Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’da J.H. Hale ve Glohaven çeşitlerinden yetiştirilir. Sarı etli ve tatlı meyvenin iki çeşidinde tüylülük, sertlik ve hasat dönemleri farklıdır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 15 Temmuz 2024Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bursa Şeftalisi nedir?
Bursa Şeftalisi, Bursa’da uzun süredir yetiştirilen J. H. Hale ve Glohaven çeşitlerinin meyveleridir; sarı etli ve tatlı yapısıyla tanımlanır.
İki çeşidin tüylülük, sertlik ve hasat dönemleri farklıdır. Glohaven temmuz–ağustosta, J. H. Hale ağustos–eylülde hasat edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve eti sertliği J.H. Hale için 5,00–7,00 kg/cm², Glohaven için 0,80–2,50 kg/cm² aralığındadır.
Suda çözünebilir kuru madde J.H. Hale için 11,00–14,00, Glohaven için 10,00–13,00 briks aralığındadır. DPPH antioksidan aktivitesi sırasıyla 13,00–15,00 ve 11,00–15,00 mmol/l olarak verilir. Diğer kimyasal sınırlar sicil tablosunda ayrı satırlarda sunulur.
Hammadde ve bileşim
Bursa ilinde yetiştirilen J.H. Hale ve Glohaven şeftali çeşitlerinin kimyasal değerleri aşağıda verilen limitler içerisinde olmalıdır.
Bitki ve meyve özellikleri
Sicil; kabuk ve et rengi, yarma özelliği, çekirdek boşluğu rengi, soyulma, koku, tatlılık, unsuluk, sertlik, sululuk ve aroma için iki çeşidin ayrı duyusal eşiklerini verir. Beşli hedonik değerlendirmedeki minimum puanlar ve zayıftan güçlüye tanımlama yönleri aşağıdaki kaynak tablosunda korunmuştur.
Bir kilogramdaki meyve adedi J.H. Hale için 3,00–3,50; Glohaven için 3,50–4,50 olarak belirtilir.
Doku, renk ve tat özellikleri
J.H. Hale; orta irilikte, sarı zemin üzerine kırmızı geçişli kabuk rengine sahip, sarı etli, tüylü, sert, sulu, tatlı, çekirdeği etten kolayca ve tamamen ayrılan, çekirdek yuvası açık renkli bir şeftalidir.
Çok yoğun bir şeftali kokusu ve aromasına sahiptir.
Glohaven; orta irilikte, sarı zemin üzerine açık kırmızı kabuk rengine sahip, sarı etli, az tüylü, orta sert, sulu, tatlı, çekirdeği etten ayrılan, çekirdek yuvası açık renkli bir şeftalidir.
Yoğun şeftali kokusu ve aromasına sahiptir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fiziksel değer | J.H. Hale | Glohaven |
|---|---|---|
| Kabuk L | 60,00 – 70,00 | 45,00 – 65,00 |
| Kabuk a | 20,00 – 30,00 | 30,00 – 40,00 |
| Kabuk b | 40,00 – 50,00 | 25,00 – 45,00 |
| Meyve Eti L | 70,00 – 80,00 | 75,00 – 80,00 |
| Meyve Eti a | 10,00 -20,00 | 14,50 – 20,50 |
| Meyve Eti b | 55,00 – 60,00 | 55,00 – 65,00 |
| Sertlik (kg/cm2) | 5,00 – 7,00 | 0,80 – 2,50 |
| 1 kg'daki meyve adedi | 3,00 – 3,50 | 3,50 – 4,50 |
Tablo-3: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kimyasal değer | J.H. Hale | Glohaven |
|---|---|---|
| Suda çözünebilir kuru madde (Briks değeri) | 11,00 – 14,00 | 10,00 – 13,00 |
| pH | 3,50 – 3,65 | 3,50 – 3,70 |
| Toplam Fenolik madde (mg/l) | 300,00 – 900,00 | 200,00 – 350,00 |
| Antioksidan aktivitesi (DPPH) (mmol/l) | 13,00 – 15,00 | 11,00 – 15,00 |
| Antioksidan (FRAP) (mmol/l) | 6,00 – 15,00 | 3,00 – 6,50 |
Tablo-5: Sicildeki ölçü ve özellikler
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Denetlenen kişi/kuruluş | S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından yürütülen iç denetim | Denetim Kuruluşu tarafından yürütülen dış denetim |
