Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ayaş’ta yetişen akdut, iri ve dolgun yapısı ile malik asitten gelen ekşi tadıyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ayaş Dutu nedir?
Ayaş Dutu, Ankara’nın Ayaş ilçesi coğrafi sınırında yetişen Morus alba türündeki akdutlardan elde edilen bir meyvedir. Ürün, piyasaya yaş meyve veya kurutulmuş olarak sunulur.
İri ve dolgun meyve yapısı, kahverengi çekirdekleri ve malik asitle ilişkilendirilen ekşi tadı ürünün temel nitelikleridir. Sicilde malik asit miktarı %1,1–1,9 aralığında verilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve yapısı ve ölçüleri
Ayaş Dutu meyveleri iri ve dolgun yapıdadır; sicil tanımında meyve uzunluğu için 10–50 mm ve ayrıca 25–30 mm olmak üzere iki farklı aralık yer alır. Meyve çekirdekleri kahverengidir. Sicildeki fizikokimyasal özellikler tablosunda olgunluk zamanı 23 Mayıs, meyve ağırlığı 2,72–2,80 g ve boy uzunluğu 25,0–26,97 mm olarak kaydedilmiştir.
Tat ve aroma bileşenleri
Ayaş Dutunun ekşi tadını veren organik asit malik asittir ve miktarı %1,1–1,9 aralığındadır. Aroma bileşimi kayıtlarında butanoik asit ester ile heksanoik asit etil ester baskın aromatik bileşikler arasında gösterilir.
Kimyasal ve renk değerleri
Sicilde, dut tanesi için suda çözünür kuru madde değeri %20,71–22,0 ve pH değeri 6,30–6,40 aralığında verilir. Aynı kayıtta Hunter renk değeri ile titrasyon asitliği için de ürün tanımına ait ölçümler yer alır.
Tablo-1: Ayaş Dutunun bazı fizikokimyasal özellikleri
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Olgunluk Zamanı | Ağırlığı (g) | Boy (mm) | En (mm) | Sap Uzun (mm) | TA (%) | SÇKM, Bx(%) | pH |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 23 Mayıs | 2,72 – 2,80 | 25,0- 26,97 | 13,5- 15,02 | 2,40- 2,59 | 0,13- 0,15 | 17,5- 19,50 | 6,10- 6,30 |
Tablo-3: Ayaş Dutu aromatik bileşikleri
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Bahçe kurulumu ve fidan dikimi
Ayaş Dutu yetiştiriciliğinde kapama ve karışık bahçe biçimleri uygulanır. Büyük taç yapan ağaçlar için en az 7–8 m mesafe öngörülürken, sicil metni kapalı bahçelerde düzenli dikim mesafesi uygulanmadığını da belirtir. Fidan dikimi mart ve nisan aylarında yapılır. Dikim öncesinde çukurlara çiftlik gübresi verilir; dikimden sonra toprak sıkıştırılır ve can suyu uygulanır. Fidanlar dikimden birkaç yıl sonra ürün vermeye başlar.
Çoğaltma ve tohum muhafazası
Ağaçlar tohumla, aşıyla, çelikle çoğaltma ve daldırma gibi vejetatif yöntemlerle üretilebilir. Tohumla çoğaltmada tohumlar meyveden çıkarıldıktan sonra hazırlanmış fide yataklarına ekilir; sicilde çimlenme oranı %90–100 olarak verilir. Tohumlar aken biçiminde ve 1–2 mm boyunda olup 1 kg dut meyvesinde yaklaşık 450.000 tohum bulunur. Tohum toplama zamanı temmuz–ağustos aylarıdır. Hemen çimlendirmeye alınmayacak tohumlar, canlılıklarını korumak için vakit kaybetmeden +4 °C’de buzdolabında muhafaza edilir.
Ağaç bakımı ve ışıklanma
Ayaş Dutu ağacında haftada bir ya da 15 günde bir sulama yeterli görülür. Sicil metni, ağacın çevresel koşullara dayanıklı olduğunu ve ilaç veya gübreye ihtiyaç duymadığını belirtir. İhtiyaca göre yılda bir budama yapılır. Ağaçların bol güneş ve ışığa gereksinim duyduğu, günde 9–13 saatlik ışıklanmanın yeterli olduğu kaydedilir.
