Edremit Zeytinyağı

Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir

Balıkesir’in Edremit çevresindeki tescilli yörede Ayvalık zeytininden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Hafif akıcı yapısı, düşük–orta acılığı ve yakıcılığıyla ayrılır.

Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 9 Ağustos 2023UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
TÜRKPATENT Menşe Adı resmî amblemi
AB Tescilli9 Ağustos 2023 Ürün sınıfıNatürel zeytinyağı Ayırt edicilikAyvalık (Edremit) Duyusal özellikHafif akıcı; düşük–orta acılık ve yakıcılık Üretim özelliğiSıkım en çok 10 saat içinde Hasat dönemiEkim ortası–şubat sonu Yağ kategorisiNatürel sızma

Edremit Zeytinyağı nedir?

Edremit Zeytinyağı, belirtilen coğrafi sınırda yetiştirilen Ayvalık çeşidi zeytinlerden üretilen natürel sızma zeytinyağıdır. Ayvalık çeşidi zeytin, belirtilen coğrafi sınırda yaygın olarak yetiştirilir.

Ayırt edici özellikleri nelerdir?

1

Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı

Kalite kategorisi: Sicildeki ürün tanımı natürel sızma zeytinyağıdır; belirli bir satış partisinin uygunluğunu tek başına göstermez.

Zeytin çeşidi: Tanımlı coğrafi alanda yetiştirilen Ayvalık çeşidi, sicilde Edremit/Ayvalık adıyla da anılır.

2

Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık

Duyusal özelliklerin kapsamı: Hafif akıcı, ağızda su gibi his bırakan yapı öne çıkar. Acılık ve yakıcılık düşük–orta şiddettedir; çağla badem, elma, çimen, enginar veya domates gibi meyvemsilik notalarından en az biri bulunur. Bütün aroma notaları her yağda birlikte bulunmak zorunda değildir.

3

Üretim yeri ve çevresi

Tescilli coğrafi sınır: Balıkesir ili Edremit ilçesini de içerisine alan; kuzeyde Kaz Dağları, batıda Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Küçükkuyu Beldesi ile Edremit ilçesi sınırında bulunan ve Çanakkale-Balıkesir il sınırı kesişme noktasını da teşkil eden Mıhlı Çayı, doğuda Havran ilçesi dâhil olmak üzere yine Balıkesir iline bağlı olan Burhaniye ilçesi sınırları ile çevrelenen alan.

4

Hasat ve işleme zamanı

Hasat olgunluğu: Hasat ekim ortalarında başlayıp şubat sonuna kadar sürebilir. Ağaçtan toplanan zeytinlerde sıkım en fazla 10 saat içinde tamamlanır; yere düşmüş veya bozulan zeytin kullanılmaz.

5

Yağın elde edilmesi ve filtrasyon

Üretim yöntemi: Kontinü santrifüj sistemi kullanılır. İki fazlı ve üç fazlı dekantör seçenekleri ayrı tarif edilir.

6

İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları

İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Ekstraksiyon için sicilde tavsiye edilen üst değerler, hamur sıcaklığında 27 °C ve yoğurma süresinde 45 dakikadır. Tavsiye, bütün partilerde ölçülmüş sıcaklık veya kesin 27 °C altı işlem beyanı değildir.

7

Sayısal değerler ve kaynak kapsamı

Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Sicil, natürel sızma için ilgili Türk Gıda Kodeksi limitlerine atıf yapar; ürüne özel serbest asitlik, peroksit veya toplam fenolik madde analiz tablosu vermez. Başka ürünün ölçümü Edremit’e aktarılmaz.

8

Hasat ve olgunlaşma

Hafif akıcı yapıdadır.

Acılık ve yakıcılık düşük ya da orta şiddette algılanır.

Alfa tokoferol miktarı en az 150 mg/kg'dır.

2- Kinestetik Özellikleri: Akışkanlık: Edremit coğrafi sınırları içerisinde yetiştirilen Edremit (Ayvalık) çeşidi zeytinlerden elde edilen Edremit Zeytinyağı, tadım sırasında ağızda bulunan duyusal reseptörleri uyarır ve hafif akıcı, hafif ve genel olarak “su gibi” tanımlanabilecek karakteristik hissi yaratır.

