Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Erdek ilçesindeki Kapıdağ Yarımadasında yetiştirilir. Koyu mor kabuğu ve koyu kırmızı etiyle ayrılır; tatlı ve suludur, kabuğu elde kırmızı iz bırakır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kapıdağ Mor Soğanı nedir?
Kapıdağ Mor Soğanı, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Kapıdağ Mor Soğanı, Kapıdağ Yarımadasıdır. Kapıdağ Yarımadası; Balıkesir İlinin Erdek İlçesine bağlıdır. Ülkemizin kuzeybatısında Marmara Denizi’nin güneyinde ikili tombolo (Kıyı yakınındaki bir adanın bir kordonla kıyıya bağlanması sonucu oluşan yarım adalara tombolo denir.) ile anakaraya bağlanış ters üçgen şeklinde olup yaklaşık 300 km² alana sahiptir.
Ayırt edici özellikleri
Kapıdağ Yarımadası yaklaşık 300 km² alana sahip bir morfolojik karakter sergilemektedir.
Yapısında granit, kuvarsit, mikaşist ve gnays başta gelir.
Kıyılar çoğu yerde diktir.
Çok sayıda girinti ve çıkıntı bulunur.
Doğu ve kuzeyde poyraz rüzgârları, batıda ise lodos etkilidir.
Aylar itibariyle ortalama rüzgâr hızı yaklaşık olarak 4,1 m/s (15 Km/Saat) olduğu görülmektedir.
Deniz suyu sıcaklık ortalaması Mayıs ve Haziran aylarında 28 ºC, Temmuz ve Ağustos aylarında 33 ºC, Eylül ve Ekim aylarında 30 ºC’dir.
Kapıdağ Mor Soğanının benzer ürünlerden fiziksel farklılığı kabuk ve et rengi yönünden ayrılmaktadır.
Kapıdağ Mor Soğanının teknik özellikleri kaynakta aşağıdaki değerlerle belirtilir.
Teknik özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Koyu mor kabuk
Kapıdağ Yarımadasında üretilen soğanların hepsi mor renktedir.
Özellikle soğan kabuğu, beyaz kâğıt ve elde kırmızı renk bırakmaktadır.
Diğer kırmızı soğanlardan koyu renk
Renginin diğer kırmızı soğan çeşitlerine kıyasla çok daha koyu olması nedeniyle Kapıdağ Mor Soğan olarak uzun yıllardır bilinmektedir.
Kapıdağ Mor Soğanı Nasıl Yetiştirilir?
Yerel tohum ve alüvyal toprak
Kapıdağ Mor Soğanı yarımada içerisinde bulunan vadi tabanlarında alüviyonlu topraklarda yetişmektedir. Coğrafi alanın genel toprak yapısı kumlu-tınlıdır. Ekim-dikim yapılan bölge genellikle yarımadanın kuzeyinde Marmara Denizine bakan kısımlarda olup izole bölge içinde kalmaktadır. Coğrafi alanında başka soğan tohum çeşidi yetiştirilmediğinden dolayı yabancı tozlaşma olmamaktadır. Coğrafi alan içinde kullanılan tohum bir asır gibi bir süre içerisinde genetik safiyeti bozulmadan kullanılmaktadır.
Ürünün tohumları Kapıdağ Yarımadasında çoğaltılmakta ve tanımlanan coğrafi sınır içinde ziraii faaliyeti yapılmaktadır. Ancak bu şekilde ürünün tat, aroma ve diğer özelliklerinin kazanması mümkündür. Kapıdağ Mor Soğanı 5–8 katmanlı, kabuk rengi koyu kırmızı mor renkte, soğan eti rengi koyu kırmızı, tatlı ve sulu bir yapıya sahiptir. Tohum ekimi Ekim ayında tohum yastıklarına yapılır.
Fidelerin tavalara dikimi
Mart-Nisan aylarında tohum yastıklarındaki fideler esas dikim yeri olan tavalara 5–10 cm sıra üzeri, 10–15 cm sıra arası dikimi yapılır.
Çapa, sulama ve ot temizliği
Ürünün zirai üretiminde uzun yılların bilgi ve deneyimi ile coğrafi alandaki çiftçiler tarafından kültürel işlemler (çapalama, sulama, yabani otlardan arındırma vb.) yapılmaktadır.
Hasat, tarlada kurutma ve örme
Kapıdağ Mor Soğanı ürünün en uygun hasat (söküm) zamanı Haziran ayı sonu Temmuz ayı başıdır. Sökümü yapılan soğanlar tarlada namlu olacak şekilde 7–10 gün süre ile kurumaya bırakılır. Bu süreçten sonra soğanların bir kısmı 3’lü veya 5’li saç örgüsü olarak örülüp askıya alınır. Soğanların dayanma süresi 4–5 aydır.
