Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’ın Söke ilçesinde yetiştirilen pamukların hasat edilip çırçırlanması ve liflerinin preslenerek balyalanmasıyla elde edilir.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PGITescil tarihi · 30 Eylül 2024Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Söke Pamuğu nedir?
Söke Pamuğu; Gloria, Claudia, Carmen, Deltapine, Julia, Lydia, Beyaz Altın, DP396, Famosa, Nazilli 84 tohum çeşitleri kullanılarak Söke ilçesinde üretilen pamuktur.
Ayırt edici özellikleri
Az çepelli, sarılık değeri düşük, parlak ve uzun liflidir.
Piyasaya, tohumlarından ayrıldıktan sonra pres makinelerinde balyalanarak arz edilir.
Hasat dönemi ise, genellikle tohum ekiminden itibaren 150.-155. günün sonunda ve eylül ayının son haftası başlar.
Söke Pamuğunda sıcaklık stresine bağlı olarak verim düşmez.
Hasat döneminde, sıcaklık 15º C’ye düştüğünde kozalar tam olarak açılır.
Dokuma yapısı ve malzemeler
Söke Pamuğundan elde edilen iplikler ince ve dayanıklıdır.
Bitki ve meyve özellikleri
Söke ilçesinde yazın buharlaşmayı ve bitkilerde terlemeyi hızlandıran etezyen rüzgârları hâkimdir.
Ayrıca Söke ilçesinde don olayının sık görülmemesi, bitki hasarlarını önleyerek pamuk üretiminde verimi artırır.
Söke Pamuğu Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Söke Pamuğu üretiminde; Gloria, Claudia, Carmen, Deltapine, Julia, Lydia, Beyaz Altın, DP396, Famosa, Nazilli 84 tohum çeşitleri kullanılır.
Toprak Hazırlığı
Söke Pamuğu üretiminde; öncelikle tarla temizliği ve toprak altı işlemesi yapılır. Söke Pamuğu yetiştirilen topraklarda zamanla pulluk altı ya da taban taşı denilen sert bir tabaka oluşur. Bitki köklerinin gelişmesine engel olan bu sert tabaka kırılır ve sonbahar, kış, ilkbahar sürümleri ile tohum yatağı hazırlanır. Sonbahar aylarında toprak 20–25 cm derinliğinde sürülür ve kış aylarında sürüm işlemi tekrarlanır.
Son sürüm olan 15 cm derinlikte ilkbahar sürümü ile tohum yatağı hazırlanır.
Ekim Dönemi
Söke Pamuğunun ekim dönemi iklim koşullarına bağlı olarak genellikle nisan ayının son haftası olup ekim, toprak sıcaklığının 15ºC’nin üstünde olduğu zaman yapılır. Tohumluk çiğit ekilmeden önce merdaneli kültivatörler ile toprak işlenir. Sürgü merdaneyle düzleştirilir ve mibzerle sıraya ekim yapılır. Bir dönüm araziye 3 kg tohum ekilir. Sıra arası 70–73 cm, sıra üzeri 35–40 cm olmalıdır. Ekim derinliği toprak koşullarına göre yaklaşık 4–5 cm’dir.
Tohum 5–10 günde çimlenir. Söke Pamuğunun iyi gelişip çabuk olgunlaşması için seyreltme işlemi yapılır. Bitkiler henüz 4 yapraklı iken 5–6 cm ara ile seyreltme yapılır. İlk seyreltme işlemi ilk çapalamayla; ikinci ve tam seyreltme ise ikinci çapalamayla birlikte yapılır. Geç ekilmiş ve fazla sulanmış tarlalarda uç alma işlemi uygulanır. Bu işlem; kozalar açılmaya başladıktan sonra bitkinin tepesinden 10–15 cm’lik kısmının kırılması ile yapılır.
