Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa Siyah İnciri, Bursa’da Dürdane çeşidinden yetiştirilen iri sofralık incirdir. Kabuğu koyu mor, meyve eti kırmızıdır; meyve oluşumu için ilekleme uygulanır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 4 Eylül 2024Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bursa Siyah İnciri / Bursa Siyahı / Siyah Bursa İnciri nedir?
Bursa Siyah İnciri / Bursa Siyahı / Siyah Bursa İnciri, Dürdane çeşidinden üretilen, koyu mor kabuklu, kırmızı etli ve iri sofralık incirdir.
Meyve oluşumu için ilek arıcığının çiçek tozu taşıdığı ilekleme uygulanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İncirlerin tozlaşma (döllenme) yöntemi bölgeye özgü bir özellik gösterir.
Duyusal analiz sonuçlarına göre Bursa ilinde yetiştirilen siyah incirlerin duyusal kalitesi de diğer bölgelerde yetiştirilenlerden daha üstündür.
Kabuk koyu mor olup, kolay soyulur.
Kabuk kalınlığı 1,2–1,8 mm, ostiol açıklığı 8,0–12,0 mm’dir. Kabuk renginde L değeri 31 (±%5), b değeri 0–1,5 aralığındadır. Suda çözünür katı madde %17,00–18,50 ve pH 4,50–5,00 olarak belirtilir.
Dürdane özellikleri
Bursa Siyah İnciri “Dürdane” çeşidinden üretilir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Koyu mor renkli bir dış kabuğu, kırmızı et rengi ve iri boyutlu (55–65 mm genişliğe sahip) bir incirdir.
Bursalı üreticilerin geleneksel bilgilerinin de etkisi ile üretilen siyah incirler iri boyutlu, düzgün şekilli ve tatlıdır.
Bursa’da yetiştirilen siyah incirler diğer bölgelerde yetiştirilen siyah incirlerden daha iri ve daha koyu renklidir.
İncirler tatlı ve asidik bir tatta olmalıdır.
Kabuk a (kabuk renginin kırmızı ile yeşil renkler arasındaki değeri): 6,3 (±10%)
Bitki ve meyve özellikleri
Duyusal Özellikler: Bursa Siyah İnciri, sıkı meyve yapısına ve kuvvetli aromaya sahiptir.
Fiziksel Özellikler: Bursa Siyah İnciri koyu mor kabuğa, kırmızı meyve içine ve büyük bir boyuta sahiptir.
Meyveler büyük ve kutuplardan yassılaşmış (oblate) şekildedir.
Çekirdekleri orta büyüklüktedir, meyve içi boşluğu ya yoktur ya da çok küçüktür.
Meyve eni: 55,0 – 65,0 mm
Meyve uzunluğu 45,0–55,0 mm’dir. Sicil, kilogramdaki meyve adedini “11 ± 2 meyve (en az)” biçiminde belirtir. Meyve eti renginde L 39 (±%5), a 20 (±%5) ve b 23 (±%5) olarak verilir.
Hammadde ve bileşim
İlekleme işleminde ilek arıcığı (Blastophaga psenes) kullanılır.
Üretim tekniği ve ustalık
İlekleme kendiliğinden gerçekleşen bir işlem olmayıp, üreticiler tarafından yapılır.
Nasıl yetiştirilir?
Hammadde ve çeşit özellikleri
Çeşit: Bursa Siyah İnciri “Dürdane” çeşidinden üretilir. Fidanın Orijini: Bursa siyah inciri üretiminde kullanılan fidanlar Bursa ilinden temin edilir. Üreticiler açık köklü veya tüplü fidanlar kullanabilir. Açık köklü fidanların dikim zamanı sınırlıdır ve Kasım- Mart ayları arasından dikilmelidir. Buna karşılık tüplü fidanlarda dikim zamanı için herhangi bir kısıtlama yoktur ve yılın herhangi bir ayında dikilebilir.
Fidanların Dikimi: İncir fidanlarının dikiminde genellikle 7×7 m dikim mesafesi kullanılır. Bir dekar alanda 22 ağaçtan fazla ağaç olmamalıdır. İncir bahçeleri ürün kalitesini bozabilecek herhangi kirletici kaynağın uzağında kurulmalıdır. Biyoçeşitliliğin sağlanması açısından karma bahçeler bulunması sicilde öneri olarak belirtilir (zeytin, kayısı, nar ağaçları vb. ile birlikte incir ağaçlarının olması). Döllenme: İncir ağaçlarının döllenmesinde erkek incire ihtiyaç duyulur.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Döllenme erkek incirlerin içerisinde bulunan küçük arılar (Blastophaga psenes L.) sayesinde gerçekleşir. İçerisinde küçük arıları barındıran erkek incirlere “ilek” adı verilir. İlek meyvelerindeki çiçek tozlarının ilek arıcığı tarafından dişi incire taşınması için ileklerin dişi ağaçlarına asılması işlemine de “ilekleme” adı verilir. İlekleme işlemi için ilekler tülbent, bez torba ya da küçük sepetler kullanılarak dişi ağaçlara asılır. İlekleme bir hafta aralıkla 3 defa tekrarlanır.
