Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Bandırma ve Erdek ilçelerinde yetiştirilen Edincik Su zeytininden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Meyvemsiliği yüksektir; acılık ve yakıcılık hasada göre değişir.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Edincik Su Zeytinyağı nedir?
Edincik Su Zeytinyağı, Edincik Su zeytin çeşidinden elde edilen, oda sıcaklığında berrak, hafif akışkan, rengi yeşilden sarıya kadar değişen, meyvemsiliği yüksek natürel sızma zeytinyağıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bu taşlı yapı, zeytin ağacı tarafından nemin tutulmasını ve böylece daha iri zeytin oluşumunu sağlar.
Edincik Su Zeytinyağının asitliği oleik asit cinsinden en fazla %0,8’dir.
Damakta bıraktığı acılık ve yakıcılık erken hasat edilen zeytinlerden elde edilen yağlarda daha yüksek iken geç hasat edilenlerin zeytinlerden elde edilen yağlarda orta şiddettedir.
Erdek körfezine yakın bölgelerde yer alan zeytinler, denizin oluşturduğu ılık etki ve yağış getiren rüzgârla birlikte yavaş gelişir ve geç olgunlaşır.
Yağa işlendiğinde elde edilen yağ verimi ise ortalama %11 civarındadır.
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: Sicildeki ürün tanımı natürel sızma zeytinyağıdır; bütün partilerin analiz edildiği anlamına gelmez.
Zeytin çeşidi: Bandırma ve Erdek ilçelerinde yetiştirilen Edincik Su çeşidi zeytin kullanılır.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Meyvemsilik yüksektir. Acılık ve yakıcılık erken hasatta daha yüksek, geç hasatta orta şiddettedir. Acı badem, yeşil elma, kesilmiş çim ve muz hisleri aroma bileşenleriyle ilişkilendirilir.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Balıkesir ili Bandırma ve Erdek ilçeleri.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Erken ve geç hasat duyusal özellikleri ayrılır. Hasat iklime göre değişir; sicil ekimin ilk haftasından ocak sonuna uzanan dönemi açıklar. Erken hasattaki daha yüksek acılık ve yakıcılık bütün hasatlara genellenmez.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: Güncel üretimde yatay santrifüj dekantörü ve karasuyu ayıran dikey separatör kullanılır. Klasik pres, sicilde geçmişte kullanılan yöntem olarak anlatılır.
Filtrasyon kapsamı: Son arındırmada pamuklu veya kâğıt filtre kullanılır.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Yoğurmada eklenecek su 20–35 °C aralığında ve zeytin miktarının en fazla %10’u olabilir; yoğurma en fazla 90 dakikadır. Hamur için ayrıca kesin sıcaklık sınırı verilmez; su sıcaklığı hamur sıcaklığı sayılmaz ve soğuk işlem sonucu çıkarılmaz.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Oleik asit cinsinden asitlik en fazla %0,8’dir. Yağ verimi yaklaşık %11 olarak anlatılır; bu verim serbest asitlik değildir. Aroma bileşen tablosundaki yüzdeler de kendi bileşen dağılımını gösterir.
Üretim ve çeşit özellikleri
Sicildeki hasat koşulu; ayrı kalite kategorisi veya bütün partilere ortak duyusal değer değildir.
Bu sebepten aroma bileşenleri daha fazla ve yoğun bir şekilde sentezlenir.
Özellikle E-2-hekzenal bileşeni acı badem hissi, hekzanal bileşeni yeşil-tatlı yeşil elma hissi, Z-3-hekzenol bileşeni yeni kesilmiş çim ve muz hissi; E-2-hekzenol bileşeni ise çimsi ve tatlı hisleri oluşmasına neden olur.
E-2-hekzenol bileşeni ise çimsi ve tatlı hisleri oluşmasına neden olur.
Edincik Su Zeytinyağı aroma bileşenleri bakımından ayırt edici niteliğe sahiptir.
Edincik Su Zeytinyağında bulunan uçucu aroma bileşenlerden Lipoksigenaz yolu ile oluşan 6 karbonlu olanları zeytinyağında istenilen kokuyu oluştururlar.
Edincik Su Zeytinyağının önemli aroma bileşenlerinin dağılımı (%) için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Edincik Su Zeytinyağının önemli aroma bileşenlerinin dağılımı (%)
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan edincik su zeytinyağının önemli aroma bileşenlerinin dağılımı (%), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan edincik su zeytinyağının önemli aroma bileşenlerinin dağılımı (%), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bileşen | Değer |
|---|---|
| E-2-hekzenal | 31-35 |
| Hekzanal | 8-14 |
| Z-3-hekzenol | 2-14 |
| E-2-hekzenol | 4-10 |
| Limonen | 3-5 |
| β-osimen | 1-11 |
| α-kopaen | 1-4 |
Bu bileşenler dışında limonen, β-osimen, α-kopaen gibi terpen bileşenleri de mevcuttur.
Edincik Su Zeytinyağı üretimi için kullanılan zeytinler geçmişte klasik pres sistemi ile yağa işlenirken günümüzde santrifüj sistem kullanılır.
Bu bileşenlerde özellikle meyvemsi duyusal his algısına neden olur.
Edincik Su Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Zeytinlerin hasadı: Coğrafi sınırda zeytinlerin hasadı iklim koşullarına bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle erken hasat ekim ayının ilk haftası başlamakta ve ocak ayının sonuna kadar devam eder. Zeytinlerin hasadında mekanik yöntemler kullanılarak meyvenin ve ağacın zarar görmemesi amaçlanır. Yerden ve özellikle toprak ile temas eden, berelenmiş, donmuş, hasat sonrası uzun süre beklemiş ve hastalık unsuru taşıyan zeytinler yağ üretiminde kullanılmaz.