|---|---|---|
| S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği | – | 1 denetim/yıl |
| Üreticiler | 1 denetim/yıl | Üreticilerin %33’ü |
| Hasat sonrası faaliyet gösteren kuruluşlar (aracılar, kooperatifler, ürünün sınıflandırmasını ve ambalajlamasını kapan kuruluşlar) | 1 denetim/yıl | 1 denetim/yıl/kuruluş |
Tablo-6: Sicildeki ölçü ve özellikler
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Kaynak görselden kontrol edilen tablo: birleştirilmiş başlıklar okunur sütunlara ayrılmış, bütün veri satırları ve değerler korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Uygunsuzluk sınıfı | Yaptırım | Açıklama | Uygunsuzluğa cevap verme süresi | Düzeltici faaliyet uygulama süresi |
|---|---|---|---|---|
| Minör Uygunsuzluk | Dikkat Çekme (DÇ) | – | – | |
| Uyarı (U) | 3 Uyarıdan sonra herhangi bir düzelme görülmezse “Geçici Durdurma” yaptırımı uygulanır | 30 gün | 3 yıl | |
| Ürün Partisini geri çekme (ÜG) – Parsel geri çekme (PG) | 15 gün | Acil Tedbir | ||
| Major Uygunsuzluk | Geçici Durdurma (GD) | İlgili taraf/ların coğrafi işaret logosunu ve bununla ilgili herhangi bir görseli ya da ifadeyi kullanma hakkı geçici durdurma süresi kaldırılana kadar yoktur. İki adet geçici durdurma kararından sonra “Kesin Durdurma (KD)” uygulanır. | 15 gün | Acil Tedbir |
| Kesin Durdurma (KD) | İlgili taraf/ların coğrafi işaret logosunu ve bununla ilgili herhangi bir görseli ya da ifadeyi kullanma hakkı verilmez. İlgili ürün partisi coğrafi işaret kapsamı dışında tutulur. | Acil Tedbir | Acil Tedbir |
Nasıl yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Üretimde J.H. Hale ve Glohaven çeşitleri kullanılır. Bahçede dekarda en fazla 45 ağaç bulunur; meyve kalitesini bozabilecek kirletici kaynaklardan uzak alan seçilir. J.H. Hale kendine kısırdır ve diğer şeftali çeşitleriyle döllenebilir.
Şeftalinin tozlanmasında en önemli rolü arılar ve böcekler üstlenmektedir. Bursa ilinde J.H. Hale’nin daha iyi döllenebilmesi için halk arasında “erekeme” adı verilen aşılanmamış şeftali ağaçları dikilmektedir. Erekemenin üzerindeki şeftaliler küçük, kalın kabuklu, çok tatlı ve sarı- kırmızı renkte olmaktadır. Dekara bir adet erekeme dikilmesi daha iyi bir çiçek tutumu için yeterlidir. Üreticilerin tescili takip eden 5 yıl içerisinde bu koşulu yerine getirmeleri gerekmektedir.
Üretim yeri ve çevresi
Gübreleme, organik ve mineral gübreler kullanılarak yapılmalıdır. En az her iki yılda bir, üreticinin parselinde tam toprak analizi yapılarak hem toprağın azot dengesi kontrol edilmeli hem de üretim için gerekli olan elementlerin belirlenmesi sağlanmalıdır. Gübreleme üretim ihtiyaçlarına göre yapılmalıdır. Mineral gübreler Şubat ve Nisan aylarında uygulanmaktadır. Her yıl ya da en azından her iki yılda bir meyve bahçesine çiftlik gübresi verilmelidir.
- Çiftlik gübresi ya da kompost yıllık dekara en az 1 ton olacak şekilde Ekim
- Kasım aylarında uygulanmalıdır. Mineral gübreleme toprak analizlerinin sonuçlarına göre toprağa NPK gübreleri verilmesi ile yapılmalıdır. Azotlu gübrelerin en az yılda iki defa olacak şekilde yıl boyunca farklı zamanlara bölünerek uygulanması sicilde öneri olarak belirtilir. Gübreleme, meyvelerin duyusal kalitesini arttırmak için önemli bir uygulamadır.