Her uygulamada meyvelere herhangi bir hastalık bulaşmaması için yeni ilek kullanılmalı, diğer bir ifade ile ilekler değiştirilir. Her uygulamada sağlıklı, temiz, yarasız, beresiz ve yeşil renkte olan ilekler kullanılır. Ağaç başına ortalama 100 kg meyve veren bir ağaca en az 10 ilek asılır. Fazla ilek kullanımı meyve kalitesinde düşüşe neden olur.
Duyusal ve fiziksel özellikler · 2
Fazla ilek kullanımı daha fazla meyve oluşumuna neden olacağından meyvelerde küçülme, akma, çürüme ve ekşi tat gibi fiziksel ve duyusal bozukluklara yol açar. İlekleme genellikle Haziran ayının ilk haftasından başlayarak Temmuz’un ortasına kadar devam eder. Dişi meyveler parlak bir hal alıp, 1,0–1,5 cm büyüklüğe geldiği zaman ilekleme işlemi başlatılır.
Üretim yeri ve çevresi
Gübreleme: Bursa siyah inciri yetiştiriciliğinde hem mineral hem de çiftlik gübresi kullanılır. Mineral gübreler genel olarak Şubat ve Nisan ayları arasında uygulanırken, çiftlik gübresinin kullanımı Ekim ve Kasım ayları arasındadır. Üreticilerin topraklarındaki azot dengesini koruyabilmeleri için en azından her iki yılda bir toprak analizi yaptırmaları gerekmektedir. Gübreleme toprağın ihtiyacına göre yapılmalıdır. Her yıl ya da en azından iki yılda bir incir bahçesine çiftlik gübresi verilmelidir.
Çiftlik gübresi kış ayları boyunca ya da ilkbaharın başlarında uygulanmalıdır. Çiftlik gübrenin uygulanması ya da kompost kullanımı yılda 4–5 ton/da olacak şekilde olmalıdır. Aşırı gübreleme ürün kalitesine zarar verebilir. Azotlu gübrelerin en azından yılda iki defa uygulanması sicilde öneri olarak belirtilir. Gübreleme, meyvenin duyusal kalitesi açısından çok önemli bir uygulamadır.
Sayısal özellikler
Gübreleme için aşağıda belirtilen miktarlar sicilde öneri olarak belirtilir; Eğer yaprak analizi yapılmış ve bazı maddelerin noksanlığı sağlanmış ise yaprak gübresi kullanımı da sicilde öneri olarak belirtilir. Bitki Koruma: Sürdürülebilirlik bahçe yönetimi açısından önemli bir konudur. Bu nedenle bitki koruma uygulamaları biyoçeşitliliği koruyacak, zararlıların doğal predatörlerini teşvik edecek ve kimyasal pestisit kullanımını en az düzeye indirecek şekilde yapılmalıdır.
Bu nedenle öncelikle zararlı ve hastalıklara karşı tuzak kullanımı gibi mekanik tedbirler sicilde öneri olarak belirtilir (örn; sineğe (Drosophila sp.) karşı tuzak kurulması). Benzer şekilde kırmızı örümcek (Tetranychus sp, Aceria ficus) için pestisit kullanımı yerine sülfür kullanılması, ağaç kurdu (Anthophila nemorada) için ise Bacillus thuringiensis uygulaması sicilde öneri olarak belirtilir.
Bitki koruma dozları
- Hastalık veya zararlı belirlendiğinde, söz konusu sorunun düzeyine uygun bir mücadele ve ilgili insektisit ya da fungisitler belirlenmelidir.
- Dozlar sadece önerilen düzeyde kullanılmalı, daha fazlası kullanılmamalıdır.
Sicilin pestisit sınıflarına ilişkin kısıtı
Benzer şekilde Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO) tarafından belirlenen ve yayınlanan 1A sınıfı (aşırı zararlı) ve 1B sınıfı (çok zararlı) listelerinde belirlenen pestisitler kullanılmamalıdır (http://www.who.int/ipcs/publications/pesticides_hazard/en/).
