Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’nın Orhangazi ilçesine bağlı Gedelek’te çeşitli meyve ve sebzelerden üretilir. Pınarbaşı Kaynak Suyu ayırt edici bileşenidir; ilk salamurada fermantasyon ve sonraki küçük ambalaja aktarım ayrı aşamalarda gerçekleştirilir.

Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Orhangazi Gedelek Turşusu nedir?
Orhangazi Gedelek Turşusu, Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu, deniz veya kaya tuzu ve sicilde tanımlanan asitlik bileşenleriyle meyve ve sebzelerin fermente edilmesinden elde edilir. Sicil; asetik asit, şeker veya üzüm sirkesi kullanımını çeşide ve üretim aşamasına göre ayrı tablolarda belirtir; bunlar dışında yabancı kimyevi katkı kullanılmamasını ister.
Bölgede ağırlıklı olarak biber, hıyar, beyaz lahana, yeşil domates, kırmızı pancar, fasulye, acur, yeşil erik, karnabahar ve sarımsak turşuları üretilir. Havuç, mor lahana, patlıcan, bamya, kiraz, çağla, ahlat, kırmızı havuç, salamura yaprak ve muşmula da bu çeşitler arasındadır. Ayva, elma, turp (alabaş), yabani maydanoz, kereviz, kızılcık, mısır ve kelek (kavun) turşuları da yapılır.
Patlıcan dolma, lahana dolma ve karışık turşular, sicilin ilk iki üretim tablosunda verilen çeşitlerle birlikte bu kapsamda yer alır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Pınarbaşı suyu ve doku
Orta sert–sert kaynak suyu, yüksek kalsiyum ile düşük magnezyum ve sodyum değerleriyle turşunun dokusunu korumasına katkı sağlar.
Pınarbaşı suyunun turşu salamurasında kullanılması ayırt edici bir özelliktir. Suyun özellikleri, mevsim, yağış ve iklim koşullarına bağlı olarak küçük sınırlar içinde değişebilir.
Kurulum ve olgunlaşma sonrası farklı salamura
İlk turşu kurulumundaki salamura ile fermantasyon sonrası küçük ambalaja aktarımda kullanılacak salamura ayrı ölçülerle tanımlanır.
Suyun analiz değerleri
Kaynak suyunun özellikleri ortalama, minimum ve maksimum değerlerle verilir.
Kaynak suyu tablosunun devamı
Sicilin beşinci sayfasının başında çinko (Zn) için de “T.E.” kaydı yer alır. Kaynaktaki kısaltma burada aynen korunmuştur.
Tablo 3: Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan gedelek pınarbaşı kaynak suyu kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo 4: Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu mineral ve ağır metal değerleri
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan gedelek pınarbaşı kaynak suyu mineral ve ağır metal değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl üretilir?
İki aşamalı üretim
Orhangazi Gedelek Turşusunun yapımı “1. Aşama: Orhangazi Gedelek Turşusu Üretim Akışı” ve “2. Aşama: Fermantasyonu Tamamlanmış Orhangazi Gedelek Turşusu Üretim Akışı” aşamalarına göre gerçekleştirilir.
Ham madde seçimi ve yıkama
Tablo 1 ve Tablo 2’de belirtilen taze meyve ve sebzelerden, turşu yapımına uygun nitelikte olanları seçilir. Boylama yapılacak meyve ve sebzeler büyüklüklerine ve şekillerine göre sınıflandırılır. Boylanmış meyve ve sebzelerde uygun olmayan renk, şekil ve yapıda olanlar ayıklanır. Boylama ve ayıklaması yapılan meyve ve sebzeler yıkamaya alınarak, çamur, çöp vs. yabancı maddeler uzaklaştırılır.
Parçalama ve haşlama
Küçültülecek meyve ve sebzeler küçük parçalara ayrılır (parçalama işlemi fermantasyondan sonra da yapılabilir).