Sıcaklık ve işlem koşulları
Sicilde ağaç başına öneri olarak N 0,8 kg, P 0,8 kg, K 0,4 kg ve Mg 0,06 kg verilir. Yaprak analizinde saptanan eksikliklere göre yaprak gübrelemesi ve demir klorozunda demir içeren yaprak gübreleri belirtilir.
Sicilde önerilen besin miktarları
Sicil görselindeki N, P, K ve Mg sütunları ayrı gösterilir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Çeşit | N | P | K | Mg |
|---|---|---|---|---|
| J.H. Hale ve Glohaven | 0,8 | 0,8 | 0,4 | 0,06 |
Bu nedenle öncelikle zararlı ve hastalıklara karşı tuzak kullanımı gibi mekanik tedbirler sicilde öneri olarak belirtilir Ciddi zararlı ve hastalık durumlarında kimyasal pestisitlere aşağıdaki koşullar dikkate alınarak başvurulmalıdır;
Bitki koruma uygulamalarının koşulları
- Hastalık veya zararlı belirlendiğinde, söz konusu sorunun düzeyine uygun bir mücadele ve ilgili insektisit ya da fungisitler belirlenmelidir.
- Dozlar sadece önerilen düzeyde kullanılmalı, daha fazlası kullanılmamalıdır.
- İlaç uygulamalarında hasattan önceki son uygulama süresine dikkat edilmelidir.
Toprağın korunması
Toprak Koruma Toprak yabancı ot kontrolü için düzenli olarak sürülmelidir. 31 Aralık 2023 tarihinden sonra herbisit kullanılmamalıdır. Toprağın üretim süreci boyunca bitki örtüsü ile kaplanarak (yeşil gübre) korunması sicilde öneri olarak belirtilir.
Sulama işlemi
Sulama ürünün ihtiyacına göre yapılmalıdır. Sulamada damla sulama gibi suyu verimli kullanan sulama teknikleri kullanılmalıdır, çok su harcanmasına ve gübrenin topraktan yıkanmasına neden olan salma sulama yapılmamalıdır. Üreticiler 31 Aralık 2023 tarihine kadar bu koşulu yerine getirmelidir. En iyi sulama zamanı Haziran – Eylül arasıdır. Aşırı sulama ürün kalitesine zarar verebilir.
Budama için en uygun aylar Kasım – Nisan arasıdır. Budamanın kurumuş, kırılmış, hastalıklı dalların kesilerek, ağacın açılması ve meyvelerin güneş ışığını iyi bir şekilde alması sağlanacak şekilde yapılması gerekmektedir. Budamadan sonra, budanmış dal parçalarının herhangi bir hastalığa neden olmaması için bahçeden uzaklaştırılması gerekmektedir. Budama “balık kılçığı” şeklinde yapılmalıdır.
Şeftali meyvelerinin yaklaşık çağla büyüklüğüne ulaştığı zaman ağaç üzerindeki fazla meyvelerin dengeli bir şekilde kopartılmasına seyreltme (tekleme) adı verilmektedir. Seyreltme işlemi kimyasal madde kullanımı ile ya da elle yapılmaktadır. Seyreltme işlemi, meyve çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılmalıdır. Bursa ilinde normal iklim koşullarında seyreltme işlemi Mayıs ayının başında başlamakta ve Haziran ayının ortasına kadar devam etmektedir.
Hasat işlemi
- Meyveler temiz toplama kaplarına konulmalıdır.
- Hasatta çalışan kişiler eldiven takmalı ya da ellerini temizlemelidir.
- Toprak ile temas eden ürünler ayrılmalıdır.
Sınıflandırma Meyveler sınıflandırılmalı ve derecelendirilmelidir. Bu işlem bahçede yapılabileceği gibi belli bir toplama alanında da yapılabilir. Sınıflandırmanın yapılacağı alanın temiz olması ve ürünlerin herhangi bir kontaminasyona karşı korunması gerekmektedir.