İlaçlama ile hasat arasındaki süre
- İlaç uygulamalarında hasattan önceki son uygulama süresine dikkat edilmelidir.
Toprağın hazırlanması
Yabancı ot kontrolü için toprak düzenli sürülür. Sicil, herbisit kullanımını tavsiye kapsamında görmez.
Toprak örtüsü ve yeşil gübre
Toprağın üretim süreci boyunca bitki örtüsü ile kaplanarak (yeşil gübre) korunması sicilde öneri olarak belirtilir.
Sulama ve çapalama
Sulama: Siyah incirlerde sulama, yağışların yeterli olmadığı ve ürünün ihtiyaç duyduğu zaman yapılmalıdır. Sulama yapılması gerekiyorsa Temmuz-Eylül ayları arası en uygun sulama zamanıdır. Suyun çok fazla verilmesi ürün kalitesine zarar verebilmekte ve daha dayanıksız ürün elde edilmesine neden olmaktadır.
Budamanın kurumuş, kırılmış, hastalıklı dalların kesilerek, ağacın açılması ve meyvelerin güneş ışıklarını iyi bir şekilde alması sağlanacak şekilde yapılması gerekmektedir. Budamadan sonra, budanmış dal parçalarının herhangi bir hastalığa neden olmaması için bahçeden uzaklaştırılması gerekmektedir. Yoğun bir budama yapılmamalıdır. Aksi halde ağaç çok fazla filiz üretir bu da verimi ve kaliteyi düşürür. Düzenli budama olmaması meyvelerin küçük kalmasına neden olur.
Hasatta saat, temizlik ve ayıklama
- Hasadın sabah erken saatlerde 11:00’den önce yapılması gerekmektedir.
- Meyveler temiz toplama kaplarına konulmalıdır.
- Hasatta çalışan kişiler eldiven takmalı ya da ellerini temizlemelidir.
- Toprak ile temas edilen ürünler ayrılmalıdır.
Sınıflandırma ve ambalajlama
Sınıflandırma: Meyveler sınıflandırılmalı ve derecelendirilmelidir. Bu işlem bahçede yapılabileceği gibi belli bir toplama alanında da yapılabilir. Sınıflandırmanın yapılacağı alanın temiz olması ve ürünlerin herhangi bir kontaminasyona karşı korunması gerekmektedir.
Ambalajlama: Bursa siyah incirleri karton/plastik/ahşap ambalajlarda tüketiciye sunulmaktadır.
Tablo-1: Toprak analizine göre önerilen gübre miktarları
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan toprak analizine göre önerilen gübre miktarları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Azot (kg/ağaç) | Fosfor (kg/ağaç) | Potasyum (kg/ağaç) |
|---|---|---|
| 0,75 | 1 | 2,5* |
| * Toprağın K içeriğine bağlı olarak bu miktar değişebilir. Bursa ili toprakları kalsiyum açısından zengin olup, az bir miktar potasyum yeterli olabilecektir. |
Dişi ve erkek ağaçlar
Bursa ilinde çok sayıda dişi incir, az sayıda erkek incir ağacı bulunur.
İleklerin torbayla asılması
Bursa üreticileri erkek incir ağaçlarından topladıkları ilekleri bez, plastik, tülbent ya da benzeri torbalara koyarak dişi incir ağaçlarına asar.
İleklemenin tekrarı
Söz konusu uygulama Haziran-Temmuz arasında 3 defa gerçekleştirilir.
Çiçek tozunun taşınması
İncirde meyvenin tutup gelişebilmesi için erkek meyvelerindeki çiçek tozlarının dişi incire taşınması gerekir.
İleklemenin tanımı
Erkek ağaçtaki ilek meyvelerinin, çiçek tozlarının taşınması için dişi ağaçlara asılması işlemine ilekleme denir.
Tozlanma gerçekleşmediğinde
Dişi incire çiçek tozlarının taşınamaması durumunda meyve oluşumu gerçekleşmez.
İlek sayısının ayarlanması
Üreticiler kullanılacak ilek sayısını tecrübelerine dayalı olarak tespit etmiş olup, genellikle 100 kg meyve veren bir ağaca 10 ilek asılır.
Aşırı ileklemenin etkisi
Aşırı ilekleme meyvenin küçük kalmasına, şekil bozukluklarına ve meyvenin ekşimesine neden olur.
Sicilin yasaklı aktif madde kısıtı
Sicil, Tarım ve Orman Bakanlığının yasakladığı ve Bakanlık sayfasında listelediği aktif maddeleri içeren pestisitlerin kullanılmamasını belirtir.
