Coğrafi işaretli ürün · Bilecik
Bilecik Nohutlu Mantısı, nohutlu iç harçla doldurulup bohça biçiminde kapatılan ve fırında pişirilen mantıdır; sos ve sarımsaklı yoğurtla sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bilecik Nohutlu Mantı nedir?
Bilecik Nohutlu Mantısı; özel amaçlı buğday unu, su, yumurta, tuz ile hazırlanan hamurun açılarak küçük kareler şeklinde kesilmesi, içerisine iç harcının konulması, el işçiliğiyle büzülmesi, pişirilmesi suretiyle hazırlanan ve üzerine sos ile sarımsaklı yoğurt konularak servisi yapılan Bilecik iline özgü bir yemektir. Bilecik Nohutlu Mantısının hazırlanmasında iç harcı olarak; haşlanmış nohut, tuz ve karabiber kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Nohutlu iç harç
Ürünün tarihçesinde; Bilecik ilinde içerisine haşlanmış nohutlu iç harcı konularak üretilmeye başlanmasıyla halk arasında ‘‘Bilecik Nohutlu Mantısı’’ olarak bilinir.
Üretim tekniği ve ustalık
Bilecik Nohutlu Mantısında suda kaynatılarak pişirme işlemi uygulanmaz, pişirme işlemi fırınlarda yapılır.
Hazırlanan hamurun, oklava/merdane ile yufkalar halinde ince bir şekilde açılması, bu yufkaların küçük kareler şeklinde kesilmesi, iç harcının konulması, el işçiliğiyle bu yufkaların büzülmesi ve pişirilmesi aşamaları ustalık becerisi gerektirir.
Bilecik Nohutlu Mantı Nasıl Hazırlanır?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 10 kişilik tarif içindir.
Hamur malzemeleri
- 1 kg özel amaçlı buğday unu
- 400 ml su
- 2 adet yumurta
- 10 g tuz
Pişirme suyu
- 750 ml tavuk suyu ve/veya et suyu
İç harç malzemeleri
- 500 g haşlanmış nohut
- 10 g tuz
- 7 g karabiber
Servis malzemeleri
- 500 g sarımsaklı yoğurt
Sos malzemeleri
- 150 g tereyağı
- 80 ml su
- 20 g domates ve/veya biber salçası
- 5 g toz kırmızıbiber ve/veya pul kırmızıbiber
Süsleme malzemeleri
- 10 g ayıklanmış maydanoz (isteğe bağlı)
İç harcın hazırlanması
Yeteri kadar büyüklükteki bir kabın içerisine haşlanmış nohut, tuz ve karabiber konularak homojen bir şekilde iyice karıştırılır. Lapa kıvamında bir karışım elde edilir.
Hamurun hazırlanması ve açılması
Yeteri kadar büyüklükteki bir kabın içerisine un alınır, orta kısmı çukur şeklinde açılır, içerisine yumurta ve tuz konulur. Ardından azar azar su eklenerek iyice yoğurulur. Yoğurma işlemi sonucunda elde edilen hamurun; homojen, pürüzsüz ve elastik özellikte olması istenir.
Elde edilen hamur, oda sıcaklığında yaklaşık 30 dakika hamur fermantasyonu için dinlendirildikten sonra bezelere ayrılır. Ayrılan bezeler, oklava/merdane ile açılarak ince yufkalar elde edilir.
Yufkanın kesilmesi
Açılan yufkalar, uygun bir şekilde kesme aparatı/bıçak ile küçük kareler şeklinde kesilir.
Doldurma ve biçim verme
Her bir karenin içerisine ortalama 2 gram kadar iç harcı konulur. Kesilen yufka/hamur parçaları iç harcının taşmayacak şekilde karşı zıt köşelerinden birleştirilerek “bohça” adı verilen şekil verilerek mantılar hazırlanır.
Üretimde dikkat edilen noktalar
Yufkaların yırtılmaması ve büzme işleminin doğru bir şekilde yapılması ile bu aşamalarda ustalık becerisi önemli bir rol oynar.
Tepsiye yerleştirme
Hazırlanan bohça şekilli mantılar yeteri kadar geniş ve içerisi yağlanmış gıda ile temasa uygun tepsilere çok sıkışmayacak şekilde özenle dizilir.
Fırında pişirme
Tepsiye dizilen mantıların 180–200 °C sıcaklık aralığındaki fırınlarda ortalama 30 dakika süre ile kızartılması/pişirilmesi sağlanır. Bilecik Nohutlu Mantısının rengi açık kahverengiye döndüğünde pişirme işlemi tamamlanır. Kullanılan tepsilerin yeteri kadar geniş olması; mantıların olabildiğince birbiri ile sıkışık olmayacak bir şekilde fırında pişirilmesi ve şeklini koruması için önemlidir.
Fırında son pişirme
Pişirme işleminden sonra fırından alınan mantıların üzerine tavuk suyu ve/veya et suyu konur. Tekrar fırına alınarak yaklaşık 10 dakika daha pişirilir.
Sosun hazırlanması
Daha sonra ayrı bir kap içerisinde; tereyağı, su, salça ve toz/pul kırmızıbiber iyice karıştırılıp pişirilmesiyle mantı için sos hazırlanır. Fırında yeteri kadar suyunu çeken mantıların üzerine önceden hazırlanmış sos, tepsinin tümünü/mantıları kaplayacak şekilde gezdirilerek dökülür.
Muhafaza koşulları
Biçim verilmiş, henüz pişirilmemiş Bilecik Nohutlu Mantısı hemen pişirilmeyecekse -18 °C ve altındaki sıcaklıklarda, soğuk zincir korunarak dondurulabilir ve muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Bilecik Nohutlu Mantısının yöredeki geçmişi, kullanılan bileşenler, üretim yöntemi ve hazırlama ile pişirmede gereken ustalık, ürünün Bilecik iliyle ün bağını oluşturur. Tüm üretim aşamaları Bilecik ilinde gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Sıcak olarak servis tabağına ve/veya tepsiye alınan mantıların üzerine sarımsaklı yoğurt konur. Pişirilen mantılar hemen tüketilmeyecek ise üzerine sos/sarımsaklı yoğurt ilave edilmez. Ayrıca Bilecik Nohutlu Mantısının servisi sırasında süsleme amaçlı üzerine maydanoz konulabilir. Bilecik Nohutlu Mantısının, sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Bilecik Nohutlu Mantısı günlük öğünlerde tüketimin yanı sıra; düğün, bayram, festival, asker uğurlama, misafir ağırlama gibi özel günlerde de ikram edilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Bilecik Nohutlu Mantısı, Bilecik ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1709 tescil numaralı Bilecik Nohutlu Mantısı mahreç işareti olarak 5 Mart 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Bilecik Nohutlu Mantısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılır. Ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılamadığında, Bilecik Nohutlu Mantısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası ile Bilecik İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Bilecik Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir: – Bilecik Nohutlu Mantısının üretiminde kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu, – Bilecik Nohutlu Mantısı üretim metodunun uygunluğu, – Bilecik Nohutlu Mantısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi kullanım biçiminin uygunluğu denetlenir.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.