Plastiksiz ambalaj ve sevk
Ambalajlama Bursa Şeftalileri karton/ahşap ambalajlarda tüketiciye sunulmalıdır. Şeftaliler tek sıra halinde dizilmeli ve aralarına birbirlerine değmemeleri için seperatör konulmalıdır. Viyoller dâhil ambalajda plastik kullanılmamalıdır. Üreticiler, coğrafi işaret için belirlenen ambalaj tasarımına uymalıdır. Pazara Nakliye
Şeftalilerin en kaliteli şekilde son tüketiciye ulaşması için hasat ve pazara nakliye arasındaki sürenin mümkün olduğu kadar kısa olması sicilde öneri olarak belirtilir.
Tablo-4: Üretim aşamaları ve koşulları
Sicil belgesinin 6. sayfasında yer alan üretim aşamaları ve koşulları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 6. sayfasında yer alan üretim aşamaları ve koşulları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Üretim Aşaması | Sorumlu/lar | Kontrol Noktası |
|---|---|---|
| Meyve Bahçesi | Üreticiler | Bahçenin Cİ için belirlenen coğrafi alan içerisinde olması Çeşit Bahçedeki ağaç sayısı |
| Tarımsal Uygulamalar | Üreticiler | Gübreleme Bitki Koruma Budama Seyreltme Sulama Hasat |
| Sınıflandırma | Üreticiler/Depocular/Tüccarlar | Sınıflandırma yöntemi |
| Depolama | Depocular/Tüccarlar/Paketleyiciler | Depolama koşulları |
| Ambalajlama | Paketleyiciler/Tüccarlar | Ambalajlama özellikleri |
| Etiketleme | Paketleyiciler/Tüccarlar/İhracatçılar | Etiketin kullanımı |
| Ürün Özellikleri | Paketleyiciler | Duyusal özellikler Fiziksel ve kimyasal özellikler |
| Genel Uyum | Tüm aktörler | Cİ mevzuatı kapsamında tanınan aktörler Anlaşma |
Biyoçeşitlilik ve bitki koruma
Bitki koruma uygulamaları biyoçeşitliliği koruyacak, zararlıların doğal predatörlerini teşvik edecek ve kimyasal pestisit kullanımını en az düzeye indirecek şekilde yapılmalıdır.
Sicilin pestisit kısıtları
Sicil, Tarım ve Orman Bakanlığınca yasaklanan aktif maddeleri ve Dünya Sağlık Teşkilatının 1A (aşırı zararlı) ile 1B (çok zararlı) sınıflarındaki pestisitleri dışlar.
Yıllık budama
Ağacın havalanması ve sağlıklı dalların yeniden ortaya çıkması için her yıl budama yapılmalıdır.
Nasıl hasat edilir?
Çeşitlere göre yaz hasadı
Normal iklim koşullarında; Glohaven çeşidi Temmuz – Ağustos, J.H. Hale çeşidi ise Ağustos – Eylül ayları arasında hasat edilmektedir. Şeftalilerin hasat olgunluğuna gelip gelmediği, rengini almaya başlamasından ve sertlik derecesinden anlaşılmaktadır. Hasat, meyveleri zedelemeden yapılmalı ve aşağıdaki kurallara uyulmalıdır; Hasadın sabah erken saatlerde 11.00’den önce yapılması gerekmektedir.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Sınıflandırılmış şeftaliler doğrudan pazara sevk edilmezler ise +0,5 ile +1 °C’deki soğuk hava depolarında muhafaza edilmesi gerekmektedir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Bursa ilinin iklimi şeftali üretimi için elverişli bir ortam yaratmaktadır. Bursa ili geçiş iklimine sahiptir. Yıllık ortalama yağış miktarı 707,5 mm'dir. Bursa ilinin alüvyonlu toprakların oranı diğer şeftali yetiştiriciliği yapılan illere göre belirgin oranda daha fazla olup bu oran %11,6’dır.
Özellikle çiçeklenme dönemindeki yağışlı ve rüzgârlı hava koşulları tozlaşmayı sağlayan faktörleri (arılar vb.) olumsuz etkilediği için zayıf meyve oluşumuna neden olmaktadır. Bursa ili, toprak yapısı ve genel iklim özellikleri bakımından diğer illerden özellikle rüzgâr hızı bakımından ayrılmaktadır. Bursa ilinin kendine özgü toprak ve iklim yapısı, Bursa’da yetiştirilen J.H. Hale ve Glohaven çeşidi şeftalilerin kendilerine özgü duyusal, fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olmasına neden olmuştur.
