Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara keçisinin parlak, yumuşak ve dayanıklı doğal lifidir. Ankara dahil tescilli sekiz ilde yetiştirilen keçilerden elde edilir; oğlak, ergin esas ve tali tiftik gömlekleri olarak sınıflandırılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ankara Tiftiği nedir?
Ankara Tiftiği, tescilli coğrafi sınırda yetiştirilen her yaş ve cinsiyetteki Ankara keçisinin doğal hayvansal lifidir. İngilizce adı Angora goat, Latince adı Capra hircus angorensis olan keçinin hem primer hem sekonder deri foliküllerinde üretilir. Tekstilde parlaklık, yumuşaklık, mukavemet, elastikiyet ve iyi boyanıp rengini koruma özellikleriyle kullanılır.
Ayırt edici özellikleri
Ankara Tiftiği; ortalama çap, lüle ve tek lif uzunluğu, mukavemet ve elastikiyet, kıvrım özellikleri, medullalı ve kemp tiftik oranları bakımından diğer tiftiklerden üstün özellik gösterir.
Sicildeki lif ölçüleri
Lif çapı, lüle uzunluğu, elastikiyet, mukavemet, medullalı lif ve kemp oranları sicilin iki sayfaya yayılan özellik tablosunda verilir.
Ankara Tiftiğinin özellikleri — ilk bölüm
Sicil s.2 özellik tablosu; devamı s.3 tablosunda gösterilir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil s.2 özellik tablosu; devamı s.3 tablosunda gösterilir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellikler | Değer (en az) | Değer (en çok) |
|---|---|---|
| Kirli Gömlek Ağırlığı (kg) | 1,1 | 4,78 |
| Temiz Gömlek Ağırlığı (kg) | 1,08 | 2,11 |
| Randıman (%) | 66,54 | 77,68 |
| Lif Çapı (µm) | 22,57 | 44,17 |
| Lüle Uzunluğu (cm) | 12,55 | 21 |
| Lif Elastikiyeti (%) | 26,55 | 50,12 |
| Mutlak Mukavemet (g) | 12,98 | 27,55 |
| Medullalı Lif Oranı (%) | 0,40 | 1,48 |
Üç tiftik kalite sınıfı
Oğlak esas, ergin esas ve tali tiftikler üç kalite sınıfıdır. Tali sınıf baş, boyun, karın altı ve ayaklar üzerindeki tiftikleri kapsar; esas gömleklerden ayrılır.
Ankara Tiftiğinin özellikleri — devam
Sicil s.3: Kemp lif oranı ilk veri satırıdır; sütun başlığı değildir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil s.3: Kemp lif oranı ilk veri satırıdır; sütun başlığı değildir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellikler | Değer (en az) | Değer (en çok) |
|---|---|---|
| Kemp Lif Oranı (%) | 0,21 | 4,25 |
| 5 cm’deki Kıvrım Sayısı (adet) | 1,39 | 2,26 |
| 10 cm’deki Kıvrım Sayısı (adet) | 3,39 | 6,05 |
| Tüm Lüledeki Kıvrım Sayısı (adet) | 7,24 | 9,40 |
Ankara Tiftik Gömleğinin kalite sınıfları
Sicil s.3: sınıflar, kapsamları ve ortalama incelik değerleri.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Tiftik kalite sınıfları | Özellikleri | Ortalama İncelik(mikron)* |
|---|---|---|
| Oğlak esas tiftik gömlekleri | Dişi ve erkek oğlaklara ait esas tiftik gömleklerini içerir, tali tiftikleri içermez. | 26.02 |
| Ergin esas tiftik gömlekleri (ana mal tiftikler) | Oğlak ve tali tiftikleri dışında kalan ergin dişi ve erkek esas tiftik gömleklerini içerir. | 33.02 |
| Tali tiftikler | Dişi ve erkek ergin ve oğlak esas tiftik gömlekleri dışında kalan baş, boyun, karın altı ve ayaklar üzerindeki tiftikleri içerir. | 29.36 |
Ankara Tiftiği Nasıl Üretilir?
