Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’de yetiştirilen bu bamya, kısa ve şişkin, küt uçlu meyveleriyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Balıkesir Tombul Bamyası nedir?
Balıkesir Tombul Bamyası, Abelmoschus esculentus L. türüne ait ve Balıkesir ilinde üretilen bir bamyadır. Yaş meyve olarak sofralık ya da kurutmalık biçimde tüketiciye sunulur.
Ürün, çok kısa ve şişkin meyveleri ile küt uçlu görünümü nedeniyle tombul bamya adıyla da bilinir. Altı-sekiz köşeli ve etli meyve yapısı ile et oranının yüksek, çekirdek oranının düşük olması ürünün karakteristik niteliklerindendir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve biçimi ve köşelilik
Balıkesir Tombul Bamyasının meyveleri çok kısa, şişkin ve küt uçludur. Meyve yapısı altı-sekiz köşelidir.
Et oranı ve içyapı
Meyvede et oranı yüksek, çekirdek oranı düşüktür; sicilde meyve eti ağırlığı 1,0-7,0 g ve tohum ağırlığı 0,03-0,07 g aralığında gösterilir. Kısıtlı su kullanımı, kısa ve şişkin meyve yapısıyla birlikte içyapıdaki sümüksü veya zamksı özelliğin çok az olmasını olumlu etkiler.
Bitki ve meyve özellikleri
Bitki kazık köklüdür; ana kazık kök çevresinde ikinci derecede kazık kökler ile az miktarda yan ve saçak kökler bulunur. Sicilde gövde tüylülüğü az, tohum rengi beyaz ve meyve rengi yeşil olarak kaydedilir; meyvede 4-40 adet tohum bulunur ve meyve ağırlığı 1,8-8,0 g aralığındadır.
Tablo-1: Balıkesir Tombul Bamyası bazı ürün özellikleri
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellikler | |
|---|---|
| Gövde tüylülüğü | Az tüylü |
| Tohum rengi | Beyaz |
| Bitki boyu (cm) | 60-100 |
| Meyve rengi | Yeşil |
| Meyvedeki tohum adedi | 4-40 adet |
| Meyve uzunluk | 2-10 cm |
| Meyve genişlik | 12-40 mm |
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Yetiştirme ve kurutma süreci
Çapalama: Çıkışlarını tamamlayan bitkiler ilk hakiki yapraklarını çıkardıkları zaman masuralı üretimde her ocakta birbirinden uzak 2 bitki bırakılarak seyreltilir ve birinci çapa yapılır.
Coğrafi sınırda gece sıcaklığının (5-6 °C) çok fazla düşmemesi nedeni ile verimi fazladır.
Depolanması söz konusu olduğunda 7-10 °C sıcaklık ve %90-95 nemdeki kontrollü depolarda 8-10 gün süre ile depolanabilir.
Toprağın ve tohumun hazırlanması
Ekim, hava sıcaklığının 16 °C’nin ve toprak sıcaklığının 15 °C’nin üzerine çıktığı nisan ayı ortalarında yapılır; ekim süresi yaklaşık 1 aydır ve önceki hasatlardan elde edilen tohumlar kullanılır. Tohumların çimlendirilmesi gerekir; ekimden önce bir gün ıslak bez arasında tutulmaları çimlenmeyi teşvik eder ve toprak tavı yeterliyse fideler 2 hafta içinde toprak üzerine çıkar. Toprak derin olmayacak biçimde sürülür ve masuralar 40-50 cm arayla açılır; toprak tavı yeterliyse ekim hemen yapılır, yeterli değilse masuralara salma su verilerek tavlanması beklenir.
Ekim düzenleri
Tohumlar 3-5 cm derinlikte ve araları 70-80 cm olacak biçimde ekilir; ekimde kuzey-güney yönlü tarlalarda gün ışığının doğrudan alınmasına özen gösterilir. Masuralı üretimde, tavlanan masuraların boyun noktalarına 20-25 cm sıra üzeri mesafeyle, her ocağa 3 tohum gelecek şekilde 2-3 cm derinliğe ekim yapılır ve her ocağın üzerine bir avuç yanmış çiftlik gübresi konur; bu uygulama kaymak tabakası oluşumunu engeller. Sulama yapılmadan gerçekleştirilen tarla ekiminde tohumlar el ile veya mibzerle, sıra arası 30-35 cm ve sıra üzeri en az 15 cm mesafeyle ekilir; bir dekar alan için 1,5-2,0 kg tohum yeterlidir.
Seyreltme ve çapalama
Masuralı üretimde ilk hakiki yapraklar çıktığında her ocakta birbirinden uzak 2 bitki bırakılarak seyreltme ve birinci çapa yapılır; düz tarla ekimlerinde ise ilk çapa bitkiler 2-3 hakiki yapraklı olduğunda uygulanır. Çapalama yabancı ot gelişimini engeller ve toprağın havalanmasını sağlar; susuz üretimde bitkiler 15-20 cm boya ulaştığında ikinci çapa, gelişim durumuna göre de üçüncü çapa yapılabilir.