Ortalama sıcaklık ve nem
Ortalama yıllık sıcaklık ve bağıl nem sırasıyla; 14,6 °C ve % 68,4'dür.
Rüzgârın kaliteye etkisi
Rüzgâr, şeftali kalitesini etkileyen önemli bir faktördür.
Sahil, göl ve dağ etkileri
Sahil, göl ve dağ havası şeftali yetiştirmek için elverişli bir ortam yaratmaktadır.
Hâkim rüzgâr yönleri
Bursa ilinin kuzeydoğu (NE), Güneydoğu (SE) ve Doğu- Kuzeydoğu (ENE) rüzgârları, kaliteli ürün üretim alanlarındaki hâkim rüzgâr yönleridir.
Rüzgâr ve don zararı
Rüzgâr aynı zamanda şeftali üretiminde önemli kalite ve üretim kayıplarına neden olan don zararını artırmaktadır.
Hastalıkların taşınması
Rüzgârın bir diğer önemli etkisi de hastalıkların yayılmasını kolaylaştırmasıdır.
Mantar sporları ve rüzgâr hızı
Mantar sporları rüzgârla taşınır. Sicil, kaliteli ve sağlıklı yetiştiricilik için üretim bölgesindeki rüzgâr hızının 10 mph’ı geçmemesini öneri olarak belirtir.
Uludağ’ın rüzgârı hafifletmesi
Bursa ili diğer iller ile kıyaslandığında şeftalinin yetiştirildiği Bursa ovasında Uludağ’ın da etkisi ile daha hafif bir rüzgâra sahiptir.
Sicildeki rüzgâr hızı
Bursa ili rüzgâr hızı 10 mph’ın altındadır.
Yüksek rüzgâr hızının sonuçları
Rüzgâr hızının 10 mph’ı geçmesi durumunda çiçek dökülmesi, don, sulama etkinliğinin bozulması gibi durumlar ortaya çıkmaktadır.
Şiddetli rüzgârda meyve zararı
Şiddetli rüzgâr yaprakların dökülmesine, meyvelerin zarar görmesine, hasat edilen ürünlerde şekil bozulmalarına ve meyvelerin küçük kalmasına neden olmaktadır.
Rüzgâr ve su tüketimi
Rüzgâr, ağaçların su tüketimini ve sulama etkinliğini de etkilemektedir.
Geçmişi ve yöredeki yeri nedir?
Tarihî tanınırlık
Bursa Şeftalisinin ünü çok eski dönemlere dayanmaktadır.
Osmanlı arşivlerindeki kayıtlar
Yapılan araştırmada, Osmanlı arşivlerinde 1848 ve 1881 yıllarına ulaşan kayıtlar bulunmuştur.
Aileye ve saraya gönderilen şeftali
Söz konusu kayıtlar Bursa Şeftalisinin lezzeti ile meşhur olduğunu ve hediye olarak hem aile bireylerine hem de saraya gönderildiğini gösterir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Avrupa Birliği tescili
Bursa Şeftalisi, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2024/1947 sayılı düzenleme ve 15 Temmuz 2024 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni S.S Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği olarak sicilde yer alır.
Etiket ve işaret kullanımı
Etiket veya ambalaj üzerinde Bursa Şeftalisi ifadesi, coğrafi işaret amblemi ve ürün logosu görünür biçimde bulunur.
Etikette mevzuatın gerektirdiği bilgilerle birlikte paketleyicinin adı, hasat yılı ve Bursa Şeftalisi izleme ve tanımlama sistemine özgü lot numarası gibi ibareler yer alır.
İlk sertifikasyon kararına göre iki bölümden oluşan sertifika hazırlanır. İlk bölüm hak sahibine ilişkin kararı, ikinci bölüm ürün listesini ve sertifikasyon kapsamını tanımlar.
Denetim düzeni
Ürün Bursa Şeftalisi olup, üretici grubu S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği’dir.
- Bursa Şeftalisi tedarik zincirinde yer alan tüm aktörler denetim kapsamında yer almaktadır.