Kırkım sonrası hayvanların korunması
Kırkılan hayvanlar, özellikle oğlaklar ani hava değişimlerinden korunur. Sicil dış parazit mücadelesi için banyo ve uygun besleme yapılmasını belirtir.
Hazırlama işlemleri
Üretim sürü yönetimi, kırkıma hazırlık, kırkım, kırkım sonrası sınıflandırma ve paketleme, depolama ve pazarlama aşamalarından oluşur.
Sürü yönetimi
Ankara keçisi yetiştiriciliği yapan tarım işletmelerinin, sürülerinde doğan oğlakların ergenlik ve damızlık çağına kadar yetiştirilmeleri, çiftleştirilmeleri, doğum, gebelik ve laktasyon döneminin kontrolü gibi birçok biyolojik süreci etkin bir şekilde yönetmeleri gerekir. Bu süreçlerden beslenme, esas olarak tiftiğin miktar ve kalitesi üzerinde önemli etkiye sahiptir. Ankara keçisinin beslenmesinde yıl boyunca esas olarak meralardan yararlanılır.
Bununla birlikte ağır kış koşullarından dolayı meralara çıkılamadığı ve gebeliğin son 1–2 ayı ile doğumun ilk günleri gibi kritik dönemlerde işletmede üretilen ve/veya dışarıdan satın alınan yonca ve fiğ kuru otu ve buğday ve arpa samanı gibi kaba yemler ile birlikte buğday ve arpa gibi dane yemler de kullanılır. Aynı zamanda buğday ve arpa anızlarından ve işletme içinde ortaya çıkan diğer bitkisel üretim artıklarından da yararlanılır.
Kırkım öncesi dönemin yönetimi (kırkıma hazırlık)
Kırkımdan önce yabancı madde bulaşmasını azaltmak için:
- Son iki ay yetersiz otlu, tohumlu ve dikenli meralardan kaçınılır; gerektiğinde açık padok kullanılır.
- Kırkım yeri yabancı maddelerden temizlenip sulanır.
- Gömleğe bulaşmış yabancı maddeler giderilir.
- Kırkılacak ve kırkılmayacak hayvanlar ayrı tutulur.
Hazırlığın diğer adımları:
- Hayvanlar toprak yolda yürütülmez; yaş sebze ve meyve alanlarından uzak tutulur.
- Bir hafta önce çakıldak temizliği yapılır.
- Kırkım yerine dikkatle ve yavaş götürülür.
- Kırkımdan 12–24 saat önce merkezi yerde toplanır.
- Makas veya makine hazırlanıp kontrol edilir.
Kırkımın uygulanması
Kırkım uygulaması Ankara Tiftiği üretiminin en önemli aşamasıdır. Bu dönemin iyi bir şekilde yönetilmesi tiftik gömleklerinin miktar ve kalitelerine göre sınıflandırılmasını olumlu yönde etkiler. Kırkımın hayvana ve tiftik gömleklerine zarar vermeden yapılması gerekir. Tiftik gömleklerinin kırkımı; kırkım makinesi ve/veya kırkım makası (kırklık) ile yapılır. Kırkım işlemi esas olarak aşağıda anlatılan şekilde gerçekleştirilir.
Keçinin iki ön bacağı yukarıya kaldırılarak kırkımcının sol elinin altına alınır ve kırkımcı keçinin bacaklarını geriye çekerek karnını gerginleştirir. Kırkımcı sağ dizini keçinin göğsünün önüne getirir. Kuyruğun üstü temizlenirken keçinin sağ ayağı geriye çekilir ve kırkım hamleleri omurganın üzerine doğru yapılır. Bacağın iç kısmındaki tüm kısa tiftikler alınır.
Göğüs, baş ve yan bölgenin kırkımı
Göğüs kısmının kırkılması için keçinin boynu kırkımcının sol eliyle sol dizi üzerine geriye doğru çekilerek yatırılır ve kırkım hamlesi göğsün üst kısmından başlatılır. Çenenin altında son düzeltmeler yapılır. Keçinin başı kırkımcının dizinin aşağısına indirilir ve bu bölge ve kulakların arkası temizlenir. Keçi, kuyruğunun üzerine oturtulur ve ilk olarak yan bölge kırkılır.