Sulama ve gübreleme
Balıkesir Tombul Bamyası genellikle sulanmaz ve kurak şartlarda yetiştirilir; iklim koşullarının gerektirdiği dönemlerde sulama verimi artırabilir, özellikle ilk meyveler görüldükten sonra verilen su da verim üzerinde olumlu etki yapar. Sicil metninde yağmurlama sulamaya ilişkin iki farklı hüküm bulunur: bir hüküm yağmurlamanın külleme hastalığını teşvik ettiği için yapılmamasını belirtirken, diğer hüküm özellikle ilk dönemde yağmurlama yapılabileceğini ifade eder. Sulama uygulanacaksa en çok karık usulü kullanılır; ürünün gübre gereksinimi azdır ve kıraç arazilerde su veya gübre verilmeden de yetiştirilebilir. Toprağa önceki sonbaharda iyi yanmış çiftlik gübresi ile düşük yüzdeli azot, potasyum ve fosfor içeren kompoze gübre verilebilir; çiftlik gübresi bulunmadığında yeşil gübreleme organik madde gereksinimini karşılar.
Kurutmalık işleme
Kurutma için bamyalar, gıda ile temasa uygun temiz bir zemin, tente veya kerevit benzeri yüzeyler üzerine serilir. Asgari teknik ve hijyenik şartlar sağlanarak güneş altında kurutma yapılabilir; kurutma tekniğine uygun modern kurutma tünelleri de kullanılabilir.
Hasat ve pazara arz
Hasat olgunluğu ve toplama
Hasat genellikle çiçeklenmeden 1-4 gün sonra yapılır ve sürekli, düzenli biçimde sürdürülür. Düzenli hasat bitkide yeni çiçek ve meyve oluşumunu teşvik eder; tohumluk için bitki üzerinde olgunlaşmaya bırakılan meyveler ise bitkinin gelişimini engeller. Meyvelerin küçük olması ve sap, yaprak ile meyvelerdeki tüylerin dibinde kaşındırıcı bezelerin bulunması hasadı güçleştirir; toplayıcılar bu nedenle ellerine bez sarar veya eldiven kullanır.
Ayıklama ve pazara arz
Sabahın erken saatlerinde toplanan bamyalar ayıklanır ve boylarına göre ayrılır. Hasat edilen meyveler bekletilmeden küçük torba, çuval veya kasalarda pazara sunulur; esas olan, ürünün hasattan sonra en kısa sürede tüketiciye arz edilmesi ya da işlenmesidir. Ürün, gıda ile temasa uygun ambalajlarla ve ilgili mevzuata uygun etiket bilgileriyle tüketiciye arz edilir.
Dönem ve muhafaza koşulları
Hasat ve kurutma dönemi
Hasat, meteorolojik koşullara bağlı olarak haziran başında başlar ve eylül ortasına kadar devam eder. Coğrafi sınırda kurutma için en elverişli güneşlenme dönemi temmuz ile eylül aylarıdır; bu aylarda güneş altında kurutma ortalama 2 hafta sürer.
Depolama ve muhafaza
Depolama gerektiğinde ürün, 7-10 °C sıcaklık ve %90-95 nem koşullarındaki kontrollü depolarda 8-10 gün süreyle saklanabilir. Ürün, kuru, serin, temiz ve kokulardan ari ortam veya depolarda muhafaza edilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
İklim ve yetiştirme koşulları
Balıkesir Tombul Bamyası, coğrafi sınırı Balıkesir ili olan ve bu ilde üretilen bir üründür. Coğrafi sınırda gece sıcaklığının 5-6 °C düzeyinde çok fazla düşmemesi, sicilde ürünün yüksek verimiyle ilişkilendirilir. Kısıtlı su kullanımı ve genellikle sulanmadan, kurak şartlarda yapılan yetiştiricilik; kısa ve şişkin meyve yapısıyla birlikte içyapıdaki sümüksü veya zamksı özelliğin az olmasına katkı sağlar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
İşaretleme ve denetim mercii
Balıkesir Tombul Bamyası, menşe adı olarak 29 Nisan 2024 tarihinde 1580 numarayla tescil edilmiştir; coğrafi işaret 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren korunmaktadır. Tescil ettiren Balıkesir Büyükşehir Belediyesidir. Denetimler, Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; belediye, Balıkesir Sebze ve Meyveciler Esnaf Odası ve Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ürün konusunda uzman en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler her yıl en az bir kez düzenli olarak, şikâyet hâlinde ise her zaman yapılır. Denetim mercii tohumun ve üretim metodunun uygunluğunu, fiziksel özellikleri, ürün ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımını denetler; gerekli görüldüğünde ürün analizi de yaptırılabilir.
Ürün ibaresi ve amblem kullanımı
Balıkesir Tombul Bamyası ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.