Toprak analizi ve bitki koruma koşulları
NPK mineral gübrelemesi toprak analizi sonucuna göre yapılır. Sicil, ciddi zararlı ve hastalık durumlarında kimyasal pestisit kullanımını ayrıca sıraladığı uygulama koşullarına bağlar.
Şubat–nisan budaması
Ağacın havalanması ve sağlıklı dalların yeniden ortaya çıkması için her yıl budama yapılmalıdır. Budama için en uygun aylar Şubat-Nisan arasıdır.
Sicildeki öneri miktarları
Ağaç başına azot 0,75 kg, fosfor 1 kg ve potasyum 2,5 kg öneri olarak belirtilir. Potasyum miktarı toprağın K içeriğine göre değişebilir.
Soğuk depolama
Sınıflandırılmış incirler +2 °C’de soğuk hava deposunda muhafaza edilir. İhracat amacıyla erken hasat edilen incirler depoda 25 gün, olgun hasat edilenler 10 gün saklanabilir.
Nasıl hasat edilir?
İç pazar ve ihracat olgunluğu
İhracata gidecek incirler hafif yeşilken; iç pazar için olanlar koyu mor rengi aldığında hasat edilir.
Ağustos başından ekim sonuna hasat
Hasat: Siyah incirlerde hasat Ağustos başı ile Ekim sonu arasında yapılmaktadır. İncirler elle hasat edilmektedir. Bursa ilindeki üreticiler hasatta inciri özellikle sap kısmının üzerinde bulunan ve üreticilerin “düğme” adını verdikleri kısım ile birlikte kopartmaktadırlar. Hasat, meyveleri zedelemeden yapılmalı ve aşağıdaki kurallara uyulmalıdır;
Sunum ve kullanım
Bursa’da yetiştirilir ve taze olarak tüketilir.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Sınıflandırılmış incirler +2 °C’de soğuk depoda muhafaza edilir. İhracat için erken hasat edilen incirlerde süre 25 gün, olgun hasat edilenlerde 10 gündür. Sap üzerindeki “düğme” ile toplama, sicilde raf ömrünü artıran bir uygulama olarak açıklanır.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Toprak ve iklim koşulları meyve kalitesini etkileyen çok önemli faktörlerdir. Bursa ili alüvyon, asit reaksiyonlu orman toprakları ve kahverengi topraklar ile karakterize edilir. Bursa ili toprak yapısı; genellikle orta bünyeli, tuzluluk sorunu olmayan, hafif ve kuvvetli alkalin reaksiyonda ve değişik miktarlarda kireç içerir. Bölge, Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklim bölgelerinin bazı özelliklerini gösteren yarı-nemli geçiş iklimine sahiptir. Yağış rejimi, Akdeniz'den ziyade Karadeniz iklimine benzer.
Yıllık ortalama yağış miktarı 707,5 mm'dir. Özel toprak ve iklim koşulları Bursa Siyah İncirinin aşağıda belirtilen duyusal, fiziksel ve kimyasal özelliklerinin ortaya çıkmasını sağlar: Duyusal Özellikler: Bursa Siyah İnciri, sıkı meyve yapısına ve kuvvetli aromaya sahiptir.
Dağ, ova ve yamaçlar
Bursa ili aynı zamanda büyük ölçüde dağlık alanlar ve bu alanlar arasında kalan ovalar ve yamaç arazilere sahiptir.
Ortalama sıcaklık ve nem
Ortalama yıllık sıcaklık ve bağıl nem sırasıyla; 14,6 °C ve % 68,4'dür.
Yetiştiricilikte rüzgâr
Rüzgâr, incir yetiştiriciliğinde önemli bir faktördür.
Sahil, göl ve dağ etkileri
Sahil, göl ve dağ havası incir yetiştirmek için elverişli bir ortam yaratmaktadır.
Hâkim rüzgâr yönleri
Bursa ilinin kuzeydoğu (NE), Güneydoğu (SE) ve Doğu-Kuzeydoğu (ENE) rüzgârları, kaliteli ürün üretim alanlarındaki hâkim rüzgâr yönleridir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Avrupa Birliği tescili
Bursa Siyah İnciri / Bursa Siyahı / Siyah Bursa İnciri, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2024/2201 sayılı düzenleme ve 4 Eylül 2024 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni S.S Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği olarak sicilde yer alır.
Etiket ve işaret kullanımı
Etiket veya ambalaj üzerinde Bursa Siyah İnciri ifadesi, coğrafi işaret amblemi ve ürün logosu görünür biçimde bulunur.
Etikette mevzuatın gerektirdiği bilgilerle birlikte paketleyicinin adı, hasat yılı ve Bursa Siyah İnciri izleme ve tanımlama sistemine özgü lot numarası gibi ibareler yer alır.