- Üreticiler
- Coğrafi işaret tescilli şeftalilerin satışını gerçekleştirenler
- Coğrafi işaret tescilli şeftalilerin ticaretini yapanlar
- Coğrafi işaret tescilli şeftalilerin ile ilgili faaliyetleri bulunan kooperatifler
- Coğrafi işaret tescilli şeftalilerin sınıflandıran ve ambalajlayanlar Aşağıdaki tabloda Bursa Şeftalisi ana üretim aşamaları ve bütün denetim noktaları gösterilmiştir.
Ana üretim aşamalarının sorumluları ve kontrol noktaları sicil tablosunda birlikte verilir. Meyve bahçesi, tarımsal uygulamalar, sınıflandırma, depolama, ambalajlama, etiketleme, ürün özellikleri ve genel uyum ayrı denetim alanlarıdır. Sistemde iç ve dış denetim birlikte uygulanır.
Denetim düzeni · 2
Tescil kapsamında belirlenen “Denetleme Komitesi” ve “Denetim Kuruluşu” denetim merciini oluşturacaktır. İç denetim, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve tescil kapsamında belirlenen “Denetleme Komitesi” tarafından yapılacaktır. Denetleme Komitesi; Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bursa İli İncir Üreticileri Birliği, Bursa Kestel Ziraat Odası temsilcilerinden oluşur.
İç denetimde, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından coğrafi işaret uygulaması için kayıt altına alınmış olan Bursa Şeftalisi üreticilerinin tescilde belirtilen şartlara uyup uymadıkları denetlenecektir. Bu kapsamda yukarıdaki tabloda belirtilen hususlar denetlenecektir. Dış denetim ise, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği haricindeki bir dış denetim kuruluşunun (Sertifikasyon Kuruluşu), S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği’nin “iç denetlemeyi” eksiksiz yerine getirip getirmediğini denetlemesidir.
Denetim düzeni · 3
Dış denetimi yapacak olan kuruluş, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından her yıl yapılacak olan bir ihale ile belirlenir. Dış denetim yapacak olan kuruluşun T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşlarından biri olması gerekmektedir. Dış denetim yapacak olan kuruluş, burada “Denetim Kuruluşu” olarak adlandırılacaktır. Denetim Kuruluşu akredite olmasa bile ISO 17065 normlarına uygun olarak çalışmalıdır.
Sertifikalandırma Coğrafi işareti tescil ettiren S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından yapılacaktır. Coğrafi işareti kullanmak isteyen ilgili taraflar, tescil kapsamına uyacaklarını belirten bir anlaşma imzalayacak ve kendileri ile ilgili bilgileri doldurarak S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği tarafından kaydedilecektir.
Denetim düzeni · 4
Başlangıçtaki sertifikasyon kararı, Denetim Kuruluşunun S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği sorumluluklarını yerine getirdiği belirlendikten sonra verilecektir. Birinci bölüm, hak sahibine ilişkin sertifikasyon kararına karşılık gelirken, diğer bölüm, ürünlerin listesine karşılık gelen sertifikasyon kapsamını tanımlayacaktır. Denetim Kuruluşunun üreticilerin tescilde belirtilen şartlara uymadığını tespit etmesi durumunda, bu duruma uygunsuzluğun şiddetine göre “yaptırımlar” bölümünde verilen çizelgeye uygun bir şekilde yaptırım uygulanacaktır.
Dış denetimde tespit edilen tüm uygunsuzluklar S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne bildirilecektir.
Birlik, coğrafi işareti kullanacak tarafları kaydeder; listesini güncel tutup Denetim Kuruluşuna iletir. İlgilileri tescil kapsamı ve denetleme planı hakkında bilgilendirir. İç denetimle tescil şartlarına uyumu sağlar; iç denetçilerin yeterliliğini ve denetim sonrası düzeltici eylemlerin takibini temin eder.
Denetim düzeni · 5
- S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği aşağıda sıralananları sağlamakla sorumludur;
- Yeterli, yetkili ve eğitimli iç denetçiler
- İç denetim araçları (anket, test protokolü)
- İç denetleme planı (denetim sıklığı, örnekleme)
- Yönetimden sorumlu olacak bir idari görevli Bursa Tarım Kooperatifleri Merkez Birliğinin ve iç denetleme sisteminin denetlenmesi Bu denetlemenin amacı, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği denetimlerinin yeterliliğini ve S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği sorumluluklarını yerine getirip getirmediğini doğrulamaktır.
