, çekirdek rengi siyahlaşmışsa hasat zamanı gelmiş demektir. Eylül ortası itibari ile çekirdek kontrolü yapılmaya başlanır. Hasat sırasında meyve sapı ile birlikte toplanır. Elle daldan koparılan Gürsu Deveci Armudu, 10–15 kg’lık kovalara doldurulur.
Kovalardan 20–25 kg’lık kasalara aktarılırken boylama yapılır. Meyve etinin sertliğinden dolayı meyveler kasalara üst üste dizilebilir.
Depolama özellikleri
Piyasaya arz edilmeden önce meyvenin gerekli tat ve olgunluk seviyesinde olması gerekir.
Pazara Hazırlama
Kasalar içeresinde ambalaj evlerine getirilen meyvelerden sağlamlık, şekil, renk ve kalite kriterlerini sağlamayanlar ayıklanır. Sonra meyveler, iriliklerine göre sınıflara ayrılır ve ambalajlara yerleştirilir. Gürsu Deveci Armudu; ekstra, birinci sınıf ve ikinci sınıf olmak üzere üç kalite sınıfına ayrılır. Meyvelerin her üç kalite sınıfında da minimum şartlara sahip olması gerekir.
Bu sınıftaki Gürsu Deveci Armudu üstün kalitede olmalıdır. Renk ve şekil olarak meyveler çeşidin tipik özelliklerini taşımalıdır. Türünün özelliklerini belli edecek düzeyde, parlak görünümlü olmalıdır. Ambalajlamadaki sunum ve kalitenin korunması, ürünün genel görünüşünün etkilenmemesi koşuluyla çok küçük yüzeysel kusurlar kabul edilebilir. 1.Sınıf: Bu sınıftaki Gürsu Deveci Armudu iyi kalitede olmalıdırlar. Renk ve şekil olarak türün tipik özelliklerini taşımalıdırlar.
Ambalajlamadaki sunum ve kaliteyi korumak, genel ürün görünüşünü etkilememek şartıyla şekilde ufak kusurlar, meyvenin dış görünüşünün %10’unu aşmamak kaydıyla lekeler, yüzeysel ezilme izleri kabul edilebilir. 2.Sınıf: Bu sınıfa, daha üst sınıflardaki kalite tanımlamalarına uymayan, fakat yukarıda belirtilen koşulları yerine getiren Gürsu Deveci Armutları girer. Hafif şekil bozuklukları, meyvenin yüzey alanının beşte birini geçmeyen lekeler, yayılmayacak hafif kuru bereler kabul edilebilir.
Sulama ve gübrelemenin planlanması
Sulama ve gübreleme programları dikkatle planlanır.
Kalite sınıflarında kusurlar
Meyvede yer alan kusurlar, meyvenin esas karakteristik özelliklerini muhafaza edebileceği seviyede olmalıdır.
Nasıl hasat edilir?
Tanım bölümündeki olgunlaşma dönemi
Ekim ayının ikinci ve üçüncü haftalarında olgunlaşır ve toplanır.
Üretim bölümündeki hasat takvimi
Gürsu Deveci Armudunda yıllara göre değişmekle birlikte, çiçeklenme nisan ayının ikinci ve üçüncü haftasında gerçekleşir, büyüme ise nisan ayının dördüncü haftasında başlayarak ekim ayının ilk haftasına kadar sürer. Eylül ayı sonları ve ekim ayının ilk yarısında hasat yapılır. Hasat zamanının belirlenmesinde; meyve kabuğunun zemin rengi, meyvenin daldan kopma durumu, meyve eti sertliği ve şekerlenme oranı göz önünde bulundurulur.
* Ürünün sicil belgesinde hasat zamanı tanım bölümünde ekimin ikinci ve üçüncü haftaları, üretim bölümünde ise eylül sonu ile ekimin ilk yarısı olarak verilmektedir. Bu noktanın açıklığa kavuşması için TÜRKPATENT ile tescil ettiren ve denetleyen kurumların (Gürsu Ziraat Odası; Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi; Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lapseki Meslek Yüksek Okulu Gıda İşleme Programı Bölümü) teyidi beklenmektedir.
Sicildeki iki hasat anlatımı
Belgenin ürün tanımı ekimin ikinci ve üçüncü haftalarını; üretim bölümü ise yıllara göre değişmekle birlikte eylül sonu ve ekimin ilk yarısını belirtir. Bu iki ifade tek ve kesin bir tarih aralığına indirgenmemiştir.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Doğru hasat olgunluğu, uzun muhafaza için önemlidir. Depoda Gürsu Deveci Armudu dışında meyve bulunmaz. Depo tamamen doluncaya kadar 5–6 °C sıcaklık ve %80–90 nispi nem korunur.
Soğuk hava deposunda yeterince olgunlaşmayan meyveler, yeme olumuna gelebilmeleri için depo dışında 2–3 gün ortam sıcaklığında bekletilir.