Kırmızı pancar, fasulye, turp (alabaş), yabani maydanoz, patlıcan dolma temizlendikten sonra kaynatılır.
Kaplara yerleştirme
Ayıklanıp boylanan ve yıkanan ürünlerden haşlama gerektirenler ayrıca haşlanır. Hazır meyve ve sebzeler doğrudan küçük ambalajlara veya olgunlaştıktan sonra aktarılmak üzere fıçı, varil ya da büyük kaplara alınır.
İlk salamuranın hazırlanması ve dolum
Kaplara konan meyve ve sebzelerin üzeri, birinci aşama tablosundaki ölçülere göre Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu, deniz veya kaya tuzu ve çeşide göre asetik asit, şeker veya üzüm sirkesiyle hazırlanmış salamurayla doldurulur. Kapta hava kalmaması sağlanır ve kapak sıkıca kapatılır.
Sarımsak kullanılan çeşitler
Sarımsak kullanılan çeşitlerde sarımsak, ürün kaplara alınırken eklenir.
Fermantasyon ve olgunlaşma
Turşu, 20–30 gün fermantasyonla olgunlaştırılır. Küçük ambalajda kurulanlar etiketlenerek; büyük kapta kurulanlar gerekirse ikinci aşamadan geçirilerek pazara sunulur.
Birinci aşama bileşim tablosu
Birinci aşamada 31 çeşit için sebze/meyve miktarı, ön işlemler, kaynak suyu, tuz, sarımsak, asetik asit, üzüm sirkesi, şeker ve toplam miktar kaynak tablosunda ayrı sütunlarda verilmiştir. Ölçüler 18 kg’lık teneke ambalaj içindir.
Tablo-1: 1. aşama üretim kriterleri (18 kg teneke ambalaj)
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan 1. aşama üretim kriterleri (18 kg teneke ambalaj), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
İkinci aşama: küçük ambalaja aktarım
Fermantasyonunu tamamlayan ürünler, gerekiyorsa parçalanır ve ikinci aşama tablosunun ölçüleriyle küçük kaplara alınır. Parçalama ilk aşamada da yapılmış olabilir. Yeni salamura Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu, deniz veya kaya tuzu ve çeşide göre asetik asit, şeker veya üzüm sirkesiyle hazırlanır. Kaplar hava kalmayacak şekilde doldurulup sıkıca kapatılır.
Etiketleme ve pazara sunum
İkinci aşamada küçük ambalajlara aktarılıp salamurası eklenen ürünler etiketlenerek pazara sunulur.
İkinci aşama bileşim tablosu
İkinci aşama tablosu, fermantasyonunu tamamlamış 31 çeşit ürünün 18 kg’lık teneke ambalaj için bileşen ve ön işlem ölçülerini verir. İlk kurulum tablosuyla birlikte okunur; iki aşamanın tuz ve asit değerleri birbirine karıştırılmaz.
Tablo-2: 2. aşama üretim kriterleri (18 kg teneke ambalaj)
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan 2. aşama üretim kriterleri (18 kg teneke ambalaj), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloların üretim ölçeği
Sicildeki iki üretim tablosu 18 kg’lık teneke ambalaj ölçeğinde verilmiştir. İlk kurulum ve fermantasyon sonrası dolum ayrı aşamalardır; tablolardaki miktarlar kendi aşaması içinde okunur.
Nasıl muhafaza edilir?
Sicil, ürünü raf ömrü uzun bir turşu olarak niteler; burada sayısal bir bitmiş ürün saklama süresi belirtilmez.
Yöresiyle bağı nedir?
Orhangazi Gedelek Turşusu, Gedelek Mahallesinde bulunan “Orhangazi Gedelek Pınarbaşı” isimli kaynaktan alınan kaynak suyu ile üretilir. Orta sert-sert olan Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu içerdiği yüksek kalsiyum ve düşük magnezyum ve sodyum değerleri ile kaliteli turşu yapımına elverişlidir. “Turşu köyü” olarak ün kazanan Orhangazi Gedelek’te çok sayıda turşu üreticisi olup, turşu üretiminin bölge ekonomisine katkısı önemlidir.