Üretim yeri ve çevresi
Ürün Bursa Siyah İnciri olup, üretici grubu S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği’dir.
- Bursa Siyah İnciri tedarik zincirinde yer alan tüm aktörler denetim kapsamında yer almaktadır.
- Üreticiler
- Coğrafi işaret tescilli incirlerin satışını gerçekleştirenler
- Coğrafi işaret tescilli incirlerin ticaretini yapanlar
- Coğrafi işaret tescilli incirler ile ilgili faaliyetleri bulunan kooperatifler
- Coğrafi işaret tescilli incirleri sınıflandıran ve ambalajlayanlar Aşağıdaki tabloda Bursa Siyah İncirinin ana üretim aşamaları ve bütün denetim noktaları gösterilmiştir.
Üretim Sorumlu/lar Denetim Noktası Aşaması Bahçenin coğrafi işaret için belirlenen coğrafi alan içerisinde olması Meyve Bahçesi Üreticiler
- Çeşit Fidanların orijini Bahçedeki ağaç sayısı İlekleme Gübreleme Tarımsal Üreticiler
- Bitki Koruma Uygulamalar Budama Hasat Sınıflandırma Üreticiler/Depocular/Tüccarlar
- Sınıflandırma yöntemi Depolama Depocular/Tüccarlar/Paketleyiciler
- Depolama koşulları Ambalajlama Paketleyiciler
- Ambalaj özellikleri Etiketleme Paketleyiciler/Tüccarlar/İhracatçılar
- Etiketin kullanımı Ürün
- Duyusal özellikler Paketleyiciler Özellikleri
Denetim düzeni
- Fiziksel ve kimyasal özellikler Coğrafi işaret hak sahibi tarafından Genel Uyum Tüm aktörler tanınan aktörler Anlaşma Denetleme Mercii Denetlemede “iç denetim ” ve “dış denetim ” birlikte uygulanacaktır.
İç denetim, tescil sahibi olan S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve tescil kapsamında belirlenen “Denetleme Komitesi” tarafından yapılacaktır. Denetleme Komitesi; Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bursa İli İncir Üreticileri Birliği, Bursa Osmangazi Ziraat Odası ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlüğü temsilcilerinden oluşur.
İç denetimde, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından coğrafi işaret uygulaması için kayıt altına alınmış olan Bursa Siyah İnciri üreticilerinin tescilde belirtilen şartlara uyup uymadıkları denetlenecektir.
- Bu kapsamda;
- Bahçelerin denetimi: incir bahçelerinin coğrafi sınırlar içerisinde olması, kullanılan çeşit, fidanların orijini, dikim yoğunluğu ve bahçelerin kirletici kaynaklardan ari olup olmadığı
- Üretimin denetimi: ilekleme, gübreleme, bitki koruma, budama, hasat ve sınıflandırma işlemlerinin tescilde belirtilen koşullara göre yapılıp yapılmadığı
- Üreticilerin tüm tarımsal uygulama kayıtları (gübre, ilaç uygulama miktar ve zamanları gibi), ürünün üretim, depolama ve satış kayıtları denetlenecektir.
Denetim düzeni · 2
Dış denetim ise, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği haricindeki bir dış denetim kuruluşunun (Sertifikasyon Kuruluşu), S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği’nin “iç denetlemeyi” eksiksiz yerine getirip getirmediğini denetlemesidir. Dış denetimi yapacak olan kuruluş, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından her yıl yapılacak olan bir ihale ile belirlenir.
Dış denetim yapacak olan kuruluşun T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşlarından biri olması gerekmektedir. Dış denetim yapacak olan kuruluş, burada “Denetim Kuruluşu” olarak adlandırılacaktır. Denetim Kuruluşu akredite olmasa bile ISO 17065 normlarına uygun olarak çalışmalıdır. Sertifikalandırma coğrafi işareti tescil ettiren S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından yapılacaktır.
Coğrafi işareti kullanmak isteyen ilgili taraflar, tescil kapsamına uyacaklarını belirten bir anlaşma imzalayacak ve kendileri ile ilgili bilgileri doldurarak S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından kaydedilecektir. Sertifika Bursa siyah inciri denetimine yeterli olup olunmadığının göstergesidir.
Denetim düzeni · 3
Sertifika kararı, Denetim Kuruluşunun S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği sorumluluklarını yerine getirdiği belirlendikten sonra verilecektir. Birinci bölüm, hak sahibine ilişkin sertifikasyon kararına karşılık gelirken, diğer bölüm, ürünlerin listesine karşılık gelen sertifikasyon kapsamını tanımlayacaktır. Denetim Kuruluşunun üreticilerin tescilde belirtilen şartlara uymadığını tespit etmesi durumunda, bu duruma uygunsuzluğun şiddetine göre “yaptırımlar” bölümünde verilen çizelgeye uygun bir şekilde yaptırım uygulanacaktır.