Daha sonra uzun kırkım hamleleri için keçinin sol bacağı keçiden uzaklaştırılarak keçinin yan yatması sağlanır. Yan olarak yatan keçinin önce kuyruk bölgesinden baş bölgesine doğru sol üst kaburga bölgesi kırkılır. Daha sonra kırkımcı sağ ayağını ileriye iterek keçiyi geriye döndürür. Keçinin sağ ön bacağı serbest bırakılmadan önce son yanak temizlenir ve keçi kırkımcının iki bacağı arasında kuyruğu üzerinde oturtulur.
Omuz, kaburga ve sağ butun kırkımı
Daha sonra sağ üst omuz, ön kaburga ve karın arası bölge ve ön sağ kolun kırkımı yapılır. Bu bölgenin kırkımı bittiğinde kırkımcı sol ayağını keçinin bacaklarının arasından dışarıya alır. Keçinin sırtı ve başı kırkımcının bacakları ve dizlerine yaslanır ve sağ orta ve son kaburga bölgesi ile karın bölgesi arası ve sağ but kısmının dışı incik kısmına kadar kırkılır.
Böğürdeki yumuşak deri elle tutulurken, elin dış kısmıyla da bacağın üzerine bastırılarak gergin olması sağlanır ve sağ but kısmı ile sağ sağrı arasında kalan bölgenin kırkımı tamamlanır. Keçi, kuyruğu üzerine oturtulup, başı kırkımcının sol eliyle yukarıya kaldırıldıktan sonra karın bölgesi sağdan sola ve yukarıdan aşağıya yapılan kırkım hamleleriyle düzgün bir şekilde temizlenir.
Bacak içleri ve butun tamamlanması
Daha sonra kırkım hamlesi sağ ve sol bacağın iç kısımları boyunca da devam ettirilir. Sol ve sağ but bölgesi tamamen kırkılırken keçinin dizinin arkasındaki kirişin kesilmesinden kaçınılmalıdır. Her iki diz kirişi temizlenene kadar keçinin bacakları düz tutulmalıdır.
Kırkım sonrası dönemin yönetimi
Teknik uzmanlar çiftlikte veya alıcı kurum deposunda gömlekleri oğlak, ergin ve tali kalite sınıflarına ayırır. Sınıflandırma elle muayene ve görsel incelemeyle yapılır; fiyatlandırma buna göre şekillenir. Sınıflandırılan gömlekler katlanır.
Gömleğin katlanması
- Gömlek, zemin üzerine iç kısmı gelecek şekilde konulur.
- Kenar kısımlarının her birisi merkezde birleşecek şekilde katlanır.
- Boyun kısmı omuzdan uzak tutularak iç kısma doğru katlanır.
- But kısımları katlanır ve bunu takiben tekrar boyun kısmına doğru döndürülerek katlanır.
Bağlama ve kaliteye göre paketleme
Katlanan gömlek uygun uzunlukta iple bağlanır. Pamuk, tel, jüt ve sisal kullanılmaz. Paketleme ve balyalama kalite sınıflarına göre yapılır.
Paketlerin kalite sınıfı
- Paketleme ve paketlerin balyalanması Ankara Tiftiği gömleği kalite sınıflarına göre yapılmalıdır.
Nem ve paketlerin taşıma işlevi
İklim koşulları tiftik gömleğinin nem düzeyi üzerinde önemli etkiye sahiptir. Kırkım zamanında gömleklerin paketlenmesi sırasında kirli tiftik gömleklerinin nem düzeyleri genellikle %4,5–12 arasında değişim gösterir. Tiftik paketinin esas fonksiyonu tiftik gömleklerini taşımasıdır.
Paketin kapatılması ve balyaya yerleştirilmesi
- Paket tiftik gömleğini tamamen sarmalı ve dış kontaminasyonlardan ve kirden korumalıdır.