Kurutma ve ambalajlama
Kurutulacak dutlarda hijyenik koşullarda su aktivitesi düşürülür. Kurutulan ürün, gıda ile temasa uygun ambalajlarda paketlenir. Yıkanmamış taze meyveler kısa süreli muhafaza için kapalı kapta, buzdolabında 0–4 °C ve %90–95 nem koşullarında tutulur.
Nasıl hasat edilir ve kurutulur?
Toplama ve güneşte kurutma
Ayaş Dutu haziran ve temmuz aylarında, günün serin saatlerinde hasat edilir. Meyveler elle toplanır veya kuru ve temiz örtüler üzerine silkelenir. İklim koşullarına bağlı olarak mevsim içinde 7–10 kez toplama yapılabilir. Dutun bol olduğu dönemlerde meyveler hasat zamanında güneşte kurutulur.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Taze meyvenin kısa süreli muhafazası
Yıkanmamış taze meyvenin belirtilen soğuk muhafaza süresi 1–2 gündür. Dut uzak yerlere taşınmaya uygun bir meyve olmadığından, genellikle Ayaş ilçesine yakın pazarlarda tüketime sunulur.
Kurutulmuş ürünün muhafazası
Kurutulmuş Ayaş Dutunun rutubet miktarı %7,0–8,0 arasında değişir. Kurutulmuş ürün en az 2 yıl muhafaza edilebilir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Ayaş Dutunun coğrafi sınırı Ankara ili Ayaş ilçesidir. Ürün, bu sınırda yetişen Morus alba türündeki akdutlardan elde edilir. Ürünün tanımında hammadde olarak coğrafi sınırda yetişen akdutların belirlenmesi, Ayaş ilçesindeki yetiştiriciliği ürün kimliğinin parçası kılar.
Yöresel üretim kültürü
Geleneksel Ayaş Dut Festivali
Ayaş Dutunun geçmişinin eskiye dayandığı kaydedilir. Ayaş’ta her yıl temmuz ayının ilk haftasında Geleneksel Ayaş Dut Festivali düzenlenir. Festivalde dut üreticileri arasında en iyi dut üreticisi seçimi yapılır. Katılımcılar arasında en hızlı dut yeme ve dut güzeli yarışmaları da gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Ayaş Dutu, menşe adı olarak 22 Eylül 2021 tarihinde 900 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 9 Aralık 2020 tarihinden itibaren korunur.
İşaretleme kuralları
Ayaş Dutu ibaresi, logo ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bu işaretler ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığında işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetimler, Ayaş Ziraat Odasının koordinatörlüğünde oluşturulan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim merciine Ayaş Ziraat Odası, Ayaş Belediyesi, Ayaş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Ankara Üniversitesinin ilgili birimlerinden katılım sağlanır. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca gerek duyulduğunda veya şikâyet üzerine yapılır. Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetimde üreticilerin bahçe ve ağaç kayıtları, bahçelerin uygunluğu, suda çözünür kuru madde, titrasyon asitliği, renk, meyve ölçüleri ile yaş ve kurutulmuş ürünlerin muhafaza ve ambalaj koşulları kontrol edilir. Ayaş Dutu ibaresi, logo ve menşe adı ambleminin kullanım uygunluğu da denetim ölçütleri arasındadır. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-2: Ayaş Dutunun renk değerleri ve bazı kimyasal özellikleri
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Hunter Renk Değeri | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| L a b | |||||
| 51,85-69,22 | -1,25, -2 | 10,96-1702 | |||
| SÇKM(Brix) % | Dut suyu: 20,00-21,0 Dut tanesi: 20,71-22,0 | – | – | ||
| pH | 6,30-6,40 | – | – | ||
| Titrasyon Asitliği (%) | 2,44-2,60 | – | – | ||
| Tane Ağırlığı (g) (50 tane için) | En az 5,12 | En çok 8,20 | 5.0-9.0 |