Dış denetimde tespit edilen tüm uygunsuzluklar S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne bildirilecektir.
Birlik, coğrafi işareti kullanacak tarafları kaydeder; listesini güncel tutup denetim kuruluşuna iletir. İlgilileri tescil kapsamı ve denetleme planı hakkında bilgilendirir. İç denetimle tescil şartlarına uyumu sağlar; iç denetçilerin yeterliliğini ve denetim sonrası düzeltici eylemlerin takibini temin eder.
Denetim düzeni · 4
- S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği aşağıda sıralananları sağlamakla sorumludur;
- Yeterli, yetkili ve eğitimli iç denetçiler
- İç denetim araçları (anket, test protokolü)
- İç denetleme planı (denetim sıklığı, örnekleme)
- Yönetimden sorumlu olacak bir idari görevli Bursa Tarım Kooperatifleri Merkez Birliğinin ve iç denetleme sisteminin denetlenmesi Bu denetlemenin amacı, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği denetimlerinin yeterliliğini ve S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini doğrulamaktır.
- Denetim Kuruluşu aşağıda verilenleri doğrulamakla yükümlüdür;
- İnsan kaynaklarının uygunluğu
- İç denetçilerin yeterliliği
- İlgili tarafların kaydedildiği ve yönetildiği iç sistemin çalışmasını
- İlgili tarafların tescil ve denetleme planının gerekliliklerini ne derece bildiklerini
- S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliğinin iç denetimi ne kadar etkin uyguladığını; üreticilerin kimliği, iç denetim organizasyonu, iç denetimin takibi, denetim birimine bilgi verilmesi vb. Denetim Kuruluşu, iç denetimin etkinliğini yıllık olarak denetler.
Bu denetleme, sertifikanın verilmesinden önce bir ön koşuldur. S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliğinin denetimi tatmin edici değilse Denetim Kuruluşu sertifikayı vermeyecektir. Bu durumda, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve ilgili tarafların coğrafi işareti kullanmasına izin verilmez.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Ürünün Üretimi ve Pazarlamasında Faaliyet Gösteren Tarafların Belirlenmesi ve Tanınması “Bursa Siyah İnciri” ibaresini/coğrafi işaretini ürünlerinde kullanmak isteyen ve üretim, depolama veya paketleme aşamalarından birinde ya da hepsinde yer alanların bu isteklerini S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne bildirmelidir. Bildirimde bulunanların aşağıda belirtilen bilgileri içeren formu doldurarak kayıt olması gerekmektedir.
Üreticiler; – Sahibi oldukları ya da kiraladıkları incir parsellerinin listesi ve coğrafi işaret kapsamında kullanılacak parsellerin belirtilmesi – Parsellerin haritası – Depolama ve paketleme tesislerinin tanımlanması (numara, konum). Depocular; – Depolama ve paketleme tesislerinin tanımlanması (numara, konum).
Tüccarlar depolama ve paketleme tesislerinin numara ve konumlarını, ayrıca satış noktalarını bildirir. Bütün taraflar ad ve adreslerini vererek Birlikle anlaşma imzalar. Anlaşmada uygulama ilkelerine uyma, parsel, tesis ve belgelerin denetimine izin verme, uygunsuzluk yaptırımlarını kabul etme ve uygulama masraflarını Birliğe ödeme taahhütleri bulunur. İki nüshanın biri ilgili tarafta, diğeri Birlikte saklanır.
Denetim düzeni · 5
Üretici ve Ürünün Denetlenmesi İç ve Dış Denetimin Sıklığı ve Şekli Denetim Kuruluşu, haberli denetimlerini hem üretici seviyesinde hem de hasat sonrası işlemler seviyesinde gerçekleştirir. Üretici seviyesinde gerçekleştirilen denetimler 2 aşamada düzenlenecektir: Aşama 1: ürünün yetiştirilmesi dönemi Aşama 2: hasat dönemi Kayıtlı üreticilerin % 33'ü Denetim Kuruluşu tarafından yıllık olarak denetlenmelidir. Başvurudan sonraki ilk ve ikinci yıl için üreticiler rasgele seçilebilir.