- Denetim Kuruluşu aşağıda verilenleri doğrulamakla yükümlüdür;
- İnsan kaynaklarının uygunluğu
- İç denetçilerin yeterliliği
- İlgili tarafların kaydedildiği ve yönetildiği iç sistemin çalışmasını
- İlgili tarafların tescil ve denetleme planının gerekliliklerini ne derece bildiklerini
- S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliğinin iç denetimi ne kadar etkin uyguladığını; üreticilerin kimliği, iç denetim organizasyonu, iç denetimin takibi, denetim birimine bilgi verilmesi vb. Denetim Kuruluşu, iç denetimin etkinliğini yıllık olarak denetler.
Bu denetleme, sertifikanın verilmesinden önce bir ön koşuldur. S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliğinin denetimi tatmin edici değilse Denetim Kuruluşu sertifikayı vermeyecektir. Bu durumda, S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve ilgili tarafların coğrafi işareti kullanmasına izin verilmez.
Üretim yeri ve çevresi
Ürünün Üretimi ve Pazarlamasında Faaliyet Gösteren Tarafların Belirlenmesi ve Tanınması “Bursa Şeftalisi” ibaresini/coğrafi işaretini ürünlerinde kullanmak isteyen ve üretim, depolama veya paketleme aşamalarından birinde ya da hepsinde yer alanların bu isteklerini S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne bildirmelidir. Bildirimde bulunanların aşağıda belirtilen bilgileri içeren formu doldurarak kayıt olması gerekmektedir.
Üreticiler; – Sahibi oldukları ya da kiraladıkları şeftali parsellerinin listesi ve coğrafi işaret kapsamında kullanılacak parsellerin belirtilmesi – Parsellerin haritası – Depolama ve paketleme tesislerinin tanımlanması (numara, konum). Depocular; – Depolama ve paketleme tesislerinin tanımlanması (numara, konum).
Tüccarlar depolama ve paketleme tesislerinin numara ve konumlarını, ayrıca satış noktalarını bildirir. Bütün taraflar ad ve adreslerini vererek Birlikle anlaşma imzalar. Anlaşmada uygulama ilkelerine uyma, parsel, tesis ve belgelerin denetimine izin verme, uygunsuzluk yaptırımlarını kabul etme ve uygulama masraflarını Birliğe ödeme taahhütleri bulunur. İki nüshanın biri ilgili tarafta, diğeri Birlikte saklanır.
Denetim düzeni · 6
Üretici ve Ürünün Denetlenmesi İç ve Dış Denetimin Sıklığı ve Şekli Denetim Kuruluşu, haberli denetimlerini hem üretici seviyesinde hem de hasat sonrası işlemler seviyesinde gerçekleştirir. Üretici seviyesinde gerçekleştirilen denetimler 2 aşamada düzenlenecektir: Aşama 1: ürünün yetiştirilmesi dönemi Aşama 2: hasat dönemi Kayıtlı üreticilerin % 33'ü Denetim Kuruluşu tarafından yıllık olarak denetlenmelidir. Başvurudan sonraki ilk ve ikinci yıl için üreticiler rasgele seçilebilir.
Hasat sonrası işlemlerde faaliyet gösterenlerin denetimi üretim sezonunda gerçekleştirilecektir. Hasat sonrası işlemlerde faaliyet gösterenlerin % 100'ü yıllık olarak denetlenmelidir. Bir dönemde herhangi bir uygunsuzluğu görülen bir üreticinin bir sonraki yıl mutlaka yeniden denetlenmesi gerekmektedir.
Denetim düzeni · 7
İç ve dış denetim sıklıkları kaynak tablosunda gösterilir. Plan dışı veya beklenmeyen durumlarda tamamlayıcı; ürün itibarını zedeleyebilecek şüphe, dolandırıcılık veya ihlal riskinde habersiz denetim yapılabilir. Denetim, taraflarla görüşme, belge incelemesi ve alan/tesis ziyaretleriyle yürütülür. Denetim Kuruluşu verileri kaydeder ve kayıtların ziyaret, görüşme ve belgelerle tutarlılığını sağlar.
