Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Bandırma ilçesinde Osmanoğlu çeşidinden elde edilir. Orta irilikte, geniş ve oval meyvesinin kabuğu parlak kahverengi; eti krem renkli ve yumuşaktır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çakıl Kestanesi nedir?
Çakıl Kestanesi; coğrafi sınırda sık ormanlık alanda doğal ortamında yetişen ve Anadolu kestanesi (Castanea sativa mill.) türüne ait Osmanoğlu aşılama çeşidi kestaneden elde edilir.
Ayırt edici özellikleri
Çakıl Kestanesi ismini ilk yetiştirildiği yer olan Çakıl mahallesinden alır.
Çakıl Kestanesi ağaçları, bölgede doğal yayılma alanı gösterir.
Çakıl mahallesinde kestane yetiştiriciliği yapılan alanlarda 100 yaşına sahip yaşlı ağaçlar varlık göstermiş ve bunların bir kısmı miladını tamamlamıştır.
Bununla birlikte günümüzde 60–80 yaş ortalamasına sahip meşcereler mevcuttur.
Çakıl Kestanesi; 250–550 metre rakım aralığında doğal olarak yetişir.
Çakıl Kestanesi, genellikle güney yamaçlarda ve az rüzgâr tutan çok nemli vadi içlerinde yetişir.
Coğrafi sınırın Marmara denizine yakın olması kestanelere nemli ortamı sağlar.
Coğrafi sınırın bu özellikleri Çakıl Kestanesinin, aşağıda belirtilen özellikleri kazanmasını sağlar.
Bitki ve meyve özellikleri
Çakıl Kestanesinin meyveleri orta irilikte, geniş yapılı ve oval şekillidir.
Meyve eti krem renkli, parlak ve yumuşaktır.
Diğer kestane yetişen bölgelerde özellikle kuzey yamaçlarda kestane verimi fazla iken bu bölgede Çakıl Kestanesinin güney yamaçlarda yetişmesi ve rüzgârı az tutması meyvelerin kuzey yamaçlarda yetişenlere kıyasla en az %10 daha fazla verim alınmasını sağlar.
Doku, renk ve tat özellikleri
Dış kabuğu orta kalınlıkta, kahverengi renkte ve parlak bir görünüme sahiptir.
Hammadde ve bileşim
Marmara denizinden gelen nem ve rüzgârlar ürünün şeker bileşiminde yer alan sakarozun ve uçucu bileşiminde de 2H-Benzosiklohepten-2-one,3,4,4a,5,6,7,8,9-octahidro-4a-metil-,(S)- bileşenin fazla oranda oluşmasını sağlar.
Tablo-1: Çakıl Kestanesinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan çakıl kestanesinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Çakıl Kestanesi Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Çakıl Kestanesi; Castanea sativa Mill. türü kestane ağaçlarından aşılanarak kestanelik adı verilen kestane bahçelerinden elde edilir.
Üretimde dikkat edilen noktalar
Kestaneliklerin kurulması için dikkat edilmesi gereken özellikler aşağıdaki gibidir.
Aşı uygulaması
Aşılama işlemi nisan ayında gözler uyanmadan yapılır. Nisan ayının 10’u ile 20’si arasında aşı yapılır. Aşı kalemleri bir sene önceki sürgününden alınır, ikinci sene sürgününden alınmaz. Tabanın genişliğine göre 2–3 göz bırakılması uygundur. Kalem, tam dipten değil, biraz üst kısımdan alınır. Alınan kalemin uç kısmı inceltilir. Testere ile kesilen kestane ağacı gövdesinin üst kısmı bıçakla düzeltilir. Eğer gövdede ölmüş tomurcuklar varsa temizlenir.
Kesilen ağacın kalınlığına göre 3–6 tane aşı kalemi uygulanır. Ağaç kabuğu, karşılıklı 2 yerden kesilip hafifçe kabartılır. Aşı kalemleri sivri uçlarından kabuğa yerleştirilir, etrafı bantla sarılır. Açıklık kalırsa macunla kapatılabilir. En erken 5 yılda kestane üretimi gerçekleşir.
İklim ve toprak istekleri
Kestane bahçesi kurulacak yerin toprağı gevşek, havalandırılabilir ve derin olmalıdır. Ayrıca potasyumca zengin ve kireç oranı düşük olmalıdır. Kestane dikilmeden önce derin sürüm yapılır, 50×50 cm büyüklüğünde çukur açılır. Kestaneler en az 7 m aralık bırakılarak dikilir.