Bu özellik Edremit’te çeşidinin en önemli ayırt edici ve tanımlayıcı kriteridir.

3- Acılık/Yakıcılık Özellikleri: Acılık: Dilin üst yüzeyinde geriye doğru özellikle orta ve iki yan tarafında bulunan tat alma hücreleri vasıtasıyla hissedilir.

Edremit Zeytinyağının pozitif özelliklerinden olan acılık Edremit Zeytinyağında düşük veya orta şiddette hissedilmektedir. (<4,0) Yakıcılık: Hasat mevsiminin başlarında muhtemelen daha olgunlaşmamış olan zeytinlerden elde edilen zeytinyağının genizde hissedilen dokunsal ısırıcılık, batma ve öksürme ihtiyacı hissi ile uyarma özelliği gösterir.

Edremit Zeytinyağında; alfa tokoferol miktarı ise en az 150 mg/kg’dır.

9

Natürel sızma niteliği

Edremit Zeytinyağı, Edremit veya Ayvalık çeşidi zeytinlerden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır.

Edremit Zeytinyağı, Kuzey Ege’de Edremit ilçe sınırları içerisinde Ayvalık/Edremit çeşidi zeytinlerden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Acılık ve yakıcılığı düşük veya orta şiddettedir (< 4). Hafif akıcı, genel olarak su gibi tanımlanan bir yapısı vardır.

Meyvemsilik tanımları çağla badem, golden elma, vanilya, çiçekler, taze kesilmiş çimen, yeşil, yeşilimsi meyvemsi, enginar ve zeytin meyvesini kapsar. Olgun meyvemsi, yumuşak meyvemsi, domates ve yeşil domates de bu tanımlar arasındadır.

Bu meyvemsilik özelliklerinden en az biri düşük (<3) veya orta şiddette (<5–5,5) hissedilir. Yağ, dilde hoşa giden tatlımsı bir his bırakır.

SAFLIK VE KALİTE KRİTERLERİ Edremit Zeytinyağında; saflık ve kalite kriterleri bakımından natürel sızma zeytinyağına ilişkin ilgili Türk Gıda Kodeksi mevzuatında belirlenen limitler geçerlidir.

10

Görünüm ve duyusal özellikler

Meyvemsilik profilinde çağla badem, elma, vanilya, çiçek, muz kabuğu, taze kesilmiş çimen, fındık, taze ceviz, enginar ve domates çağrışımlarından biri veya birkaçı bulunur.

Edremit Zeytinyağının meyvemsiliği burun ve geniz yoluyla hissedilir. Çağla badem, golden elma, vanilya, çiçekler, muz kabuğu, çimen, yeşil, yeşil meyvemsi, fındık ve taze ceviz tanımları kullanılabilir. Olgun meyvemsi, yumuşak meyvemsi, enginar ve domates de bu tanımlar arasındadır.

Aynı numunede bu özelliklerden en az biri veya birkaçı bulunur. Düşük (<3,0) veya orta şiddette (<5,0–5,5) hissedilir.

Tatlımsı his düşük şiddettedir.

Edremit ilçesindeki çeşidi olgun zeytinden elde edilen zeytinyağında dilde hoşa giden, düşük şiddette (<3) tatlımsı bir his bırakır.

Tatlı: Tamamen olgunluğa erişmiş zeytinden elde edilen yağdan alınan, karakteristik, tatsal- kinestetik hissidir.

11

Acılık ve yakıcılık

Sicildeki acılık tanımı karabiber acısıyla açıklanır. Yakıcılık genellikle orta şiddette hissedilir (<4).

Edremit Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?

1

Hasat dönemi

Zeytinlerin Hasadı: Zeytinin hasadı Ekim ortalarında başlar ve Şubat sonuna kadar devam edebilir.

2

Hasat ve zeytinlerin taşınması

Zeytinyağı ağaçtan meyveye hasar vermeyecek makine veya elle hasat edilerek toprakla temas etmeden toplanmış zeytinlerden elde edilmelidir. Dip zeytini olarak tabir edilen kendiliğinden yere düşmüş veya uzun süre bekleyerek bozulmaya uğramış zeytinler kullanılmamalıdır.