Hasat sonrası işlemlerde faaliyet gösterenlerin denetimi üretim sezonunda gerçekleştirilecektir. Hasat sonrası işlemlerde faaliyet gösterenlerin % 100'ü yıllık olarak denetlenmelidir. Bir dönemde herhangi bir uygunsuzluğu görülen bir üreticinin bir sonraki yıl mutlaka yeniden denetlenmesi gerekmektedir.
Denetim düzeni · 6
Birlik yılda bir dış denetimden geçer. Üreticiler iç denetimde yılda bir, dış denetimde yıllık %33 örneklemle; hasat sonrası kuruluşlar iç ve dış denetimde yılda bir denetlenir. Beklenmeyen durumlarda tamamlayıcı; itibar kaybı, dolandırıcılık veya ihlal riskinde habersiz denetim yapılabilir. Görüşme, belge incelemesi ve tesis/alan ziyaretiyle toplanan veriler kaydedilir ve birbirleriyle tutarlılığı sağlanır.
Her denetimden sonra Denetim Kuruluşu, denetlenen edilen tarafa bir denetim raporu vermelidir. Söz konusu rapor her iki tarafça imzalanmalıdır. Herhangi bir uygunsuzluk halinde bu durum raporda açıkça belirtilmeli ve bu da her iki tarafça imzalanmalıdır. Denetim Kuruluşunun saha ziyaretlerinde bir numune alınmalı (her denetlenen üretici için yılda bir numune) ve bu numune tadım komitesine iletilmelidir.
Denetim düzeni · 7
Tadım komitesi, her yıl Denetim Kuruluşunun kendilerine teslim etmiş olduğu numunelerin uygunluğunu teyit edecek uzman kişilerden oluşmalıdır. Yaptırım Planı Denetimin amacı beklenen durum ile mevcut durumu karşılaştırmaktır. Beklenen durum Tescil kapsamında belirtilmiştir. Mevcut durum ise Denetim Kuruluşu tarafından denetleme sürecinde belirlenmektedir. Beklenen durum ile mevcut durum arasında bir farklılıkla karşılaşıldığında bu durum uygunsuzluk olarak değerlendirmektedir.
Coğrafi işaret uygulamasında uygunsuzluk olmamalı ve eğer var ise ortadan kaldırılmalıdır. Bu nedenle, uygunsuzluk gözlendiğinde, bunun ciddiyetine göre bir yaptırım uygulanmalıdır. Ayrıca uygunsuzluğu gidermek için düzeltici eylemler de uygulanmalıdır. Uygunsuzluğun belirlenmesi ve sınıflandırılması Herhangi bir uygunsuzluk belirlendiği zaman bu durum denetleme raporunda (hem iç hem de dış denetleme) belirtilmeli ve mutlaka hem faaliyeti gösteren taraf hem de S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ile paylaşılmalıdır.
Denetim düzeni · 8
Her bir uygunsuzluk için aşağıdaki bilgiler sağlanmalıdır. – Uygunsuzluğun tam tanımı ve eğer bu uygunsuzluk ürün ile ilgili ise ürünün parti numarası – Uygunsuzluğun önem derecesi İç Denetimde Gözlenen Uygunsuzlukların Takibi İç denetim esnasında herhangi bir uygunsuzluk belirlendiği zaman hem söz konusu uygunsuzluk hem de bunun kaldırılmasın için uygulanacak düzeltici faaliyetler ilgili tarafa bildirilmelidir.
S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği gözlemlenen uygunsuzluklar ve ilgili tarafın uygulaması beklenen düzeltici faaliyetleri kaydetmelidir. Söz konusu kayıtların Denetim Kuruluşu tarafından doğrulanması gerekmektedir. Dış Denetimde Gözlenen Uygunsuzlukların Takibi Dış denetimde gözlemlenen her hangi bir uygunsuzluk durumunda, söz konusu uygunsuzluk denetim raporuna kaydedilir ve hem ilgili taraf hem de S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği bilgilendirilir. Denetim Kuruluşu düzeltici faaliyetin yapılmasını talep eder.
Denetim düzeni · 9
Düzeltici faaliyetin ne kadar etkili olduğu bir sonraki denetlemede doğrulanmalıdır. S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve ilgili taraflar her hangi bir uygunsuzluk durumunda uygulanacak olan düzeltici faaliyetler planını belli bir süre içerisinde Denetim Kuruluşuna bildirmelidir. Denetim Kuruluşu yapacağı incelemeden sonra S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne ve ilgili tarafa sertifikasyon kararını bildirecektir.
İnceleme raporunun birer kopyası hem S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne hem de ilgili tarafa verilecektir. Söz konusu süreler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Sicilde minör uygunsuzluk için dikkat çekme, uyarı ve ürün partisi veya parselin geri çekilmesi; major uygunsuzluk için geçici ve kesin durdurma tanımlanır. Yanıt, uygulama süreleri ve yaptırım koşulları aşağıdaki kaynak tablosunda korunmuştur.