Sulama işlemi
Söke Pamuğunun su ihtiyacı yaklaşık 500–600 mm’dir. Sulama zamanı ve verilecek su miktarı topraktaki nem durumuna göre belirlenir. Sulama işlemine; tohum ekiminden 45–55 gün sonra başlanır ve 15–20 günlük periyotlarla karık sulama yöntemiyle 4–5 defa yapılır.
Gübreleme ve İlaçlama
Yüksek bağıl nem ve sıcaklık, hastalık ve zararlıların ortaya çıkması için uygun bir ortam oluşturduğundan temmuz ayının son haftası, ağustos ayının ortası ve eylül ayının ikinci haftası ilaçlama yapılır. Gübreleme işleminde; dekara 14–16 kg saf azot, 6–8 kg saf fosfor olmak üzere azotlu ve fosforlu gübre kullanılır. İlk gübreleme; sulama öncesi temmuz ayının ilk haftasında, ikinci gübreleme ise sulama sonrası ağustos ayının ilk haftasında yapılır.
Hasat Dönemi
Söke Pamuğunun hasadına, kozalar olgunlaşınca başlanır. Söke Pamuğunun hasat edilebilmesi için kozalakların en az % 60’ının açmış olması gerekir. Hasat; tohum ekim tarihine, iklim ve sulama koşullarına göre değişmekle birlikte tohum ekiminden itibaren 150.-155. günün sonunda ve eylül ayının son haftası başlayıp kasım ayının ortasına kadar sürer. Makine ile hasat yapılması durumunda, hasat tarihinden 12–15 gün önce yaprak döktürücü ve koza artırıcı ilaç uygulaması yapılır.
Bu uygulamayla liflerin kolay ve temiz bir şekilde hasat edilmesi sağlanır.
Çırçırlama, Preseleme ve Depolama
Hasat edilen pamukların lif ve çekirdeği çırçırlama tesislerinde ayrıştırılır. Tohumlarından ayrılmış Söke Pamuğu prese makinelerinde balyalanarak piyasaya arz edilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Hasat döneminde kozaların tam açılması, Söke Pamuğunun sarılık değerinin düşük olmasında etkilidir.
Muhafaza koşulları
20°C’de ve %12’den az nemli ortamda 1 yıl muhafaza edilir. 20°C’de ve en çok %8,5 nemli ortamda ise 2 yıl muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Söke’de etezyen rüzgârları buharlaşma ve terlemeyi hızlandırır; toprağın nemini düşürerek hastalıklara maruz kalmayı önler ve gelişimi hızlandırır. Don olayının sık görülmemesi de bitki hasarlarını önleyerek verimi artırır. Sicil, bu koşulları ürünün yöreyle bağı içinde açıklar.
Söke Pamuğunun geçmişi ve ilçenin tarım ekonomisindeki yeri coğrafi sınırla ün bağını oluşturur. Bütün üretim aşamaları Söke ilçesinde gerçekleştirilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Söke ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Avrupa Birliği tescili
Söke Pamuğu, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Coğrafi İşaret (PGI) olarak 2024/2398 sayılı düzenlemeyle tescillidir. Düzenleme 10 Eylül 2024 tarihli AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmıştır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Söke Ticaret Borsası olarak sicilde yer alır.
Sicildeki denetim düzeni
Söke Pamuğu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Söke Pamuğu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Söke Ticaret Borsası koordinatörlüğünde ve katılımıyla Söke İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden, Söke Zirai Üretim İşletmesi Tarımsal Yayım ve Hizmet İçi Eğitim Merkezi Müdürlüğünden (TAYEM’ den) konuda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan 3 kişilik denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır. Denetim mercii, aşağıdaki kriterlere bağlı olarak denetim faaliyetlerini gerçekleştirir.
Üretimde kullanılan tohum çeşitlerinin uygunluğu. Ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin uygunluğu. Gerekli görülmesi halinde kimyasal özelliklere uygunluk bakımından analiz yaptırılır. Özellikle toprak hazırlığı, ekim dönemi ve hasat olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Söke Pamuğu ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Söke Pamuğunun bazı özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan söke pamuğunun bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