3

Ayıklama ve yıkama

Zeytinlerin Temizlenmesi ve Yıkanması: Zeytinlerde yaprak ayırma ve yıkamanın amacı; yaprak, toprak vb. yabancı maddelerin uzaklaştırılmasının sağlanmasıdır. Yaprak, dal parçaları vb. bitki kısımları, toprak, taş vb. yabancı maddeler vibrasyon işlemi, hava akımı veya elek ile ayrılır. Yıkama işlemine yapraklar ve diğer yabancı maddeler tamamen ayrılıncaya kadar devam edilir.

Zeytinin yıkanmasında basınçlı suyun sirkülasyonu sayesinde toprak, taş vb. yabancı maddelerin daha iyi ayrılması sağlanır.

Yıkamada kullanılacak su temiz ve içilebilir nitelikte olmalı, suyun kirliliği kontrol edilmeli ve işlem yoğunluğuna göre günlük olarak değiştirilmelidir. Sonraki işlem basamaklarında istenmeyen emülsiyonların oluşumunu engellemek amacıyla yıkama işlemini takiben meyve yüzeyindeki fazla su uzaklaştırılmalıdır.

4

Kırma ve yoğurma

Zeytinlerin Kırılması ve Ezilmesi: Kırma işlemi, meyvenin kırılarak yağ fazının ayrılacağı hamurun elde edilmesi işlemidir. Kırma işlemi üretim teknolojisine göre diskli, çekiçli veya çubuklu vb. metal kırıcılarda veya taş değirmenlerde yapılabilir. Kırma işlemi sırasında alet ekipmandan kaynaklanabilecek metal bulaşmaları mutlaka önlenmelidir.

Zeytinlerin Yoğurulması (Malaksasyon): Zeytin hamurunun yoğrulması; katı-sıvı faz ayrımını kolaylaştırmak amacıyla yağ damlalarının birleştirilmesinde önemli bir fonksiyona sahiptir.

Yoğurma işlemi, zeytin hamurunu uygun sıcaklığa getiren ısıtma sistemli malaksörlerde yapılır. Hamur sıcaklığı, yağın viskozitesini azaltması ve yağ damlalarının birleşmesini kolaylaştırması bakımından önemlidir. Duyusal özellikleri korumak için sicilde tavsiye edilen üst değerler, ekstraksiyon sırasında hamur sıcaklığında 27 °C ve yoğurma süresinde 45 dakikadır.

Yoğurma işleminde su kullanılmasının gerekebileceği durumlarda, prosese uygun olarak az miktarlarda su ilavesi yapılabilir.

5

Yağın ayrılması

Zeytin Ezmesinden Yağın Ekstraksiyonu: Ekstraksiyon, kontinü santrifüj sistemleri ile gerçekleştirilir. Dekantörlerde katı ve sıvı fazlar, yatay santrifüj ile yoğunluk farkına göre ayrılır. Bu işlem dekantörlerde iki faz ve üç faz olarak ikiye ayrılır. Üç fazlı dekantörlerde zeytinyağı, pirina ve zeytin karasuyu birbirinden ayrılarak sistemden çıkar. İki fazlı dekantörlerde ise zeytinyağı ayrı, pirina ve zeytin karasuyu ise sistemden birlikte ayrılır.

6

Karasuyun ayrılması ve tank özellikleri

Karasuyun Zeytinyağından Ayrılması: Bu aşamada yağ, su ve posanın tamamen ayrılması amaçlanır. İki faz veya üç fazlı sistemlerde santrifüj kullanılarak fazlar ayrılır. Tanklar konik dipli, kolay temizlenebilir, genelde seviye kontrollü ve numune almaya uygun dizayn edilmiş olmalıdır. Tankerlerde açıkça görülebilecek ve silinmeyecek bir şekilde "yalnızca gıda maddesi için" veya benzeri ibare bulunmalıdır.

Edremit Zeytinyağı Nasıl Tüketilir ve Kullanılır?

Hasat mevsiminin başlarında muhtemelen daha olgunlaşmamış olan zeytinlerden elde edilen zeytinyağının genizde hissedilen dokunsal ısırıcılık, batma ve öksürme ihtiyacı hissi ile uyarma özelliği gösterir.

Nasıl muhafaza edilir?