Kademeli soğutma ve pazara hazırlık
Kasalanan Gürsu Deveci Armudu soğuk hava depolarına gönderilir. Daha sonra kademeli olarak depo sıcaklığı iri boy meyvelerde 2 °C’ye, daha küçük meyvelerde 4°C’ye düşürülür. Meyveler depolarda 8 ay kadar kalabilir. Olgunlaşmasını tamamlayan ve kendine has aromasını kazanan Gürsu Deveci Armudu piyasaya sürülür. Meyveler yağmur altında kalmayacak şekilde kapısı ve penceresi açık bir yerde istif yapılarak bekletilir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Üretim yeri ve çevresi
Bursa Ovası Uludağ ve Katırlı dağlarından taşınan alüvyonlarla oluşmuş bir çöküntü havzasıdır. Yıllık ortalama hava sıcaklığı 14,4 °C, toprak sıcaklığı 16,6 °C’dir. Yağışın 711 mm olduğu ova, özellikle doğuda Gölcük mevkii ile batıda Deliçay arasında kalan göl depozitlerinin etkisi ile organik madde ve bitki besin elementleri yönünden zengin bir yapıya sahiptir. Gürsu Deveci Armudu geçirgen, derin, sıcak ve organik madde miktarı yüksek toprakları tercih eder.
Bursa Ovası toprakları Gürsu Deveci Armudunun talep ettiği toprak yapısındadır. Bursa Ovasının Gürsu bölgesi iklimi ılımandır. Yaz yağışlarının ve Gemlik Körfezinden buharlaşan suyun, karayel ve gün batısı rüzgârlarıyla Uludağ istikametine taşıması neticesinde, ovada yetişen ürünlerin atmosferik nem ihtiyacı karşılanır. Bu sayede ürünler, yaz güneşinin yakıcı etkisinden de korunmuş olur.
Deveci armut çeşidi birçok bölgede yetişmesine karşın, bölgenin iklimsel özellikleri sayesinde lezzet, kabuk inceliği, meyve iriliği, açık zemin rengi, meyve eti parlaklığı ve düşük asitlik seviyesi gibi kendine has özellikler kazanmıştır.
Bursa Ovasının yükseltisi
Bursa Ovasının deniz seviyesinden yüksekliği 155 m olarak tanımlanır.
Kış soğuğu riski
Gürsu ilçesinde kışların aşırı soğuk geçmemesi nedeniyle kış soğukları riski azdır.
Kışın soğuklama ihtiyacı
Gürsu Deveci Armudu, düzenli çiçek açabilmek için mutlaka kış dinlenme döneminde 0–7,2 °C arasında 1.000–1.500 saatlik soğuklamaya ihtiyaç duyar.
Soğuklama eksikliğinde çiçeklenme
Soğuklama ihtiyacının karşılanmaması durumunda çiçeklenme düzensizleşir veya çok az gerçekleşir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
454 tescil numaralı Gürsu Deveci Armudu menşe adı olarak 10 Eylül 2019 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret logosu, marka ile birlikte ve marka ibaresinden küçük olmamak üzere kasada/ambalajda yer alır.
Denetim düzeni
Denetim mercii Gürsu Ziraat Odası koordinatörlüğünde oluşturulur. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lapseki Meslek Yüksek Okulu Gıda İşleme Programı Bölümünden birer uzman görev alır. Denetim yılda iki kez; temmuz veya ağustosta ve hasat başlangıcı ekimde yapılır.
Denetim mercii; şikâyet halinde, şüphe üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda her zaman denetim yapar. Denetime ilişkin raporlar Gürsu Ziraat Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir.
Denetim mercii, Gürsu Deveci Armudunun yukarıda belirtilen ayırt edici özelliklere sahip olması, üretim metodunda belirtilen tekniğe uygun şekilde yetiştirilmesi, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının denetimini ve coğrafi işaret adı, logosu ve ambleminin uygun şekilde kullanımının denetimini yapar. Denetimler öncelikle ürünün gözleme dayalı özellikleri (meyve şekli, meyve ağırlığı, meyve kabuk rengi vb.) üzerinden yapılır.
Denetim düzeni · 2
Denetim mercii, üreticilerin sayısı, bahçe büyüklüğü ve yerleri (ada, parsel), ağaç sayısı, sulama biçimi ve depolardan piyasaya arz edilen miktar gibi ürün envanter bilgilerini kayıt altına alır. Yeni oluşturulacak bahçelerde ya da mevcut bahçelere yeni dikimlerde fidan denetimi, temmuz – ağustos aylarında sulama denetimi, hasat zamanının belirlenmesi ve hasadın denetimi yapılır.
Denetim mercii, Gürsu Deveci Armudu üreticilerinden bahçelerinde bulunan ağaç sayısını ve hasat miktarını isteme yetkisine sahiptir. Denetim mercii, depo yetkililerinden ürünün depoya giriş tarihini, hangi üreticiden ne kadar ürün aldığını, depo çıkış tarihini, muhafaza odalarının günlük sıcaklık ve nem değerlerinin raporlarını isteme yetkisine sahiptir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Sicildeki bilimsel ad yazımı
Belgede tür adı “Pyrus Cumminus” biçiminde yazılmıştır; bu ifade kaynak yazımı olarak korunur.
