Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’nın Ayaş ilçesinde Morus alba türü akdutlardan elde edilir. Yaş veya kurutulmuş olarak sunulan meyvesinin bazı fizikokimyasal değerleri olgunluk dönemine göre değişir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ayaş Dutu nedir?
Ayaş Dutu; coğrafi sınırda yetişen ve Latince tür adı Morus alba olan akdutlardan elde edilir. Piyasaya hem yaş meyve hem de kurutulmuş olarak sunulur.
Ayırt edici özellikleri
Festivalde; Ayaşlı dut üreticileri arasındaki en iyi dut üreticisi, festivale katılan misafirlerden seçilen yarışmacılar arasında en hızlı dut yiyen ve dut güzeli yarışmaları yapılır.
Çekirdekleri ise kahverengidir.
- 0,35–0,49 g yağ
- 1,5–1,7 g lif
- 30–39 mg kalsiyum
- 1,5–1,9 mg demir
- 14–18 mg magnezyum
- 32–38 mg fosfor
- 185–194 mg potasyum
- 5–10 mg sodyum
- 160–184 mg thiamin
- 0,05–0,1 mg riboflavin
- 0,50–0,62 mg niasin
- 0,02–0,05 mg B6 Vitamini
- 4–6 µg folat DEF
- 0,65–0,87 mg E Vitamini
- 7,0–7,8 µg K Vitamini
- 0,01–0,03 g toplam doymuş yağ asidi
- 0,02–0,04 g tekli doymamış ve 0,15–0,21 g çoklu doymamış yağ asidi
Bitki ve meyve özellikleri
Ayaş Dutu meyveleri 10–50 mm uzunluğunda, iri ve dolgun yapılıdır.
Meyve çekirdekleri ise kahverengidir.
Ayaş Dutu meyveleri 25–30 mm uzunluğunda, iri ve dolgun yapılıdır.
Ayaş Dutunun taze olgun meyveleri (100 g) % 85,0–87,6 su, 1,2–1,44 g protein, 9,8–18 g karbonhidrat (başta glukoz ve fruktoz),
Doku, renk ve tat özellikleri
Ayaş Dutuna ekşi tadını veren malik asit olup, bu organik asidin miktarı %1,1–1,9’dir.
Ayaş Dutunda baskın olan aromatik bileşikler Butanoik asit ester, Hekzanoik asit ve etil ester olup, ürüne lezzet ve aroma kazandıran tüm aromatik bileşikler Tablo 3’de verilmiştir.
Tablo-1: Ayaş Dutunun bazı fizikokimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan ayaş dutunun bazı fizikokimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Olgunluk Zamanı | Ağırlığı (g) | Boy (mm) | En (mm) | Sap Uzun (mm) | TA (%) | SÇKM, Bx(%) | pH |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 23 Mayıs | 2,72 – 2,80 | 25,0- 26,97 | 13,5- 15,02 | 2,40- 2,59 | 0,13- 0,15 | 17,5- 19,50 | 6,10- 6,30 |
Tablo-2: Ayaş Dutunun renk değerleri ve bazı kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan ayaş dutunun renk değerleri ve bazı kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Renk sütunları L, a ve b’dir; diğer satırların değerleri özgün sütun konumunda korunur. Kaynaktaki 10,96-1702 ve 50 tane için verilen ağırlık yazımları tahminle değiştirilmedi.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan ayaş dutunun renk değerleri ve bazı kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir. Renk sütunları L, a ve b’dir; diğer satırların değerleri özgün sütun konumunda korunur. Kaynaktaki 10,96-1702 ve 50 tane için verilen ağırlık yazımları tahminle değiştirilmedi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | L / birinci değer | a / ikinci değer | b / üçüncü değer |
|---|---|---|---|
| Hunter Renk Değeri | 51,85-69,22 | -1,25, -2 | 10,96-1702 |
| SÇKM(Brix) % | Dut suyu: 20,00-21,0 Dut tanesi: 20,71-22,0 | – | – |
| pH | 6,30-6,40 | – | – |
| Titrasyon Asitliği (%) | 2,44-2,60 | – | – |
| Tane Ağırlığı (g) (50 tane için) | En az 5,12 | En çok 8,20 | 5.0-9.0 |
Tablo-3: Ayaş Dutu aromatik bileşikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan ayaş dutu aromatik bileşikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Ayaş Dutu Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Ayaş Dutu ağaçları büyük taç yaptığından ağaçlar arasındaki mesafe de en az 7–8 m olmalıdır. Ayaş Dutu yetiştiriciliğinde dut bahçeleri kapama, karışık bahçe şeklinde uygulanmaktadır. Kapalı bahçelerdeki dut ağaçlarının dikiminde herhangi bir düzenli mesafede uygulaması yapılmaz. Ayaş Dutunun fidan dikimi mart ve nisan aylarıdır.