Muhafaza koşulları
Bu süreç içerisinde soğan rutubetsiz ve serin yerde muhafaza edilmelidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Yarımada toprak özellikleri bakımından incelendiğinde genellikle ana kayanın özelliklerini yansıtan, iskeletçe zengin kum balçığı ve kumlu topraklardan oluştuğu görülür. Sahada geniş yayılış gösteren granit ve gnayslar iyi havalanabilen, geçirimli, kumlu, toprakları oluşturmuş bu topraklar sahanın tarımsal özelliklerine etki ederek yarımadada geçmiş dönemlerde tarımsal üretimde önemli rol oynamıştır. Bununla birlikte sahanın tarımsal özellikleri üzerinde asıl etkili olan topraklar, verimi çok yüksek olan alüvyal topraklardır.
Kapıdağ Yarımadası Akdeniz, Karadeniz, İç Anadolu iklim tipleri ile birlikte ya da tek tek görülebildiği nadir yerlerden biridir. İklim yapısı bitki örtüsünde büyük bir çeşitlilik kazandırmıştır. Bu nedenle yarımadanın ekolojik yapısı ile fauna ve flora zenginliği yüksektir. Yıllık ortalama yağış 700 mm’dir. Kış aylarındaki yağış, toplam yıllık yağışın % 43' ünü oluşturmaktadır.
Sıcaklık ve işlem koşulları
Aralık ve Ocak ayları en fazla günlük yağışın gerçekleştiği aylar olması dolayısıyla aynı zamanda nemlilik ortalamasının da en yüksek olduğu aylardır. İlçede yıllık nispi nem ortalaması %73' tür. En düşük ortalama sıcaklık 5,1 ºC (Ocak), en yüksek ortalama sıcaklık 23,6 ºC (Temmuz) ve yılık ortalama sıcaklık 14,2 ºC’ dir.
Kapıdağ Yarımadasında üretilen soğanların koyu mor rengine ve diğer özelliklerini kazanmasında; alanın toprak, iklim ve coğrafi özelliklerinden kaynaklanmaktadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Kapıdağ Mor Soğanı coğrafi işareti tek başına veya marka ile birlikte ürünün üzerinde kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
362 tescil numaralı Kapıdağ Mor Soğanı menşe adı olarak 2 Temmuz 2018 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işareti kullanacak üretici adı ya da unvanı, adresi, kendi logosu, ürün tanım numarası (barkod) ve Türk Patent ve Marka Kurumunun menşe adı amblemi ile birlikte kullanılmalıdır.
Denetim düzeni
Erdek Ticaret Odası koordinatörlüğünde; Erdek Kaymakamlığı, Erdek Ziraat Odası, Erdek Belediyesi, Erdek Gıda Tarım ve Hayvancılık İlçe Müdürlüğü ve Erdek Ticaret Odasının görevlendireceği ürün hakkında bilgi sahibi birer kişiden oluşacak toplam 5 kişilik denetim mercii tarafından periyodik olarak ve şikâyet halinde ayrıca şüphe üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda her zaman denetim kriterleri kapsamında denetimler yapılacaktır.
Coğrafi işareti haksız ve kurallara aykırı kullananlar hakkında gerekli kanuni yollara başvurulacaktır. Denetim mercii; Coğrafi sınır içinde yer alan üreticileri tespit ederek kayıt altına alacaktır. Her rutin denetleme öncesi denetim mercii toplantı yapıp denetlenecek olan yerlere göre bir denetleme planı yapacaktır. Kapıdağ Mor Soğanının tohum üretim süreci denetlenecektir. Özellikle tohum üretim parsellerine yakın alanlarda “Mor Soğan” sınıfından da olsa yabancı bir çeşit bulunmaması sağlanacaktır.
Denetim düzeni · 2
Her yıl Haziran ayı sonu Temmuz ayı başlarında hasat dönemi ile birlikte ürünün morfolojik özellikleri ile üretim metodu uygunluğu denetlenecektir. 5. “Kapıdağ Mor Soğanı” işaretini kullanan firmaların ürün tanımı ve ayırt edici özellikleri ile üretim metodunda belirtilen özellikleri taşıyıp taşımadığı hususlarının takibi konusunda yılda en az iki defa düzenli olarak denetleyip sonuçlarını raporlayacaktır.
Denetim mercii tarafından gerekli hallerde numuneler alınarak laboratuvar analizlerinin, bağımsız laboratuvarda yapılması sağlanacaktır. Masraflar denetlenen üretici veya pazarlama aşamasındakiler tarafından karşılanacaktır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