Zeytinyağının depolanması ve muhafazası

Zeytinlerin Muhafaza ve Taşıma Koşulları: Zeytinler, gıda ile temasa uygun, temiz, tercihen plastik kasalarda, hava sirkülasyonu olacak şekilde muhafaza edilmeli / depolanmalı ve taşınmalıdır.

Hasadı gerçekleştirilecek zeytinlerin depolama süresi 10 saati aşmamalı, bu süre içinde zeytinlerin sıkım işlemi tamamlanmış olmalıdır.

Zeytinyağının Depolanması: Zeytinyağının depolanmasında gıda ile temasa uygun malzeme kullanılmalıdır.

Özellikle konik dipli paslanmaz çelik veya krom nikel kaplı tanklarda, inert gaz veya yüzer kapak sistemlerle yağın hava ile teması mümkün olduğunca engellenerek depolanır.

Sıkımından ambalajlanmasına kadar her aşamada diğer zeytinyağları ile karışmayacak şekilde ayrı muhafaza edilmelidir.

Ambalajlama işlemi tanımlı bölge dışında gerçekleşmesi durumunda zeytinyağlarının taşınması ve depolanması sırasında kullanılan tank ve konteynırlar vb. tüm alet ve ekipmanlar gıda ile temasa uygun ve temizlenebilir olmalı (paslanmaz çelik), gerektiğinde bakımı yapılmalı ve iyi muhafaza edilmelidir.

Üretildiği yöreyle bağı nedir?

Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir. Belirtilen coğrafi sınırın toprak yapısı; tınlı, killi-tınlı, milli, killi ve kumlu-tınlı toprak yapısı şeklindedir.

İklim ve yetiştirme koşulları

Edremit Zeytinyağının özellikleri; coğrafi konum, iklim, yağış rejimi, toprak yapısı ve uygulanan üretim metodunun birlikte etkisiyle oluşur.

Kaz Dağları ve Madra Dağı gibi yeryüzü şekilleri, zeytinlikleri olumsuz etkileyebilecek hâkim rüzgârlardan korur. Edremit Körfezi’nden esen nemli imbat rüzgârları, dağların yükseltisi ve zengin bitki örtüsüyle birlikte bölgenin iklimini şekillendirir. Bu koşullar, kurak yıllarda da zeytin ağaçlarının zarar görmemesine yardımcı olur.

Tescil ve denetim

Avrupa Birliği tescili

Edremit Zeytinyağı, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2023/1489 sayılı düzenleme ve 9 Ağustos 2023 tarihi yer alır.

Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Edremit Ticaret Odası olarak sicilde yer alır.

Tescil ve işaretin kullanımı

273 tescil numaralı Edremit Zeytinyağı menşe adı olarak 13 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir. Edremit Zeytinyağı ibareli logo ile menşe adı amblemi ürün ambalajında yer alır.

Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni

Denetimler; Edremit Ticaret Odası koordinatörlüğünde; Edremit Ticaret Odası, Balıkesir Üniversitesi Edremit Meslek Yüksekokulu, Edremit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Edremit Ticaret Borsasından birer üyenin katılımı ile en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.

Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Edremit Ticaret Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, Edremit Zeytinyağı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, üretimde belirtilen coğrafi sınırda yetiştirilen Ayvalık çeşidi zeytin kullanılıp kullanılmadığını ve üretim metoduna uygun olarak üretim yapılıp yapılmadığını denetler.

Denetim kapsamı ve numune alma

Denetim mercii tarafından gerekli görülmesi halinde, natürel sızma zeytinyağına ilişkin Türk Gıda Kodeksi mevzuatında belirtilen kriterler dâhilinde; Edremit Zeytinyağının duyusal özellikleri, saflık ve kalite kriterleri bakımından ilgili kamu veya özel laboratuvarlarında analiz edilmesi sağlanır. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.

Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.

UNESCO ile bağlantısı

Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Edremit Zeytinyağında sağlam meyvelerin hasattan kısa süre sonra işlenmesi gözetilir. Zeytin hamuru hazırlanır, yağ ayrılır ve havayla teması azaltılarak saklanır. Bu aşamalar, körfez çevresinin zeytini işleme bilgisini gösterir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.

Kaynaklar

TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Sicil Belgesi↗ AB tescil belgesi↗ Son doğrulama: 2026-10-16