Denetim düzeni · 10
İki adet geçici durdurma kararından sonra “Kesin Major Durdurma (KD)” uygulanır. Uygunsuzluk İlgili taraf/ların coğrafi işaret logosunu ve bununla ilgili Kesin Durdurma herhangi bir görseli ya da ifadeyi Acil Tedbir Acil Tedbir (KD) kullanma hakkı verilmez. İlgili ürün partisi coğrafi işaret kapsamı dışında tutulur. Denetim Kuruluşu sertifikasyon kararını S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliğine bildirmelidir.
S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği en az yılda bir kez denetim raporlarını ve belgelendirme kararını Türk Patent ve Marka Kurumuna teslim etmekle yükümlüdür.
Tablo-2: Üretim aşamalarında denetim noktaları
Sicil belgesinin 6. sayfasında yer alan üretim aşamalarında denetim noktaları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 6. sayfasında yer alan üretim aşamalarında denetim noktaları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Üretim aşaması | Sorumlular | Denetim noktası |
|---|---|---|
| Meyve Bahçesi | Üreticiler | Bahçenin coğrafi işaret için belirlenen coğrafi alan içerisinde olması; çeşit; fidanların orijini; bahçedeki ağaç sayısı |
| Tarımsal Uygulamalar | Üreticiler | İlekleme; gübreleme; bitki koruma; budama; hasat |
| Sınıflandırma | Üreticiler/Depocular/Tüccarlar | Sınıflandırma yöntemi |
| Depolama | Depocular/Tüccarlar/Paketleyiciler | Depolama koşulları |
| Ambalajlama | Paketleyiciler | Ambalaj özellikleri |
| Etiketleme | Paketleyiciler/Tüccarlar/İhracatçılar | Etiketin kullanımı |
| Ürün Özellikleri | Paketleyiciler | Duyusal özellikler; fiziksel ve kimyasal özellikler |
| Genel Uyum | Tüm aktörler | Coğrafi işaret hak sahibi tarafından tanınan aktörler; anlaşma |
Tablo-3: İç ve dış denetimin sıklığı
Sicil belgesinin 9. sayfasında yer alan i̇ç ve dış denetimin sıklığı, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Denetlenen kişi/kuruluş | Birlik tarafından yürütülen iç denetim | Denetim kuruluşu tarafından yürütülen dış denetim |
|---|---|---|
| S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği | – | 1 denetim/yıl |
| Üreticiler | 1 denetim/yıl | Üreticilerin %33’ü |
| Hasat sonrası faaliyet gösteren kuruluşlar (aracılar, kooperatifler, ürünün sınıflandırmasını ve ambalajlamasını yapan kuruluşlar) | 1 denetim/yıl | 1 denetim/yıl/kuruluş |
Tablo-4: Uygunsuzluk türleri ve yaptırım süreleri
Sicil belgesinin 10. sayfasında yer alan uygunsuzluk türleri ve yaptırım süreleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 10. sayfasında yer alan uygunsuzluk türleri ve yaptırım süreleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Uygunsuzluk | Yaptırım | Açıklama | Uygunsuzluğa cevap verme süresi | Düzeltici faaliyetleri uygulama süresi |
|---|---|---|---|---|
| Minör Uygunsuzluk | Dikkat Çekme (DÇ) | – | – | |
| Minör Uygunsuzluk | Uyarı (U) | 3 Uyarıdan sonra herhangi bir düzelme görülmezse “Geçici Durdurma” yaptırımı uygulanır | 30 gün | 3 yıl |
| Minör Uygunsuzluk | Ürün Partisini geri çekme (ÜG) – Parsel geri çekme (PG) | 15 gün | Acil Tedbir | |
| Major Uygunsuzluk | Geçici Durdurma (GD) | İlgili taraf/ların coğrafi işaret logosunu ve bununla ilgili herhangi bir görseli ya da ifadeyi kullanma hakkı geçici durdurma süresi kaldırılana kadar yoktur. İki adet geçici durdurma kararından sonra “Kesin Durdurma (KD)” uygulanır. | 15 gün | Acil Tedbir |
| Major Uygunsuzluk | Kesin Durdurma (KD) | İlgili taraf/ların coğrafi işaret logosunu ve bununla ilgili herhangi bir görseli ya da ifadeyi kullanma hakkı verilmez. İlgili ürün partisi coğrafi işaret kapsamı dışında tutulur. | Acil Tedbir | Acil Tedbir |