Gübreleme işlemi
Dikimden önce açılan çukurlara çiftlik gübresi verilir.
Sulama ve çapalama
Fidanların dikiminden sonra toprak sıkıştırılıp can suyu verilir. Fidanlar, dikildikten birkaç yıl sonra ürün vermeye başlar. Ayaş Dutu, diğer dutlar gibi tohumla (generatif), aşı, çelikle çoğaltma ve daldırma gibi vegetatif yöntemlerle de üretilebilir.
Ekim ve dikim
Tohumla çoğaltma yapılacaksa, tohumlar meyveden çıkarıldıktan sonra önceden tekniğine uygun olarak hazırlanmış fide yataklarına ekilir ve % 90–100 oranında çimlenme gerçekleşir. Ayaş Dutunun tohumları küçük, meyve üzerinde aken şeklinde ve 1–2 mm boyundadır. 1 kg dut meyvesinde bulunan tohum sayısı, yaklaşık 450.000’dir. Tohum toplama zamanı temmuz–ağustos aylarıdır.
Sulama ve çapalama — 2. aşama
Ayaş Dutu ağacı yetiştirilmesinde suyu sevdiğinden, haftada bir ya da 15 günde bir sulama uygulanması yeterlidir.
Gübreleme — 2. aşama
Dut ağacı, çevresel koşullara dayanıklı bir ağaç olup, her hangi bir ilaç veya gübreye de ihtiyaç duymaz. Sadece ihtiyaca göre yılda bir budama yapmak gerekir. Ayaş Dutu ağaçları bol güneş ve ışığa ihtiyaç duyar ve günde 9–13 saatlik ışıklanma yeterlidir. Ayaş Dutunun hasadı; haziran ve temmuz aylarında günün serin saatlerinde yapılır.
Hasat işlemi
Ayaş Dutu meyveleri elle toplanarak ya da kuru ve temiz örtüler üzerine silkelenerek hasat edilir. Mevsim içerisinde iklim koşullarına göre, 7–10 defa dut toplama yapılabilir. Dutun bol olduğu dönemlerde Ayaş Dutu, hasat zamanında güneşte kurutulur.
Ürünün ambalajlanması
Hijyenik koşullarda su aktivitesi değeri düşürülerek dut kurutularak gıda ile temasa uygun ambalajlarda paketlenir.
Muhafaza koşulları
Tohumun canlı olması önemli olduğundan ve canlılığını çabuk kaybettiğinden, hemen çimlendirmeye alınmayacak tohumlar vakit kaybetmeden +4 °C‘de buzdolabında muhafaza edilmelidir. Yıkanmamış meyveler kapalı bir kapta buzdolabında 0–4 °C’de % 90–95 nem koşullarında 1–2 gün muhafaza edilebilir. Kurutulan Ayaş Dutunun rutubet miktarı %7,0–8,0 arasında değişir ve en az 2 yıl muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Geçmişi eskiye dayanan Ayaş Dutu için Ayaş’ta, her yıl temmuz ayının ilk haftasında “Geleneksel Ayaş Dut Festivali” yapılır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Piyasaya hem yaş meyve hem de kurutulmuş olarak sunulur. Dut, uzak yerlere taşınmaya uygun bir meyve olmadığı için genellikle Ayaş ilçesine yakın pazarlarda tüketime sunulur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
900 tescil numaralı Ayaş Dutu menşe adı olarak 22 Eylül 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Ayaş Dutu ibaresi, sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ayaş Dutu ibaresi, logosu ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Denetimler Ayaş Ziraat Odasının koordinatörlüğünde en az üç kişilik merci tarafından yapılır. Ayaş Ziraat Odası, Ayaş Belediyesi, Ayaş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Ankara Üniversitesi Gıda Güvenliği Enstitüsü katılır. Ayrıca Ankara Üniversitesinin Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü, Ayaş Meslek Yüksek Okulu veya Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünden birinden en az bir kişi yer alır.
Denetimler, düzenli olarak yılda bir kez ayrıca gerek duyulan durumlarda ve şikâyet üzerine her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Ayaş Dutu üreticilerinin, bahçelerini ve ağaçlarını Ayaş Ziraat Odasına ve Ayaş İlçe Tarım Ve Orman Müdürlüğüne kaydettirmiş olduklarının belge üzerinden denetimi. Ayaş Dutu ağaçlarının yetiştirildiği bahçelerin uygunluğu. Suda çözünür kuru madde ve tityrasyon asitliği değerinin uygunluğu.
Denetim düzeni · 2
Hasat zamanın belirlenmesi için suda çözünür kuru madde değeri ve asitlik değerinin uygunluğu. Renk değerinin uygunluğu. Meyve ağırlığı, boyu ve eninin uygunluğu. Yaş ve kurutulmuş haldeki Ayaş Dutunun muhafaza ve ambalajlama koşullarının uygunluğu. Ayaş Dutu ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