Yöresel ustalık ve üretimin sınırı
Sebze seçimi ve üretim yöntemi ustalık gerektirir. Turşu üretiminin bütün aşamaları Orhangazi Gedelek’te gerçekleştirilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Köyden mahalleye Gedelek
Gedelek, Bursa’nın Orhangazi ilçesine kayıtlı bir köy olup, 2014 yılında mahalle statüsü kazanmıştır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
249 tescil numaralı Orhangazi Gedelek Turşusu mahreç işareti olarak 04.12.2017 tarihinde tescil edilmiştir. Etiketlemenin ardından pazara sunulur.
Kovanlar ve koloni bakımı
Ürünün tanımı ve ayırt edici özellikleri, üretim metodu ve coğrafi sınır içindeki işlemlere uygunluğu denetlenir. Denetim, Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde yürütülür. Merci; odadan 3 kişi, Gedelek Mahallesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifinden 1 kişi ve Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden gıda veya ziraat mühendisi olan 1 kişinin katılımıyla en az 5 kişiden oluşur.
Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odasının görevlendireceği personel sadece sekretarya ve organizasyon için denetim merciinde yer alır. Orhangazi Gedelek Turşusu üreten firmalar, her yılın ocak ayında ticaret sicil kayıtlarından, vergi kayıtlarından ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile yapılacak olan yazışmalarla tespit edilerek “üretici kayıt defteri” oluşturulur. Ayrıca Orhangazi Gedelek Turşusunu ürettiğini beyan eden firmalar da üretici kayıt defterine kaydedilir.
Denetim düzeni
Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenecek yıllık denetim takvimi çerçevesinde her yılın ilk dört aylık döneminde, üretici kayıt defterinde yer alan firmalar denetlenir. Denetim, yılda en az bir kere olmak kaydıyla turşu üretim döneminde gerçekleştirilir. Ayrıca denetim mercii ihtiyaç olması halinde, şikâyet veya şüphe üzerine denetleme yetkisine sahiptir. Şikâyet üzerine yapılacak denetimler, şikâyet tarihinden itibaren bir ay içinde gerçekleştirilir.
Orhangazi Gedelek Turşusu üretimi yapan işletmelerde Pınarbaşı kaynak suyu kullanımı denetim mercii tarafından denetlenir. Şüphe durumunda işletmelerin kullandıkları kaynak sularından numuneler alınarak Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsüne gönderilir. Alınan su numuneleri “Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyu Kimyasal Özellikleri” tablosundaki değerlere uygunluğu bakımından analiz edilir. Denetim merciinin denetim amacıyla yaptıracağı analizlerin masrafları denetlenen firma tarafından karşılanır.
Denetim düzeni · 2
Ancak analiz masrafları dışındaki diğer masraflar Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası tarafından karşılanır. Denetim mercii; denetimin gerçekleştirilmesi, denetim raporlarının hazırlanması, idari kararları alma, tanıtım ve reklam çalışmaları konularında tam yetkili olarak faaliyet gösterir. Denetim mercii tarafından oluşturulan denetim raporları, Orhangazi Ticaret ve Sanayi Odası tarafından arşivlenir ve ilgili mevzuatta öngörülen sürelerde Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim mercii, kamu veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Kaynak suyunun izlenebilirliği
Gedelek Pınarbaşı Kaynak Suyunun kimyasal özellikleri, belli dönemlerde alınan su örnekleriyle izlenebilir. Bu özellikler kaynak suyu tablosunda yer alır.
İşaret kullanımı ve denetim koşulları
Coğrafi işaretin kullanım biçimi etiketlemedir.