Edincik Su Zeytinyağı kalitesini sağlamak için zeytinler hasat edilir edilmez işlenmelidir.
Ayıklama ve yıkama
Zeytinlerin temizlenmesi ve yıkanması: Hasat sonrası zeytinlerde mevcut olabilecek ince dal, toprak, toz, taş ve diğer bitkisel materyaller gibi yabancı maddeler hava akımı ve basınçlı su (içilebilir nitelikte) sirkülasyonu ile ayıklanır. Yıkama işleminde kullanılan suyun sıcaklığı orta sıcaklıkta (20–40 ºC) olmalıdır. Yıkama suyu işlem yoğunluğuna göre günde en az iki kere değiştirilir.
Kırma ve yoğurma
Zeytinlerin kırılması: Kırma işlemi, meyvenin kırılarak yağ fazının ayrılacağı hamurun elde edilmesi işlemidir. Kırma işlemi modern işletmelerde genellikle metal kırıcılarla yapılır. Zeytinlerin yoğrulması: Kırıcıdan çıkan zeytin hamuru yoğurucuya aktarılır ve burada hamurun bünyesinde yer alan küçük yağ damlacıklarının birleşerek büyümesi sağlanır. Bu aşamada yağın kalitesinin bozulmaması için yoğurma sıcaklığı ve süresine dikkat edilmelidir.
Yoğurma işleminde su kullanılması halinde ilave edilen su, sıcaklığı 20–35 ºC aralığında ve zeytin miktarının %10’unu geçmeyecek şekilde olmalıdır. Zeytin hamuru en fazla 90 dakika süreyle yoğrulur.
Yağın ayrılması
Sıvı ve katı fazın ayrılması: Zeytin hamuru içindeki katı ve sıvı fazların yoğunluklarına göre ayrımını sağlayan yatay santrifüj dekantörleri, merkezkaç kuvveti ile faz ayrımı yapar ve zeytin hamurundan sürekli olarak yağ çıkarır. Karasuyun zeytinyağından ayrılması: Santrifüj sistemi ile elde edilen yağ-karasu karışımındaki karasuyun ayrılması için separatör (dikey santrifüj dekantörü) kullanılır.
Karasudan arındırılan zeytinyağı, bir miktar tortu oluşturan madde ve su içerir.
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Parlak ve doğal renkte zeytinyağı üretmek için, filtre işlemi gerekmektedir. Filtre işlemi için pamuklu filtreler veya kâğıt filtreler kullanılır. İnert gaz veya yüzer kapak sistemlerle yağın hava ile teması mümkün olduğunca engellenir. Tanklar; konik dipli, kolay temizlenebilir, genelde seviye kontrollü ve numune almaya uygun şekilde dizayn edilir.
Zeytinyağının ambalajlanması ve etiketlenmesi: Ambalajlama için, tercihen laklı teneke veya amber/yeşil renkli cam şişe kullanılır.
Ambalaj dolumu yapılan zeytinyağı için ağırlık veya hacim kontrolü yapılır. Kontrol sonrası ambalajların kapakları sızdırmaz şekilde kapatılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Zeytinlerin taşınması ve depolanması: Zeytinlerin fabrikalara taşınması gıda ile temasa ve havalandırmaya uygun plastik kasalar ile yapılır.
Zeytin hasadının bol olduğu dönemde zeytinlerin depolanması gerekiyor ise zeytinler hava alacak şekilde hasat edildiği gün depolanır.
Bu maddeler, zeytinyağının depolanması sırasında asitliği yükselterek zeytinyağı kalitesini düşürür.
Zeytinyağının depolanması: Edincik Su Zeytinyağının depolanmasında genellikle paslanmaz çelik veya krom nikel kaplı tanklar kullanılır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir. Ayrıca zeytinlerin yetiştiği topraklar orta derecede asidik-hafif alkali, killi tınlı-killi toprak tipinde ve taşlı bir yapıdadır.
Tescil ve denetim
Ambalajın üzerinde, mevzuata uygun etiket bilgileri, Edincik Su Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı amblemi yer alır.
Tescil ve işaretin kullanımı
1595 tescil numaralı Edincik Su Zeytinyağı menşe adı olarak 3 Haziran 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Edincik Su Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Edincik Su Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Denetimler; Bandırma Ticaret Odasının koordinatörlüğünde, Bandırma İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Bandırma Ticaret Borsası, Bandırma Ziraat Odasından ürün konusunda uzman birer üye olmak üzere 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, her yıl hasat döneminde (ekim ve kasım aylarında) ve/veya şikâyet halinde her zaman yapar. Denetime esas kriterler aşağıda yer almaktadır. Üretimde coğrafi sınırdan temin edilen zeytinlerin kullanılması.
Üretim metoduna, muhafaza ve ambalajlama koşullarına uygunluğu. Ürünlerin natürel sızma zeytinyağı tanımına uygunluğu. Ürünün fiziksel (renk, berraklık) ve duyusal (tat, aroma) özelliklerinin uygunluğu. Edincik Su Zeytinyağı ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Edincik Su Zeytinyağında sağlam meyveler havalanan kasalarla taşınır; yıkama, kırma ve yoğurmanın ardından yağ ayrılır. Yerel çeşidin hasadı ve yağa işlenmesi, ürünün zeytincilik geleneğiyle bağlantısını oluşturur. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