Sulama işlemi
Çakıl Kestanesi ağacı, yağışlı ve nemli ortama ihtiyaç duyar. Özellikle sonbahar mevsimi çok kurak geçerse, meyvenin dikenli kabuğunun çatlaması durur. Bu nedenle, kurak ve sıcak geçen yıllarda ürünün nitelik ve verimini artırmak için haziran ve eylül ayları arasında ağaçların sulanması gerekir. Sulama meyvelerin kalitesini artırır. Bu nedenle sulamanın yapılması sicilin tavsiyesidir.
Gübreleme işlemi
Kestaneliklerde mart ayı ortasında nitratlı gübreler kullanılır. Ağacın yaşına göre nitrat gübresi kullanılır. Ağacın her yaşı için 100 gram nitrat gübresi kullanılır. Nitrat gübresinin kullanımı; sürgünlerin uzamasını ve kaliteli meyve oluşumunda önemli bir kriterdir.
Budama özellikleri
Çakıl Kestanesi ağaçlarına, tacı yayvan şekil alacak biçim budaması yapılır. Dikimden sonra her yıl obur dallar ve fazla sürgünler budanır. Ağaçlar verim vermeye başladığında ürün budaması yapılmaya başlanır. Ürün budaması, kırılmış, kurumuş ya da hastalanmış dallar ile gölge ve sıkışıklık yaratan sürgünlerin kesilip çıkarılması şeklinde olur.
Hasat işlemi
Çakıl Kestanesinin hasadı; eylül-ekim aylarında, dikenli yumağın hafifçe açılarak içerideki doğal rengini almış meyvenin görülmesinden itibaren akma olarak isimlendirilen meyvelerin kendiliğinden dökülmesiyle gerçekleştirilir. Kendiliğinden yere düşen meyveler gıda ile temasa uygun çuvallar veya kasalara toplanır.
Depolama özellikleri
Çakıl Kestanesi genellikle hızlı bir şekilde satılarak tüketilir veya kestane şekeri üretiminde kullanılır.
Muhafaza koşulları
Mart sonu nisan başı alınan kalemler bir peçeteye sarılır, buzdolabında saklanır. Depolama gerektiğinde soğuk hava depoları kullanılır. Kestaneler, sıcaklığı 0–2 °C ve nem oranı %80–90 olan depolarda plastik torbalar içinde 3–4 ay süreyle saklanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır, Akdeniz ve Karadeniz iklim kuşağı özelliklerini gösterir. İklim kuşağı sebebiyle yıllık yağış miktarı 600 mm’den fazla olmakta, kuraklığın olmaması veya kısa periyotlu (üç aydan fazla olmaması) olması sayesinde coğrafi konum Çakıl Kestanesi yetiştiriciliği açısından uygundur.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
İndirgen şeker oranının, toplam şekere göre daha az oranda olması nedeniyle taze ve çerezlik tüketime uygundur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Çakıl Kestanesi ibaresi ve menşe adı amblemi ürün ambalajında yer alır. Ambalaj üzerinde kullanılamadığında işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Çakıl Kestanesi ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır.
1635 tescil numaralı Çakıl Kestanesi menşe adı olarak 2 Eylül 2024 tarihinde tescil edilmiştir.
Denetim düzeni
Denetimler; Bandırma Ticaret Odası koordinatörlüğünde; Bandırma Orman İşletme Müdürlüğü, Bandırma Ticaret Borsası, Bandırma Ziraat Odasından birer kişinin katılımı ile oluşturulacak en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda bir defa düzenli, şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir. Denetim mercii, her yıl hasat döneminde (eylül-ekim ayları arasında) bir defa, şikâyet halinde veya gerekli görülen durumlarda ise her zaman toplanır.
Denetim mercii her rutin denetleme dönemi öncesi bir araya gelip denetlenecek üretici ve adreslerine göre bir denetleme planı oluşturur. Denetim merciinin toplanacağı tarihten en az bir hafta önce Bandırma Ticaret Odası denetim merciinde bulunan kuruluşlara resmi yazı ile toplantı tarihini bildirir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Kestaneliklerin uygunluğu. Kestaneliklerde Çakıl Kestanesi yetiştirilmesine ilişkin üretim metoduna uygunluk. Hasat ve depolama koşullarının uygunluğu.
Denetim düzeni · 2
Meyve eni, meyve boyu, meyve yüksekliği, meyve ağırlığı, hilum eni, hilum boyu, stil uzunluğu, hilum boyutunun meyveye oranı, meyve boyut indeksi, yuvarlaklık indeksi gibi fiziksel özelliklerin uygunluğu. Gerekli görülen durumlarda yapılacak analizlerle şeker bileşimi ve uçucu aroma bileşim analizlerinin yapılması. Çakıl Kestanesi ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluk.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