Her denetimden sonra Denetim Kuruluşu, denetlenen edilen tarafa bir denetim raporu vermelidir. Söz konusu rapor her iki tarafça imzalanmalıdır. Herhangi bir uygunsuzluk halinde bu durum raporda açıkça belirtilmeli ve bu da her iki tarafça imzalanmalıdır. Denetim Kuruluşunun saha ziyaretlerinde bir numune alınmalı (her denetlenen üretici için yılda bir numune) ve bu numune tadım komitesine iletilmelidir.
Denetim düzeni · 8
Tadım komitesi, her yıl Denetim Kuruluşunun kendilerine teslim etmiş olduğu numunelerin uygunluğunu teyit edecek uzman kişilerden oluşmalıdır. Yaptırım Planı Tescil kapsamında beklenen durum belirtilmiştir. Beklenen durum ile denetim sırasındaki durum arasında bir farklılıkla karşılaşıldığında bu durum uygunsuzluk olarak değerlendirmektedir. Coğrafi işaret uygulamasında uygunsuzluk olmamalı ve eğer var ise ortadan kaldırılmalıdır. Bu nedenle, uygunsuzluk gözlendiğinde, bunun ciddiyetine göre bir yaptırım uygulanmalıdır.
Ayrıca uygunsuzluğu gidermek için düzeltici eylemler de uygulanmalıdır. Uygunsuzluğun belirlenmesi ve sınıflandırılması Herhangi bir uygunsuzluk belirlendiği zaman bu durum denetleme raporunda (hem iç hem de dış denetleme) belirtilmeli ve mutlaka hem faaliyeti gösteren taraf hem de S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ile paylaşılmalıdır.
Denetim düzeni · 9
Her bir uygunsuzluk için aşağıdaki bilgiler sağlanmalıdır. – Uygunsuzluğun tam tanımı ve eğer bu uygunsuzluk ürün ile ilgili ise ürünün parti numarası – Uygunsuzluğun önem derecesi İç Denetimde Gözlenen Uygunsuzlukların Takibi İç denetim esnasında herhangi bir uygunsuzluk belirlendiği zaman hem söz konusu uygunsuzluk hem de bunun kaldırılmasın için uygulanacak düzeltici faaliyetler ilgili tarafa bildirilmelidir.
S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği gözlemlenen uygunsuzluklar ve ilgili tarafın uygulaması beklenen düzeltici faaliyetleri kaydetmelidir. Söz konusu kayıtların Denetim Kuruluşu tarafından doğrulanması gerekmektedir. Dış Denetimde Gözlenen Uygunsuzlukların Takibi Dış denetimde gözlemlenen her hangi bir uygunsuzluk durumunda, söz konusu uygunsuzluk denetim raporuna kaydedilir ve hem ilgili taraf hem de S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği bilgilendirilir. Denetim Kuruluşu düzeltici faaliyetin yapılmasını talep eder.
Denetim düzeni · 10
Düzeltici faaliyetin ne kadar etkili olduğu bir sonraki denetlemede doğrulanmalıdır. S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ve ilgili taraflar her hangi bir uygunsuzluk durumunda uygulanacak olan düzeltici faaliyetler planını belli bir süre içerisinde Denetim Kuruluşuna bildirmelidir. Denetim Kuruluşu yapacağı incelemeden sonra S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne ve ilgili tarafa sertifikasyon kararını bildirecektir.
İnceleme raporunun birer kopyası hem S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği ne hem de ilgili tarafa verilecektir. Söz konusu süreler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Minör uygunsuzlukta dikkat çekme, uyarı veya ürün partisi/parsel geri çekme; major uygunsuzlukta geçici ya da kesin durdurma yaptırımı uygulanır. Yanıt ve düzeltme süreleri ile her yaptırımın koşulları aşağıdaki kaynak tablosunda korunmuştur.
İki geçici durdurma kararından sonra kesin durdurma uygulanır. Kesin durdurmada coğrafi işaret logosu veya bununla ilgili görsel ve ifade kullanılamaz; ilgili ürün partisi kapsam dışında tutulur. Denetim Kuruluşu sertifikasyon kararını Birliğe bildirir.
Denetim düzeni · 11
S.S. Bursa Bölgesi Tarım Kooperatifleri Birliği en az yılda bir kez denetim raporlarını ve belgelendirme kararını Türk Patent ve Marka Kurumuna teslim etmekle yükümlüdür.