- Paketler balya çuvallarına derin (çekirdek) örnekleme ve test sonuçları bakımından farklılığı azaltacak ve diğer işlemleri kolaylaştıracak şekilde konulmalıdır.
Etiketleme, paket ve taşıma hazırlığı
Her paket ve balyada içindeki tiftik gömleklerini tanımlayan okunaklı etiket bulunur. Etiketleme ve işaretlemede boya kullanılmaz. Paket ve balya malzemesi depolama ve taşımaya dayanıklı olmalıdır; esas olarak yüksek yoğunluklu polietilen paket kullanılır.
Kalite sınıflarına göre pazarlama
Tiftik gömlekleri kalite sınıflarına göre aracı kurumlara pazarlanır. Tiftik Birlik ve Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliği tarafından işleme sektörüne satılır.
Muhafaza koşulları
Paket nemi ve depo zinciri
Dolayısıyla paketleme, balyalama ve depolamada ortam bağıl nemi %65 düzeyinde olmalıdır.
Paketler uygun ağırlıkta olmalı ve tiftik gömleklerini üniform bir şekilde muhafaza ederek depolara ve/veya işleme merkezlerine taşımalıdır.
Depolama uygulaması esas olarak; Ankara Tiftiği paket ve/veya balyalarının çiftlik deposuna ve satılmış olan tiftiklerin Tiftik Birlik ve Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri İl Birliği depolarına nakli ve uygun koşullarda depolanmaları olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilir.
Taşıma, zemin ve yağıştan koruma
Ankara Tiftiği paketlerinin ve balyalarının depolara nakillerinde kullanılan taşıma araçlarının yabancı madde bulaşmasını engellemesi bakımından temiz ve kuru olması gerekir. Bunun için depoların zeminleri kalın kalaslarla döşenmeli veya ızgaralı olmalıdır.
Ankara Tiftiği paketleri ve balyaları depolanma sırasında toprak ve kum zemin üzerinde tutulmamalıdır.
- Ankara Tiftiği paketleri ve balyaları yağmur ve kar gibi yağışlardan korunmak için üstü kapalı bir yerde depolanmalıdır.
Zararlılara karşı kaynak yöntemleri
Depolarda kemirgenlerin ve böceklerin Ankara Tiftiklerine zarar vermemeleri için gerekli önlemler alınmalıdır. Larvaları tiftik liflerini yiyen birçok bit (Anthrenus fasciatus, Anthrenoceros australis, Attagenous piceus) ve güve türü (Tineola bisselliella ve Tinea pellionella gibi) bulunur. Ankara Tiftiklerini böcek saldırılarından korumada başlıca üç temel yol vardır. Üçüncüsü ise; tiftik gömleklerine, işlenmeleri esnasında bazı insektisidal maddelerin ilave edilmesidir.
Bu nedenle Ankara Tiftiği balyalarının depolanması sırasında tiftik lifleri bit ve güve gibi zararlılara karşı dayanıklı hale getirilmelidir.
Bunların ilki; tiftik balyasına ya da depolama alanına insektisit uygulanmasıdır.
İkincisi; tiftiklerinin böcekler üzerinde öldürücü etki yapan hava ortamında depolanmasıdır.
Havalandırma ve saklama sıcaklığı
Depoların havalandırılması özellikle yaz mevsiminde önemlidir. Tiftik balyaları 15–20 °C sıcaklıkta saklanır. Kızışma belirtisinde tiftikler havalandırılır ve fazla rutubet giderilir. Depolar temiz, kuru, serin ve ışıklı tutulur.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Ankara keçisi, kurak ve step iklimi ve coğrafi koşullara çok iyi uyum gösterdiğinden Ankara ili civarındaki coğrafi sınırda belirtilen illerde de yetiştirilmiş ve bu illerde de Ankara Tiftiği üretimi yapılmıştır.
Coğrafi sınır Ankara, Yozgat, Eskişehir, Konya, Çankırı, Çorum, Kırıkkale ve Bolu illeridir.
Kökeni ve üretim geleneği
Ankara keçisi yetiştiriciliği, tiftik ve tiftik ürünleri üretimi bakımından Ankara ili başta olmak üzere İç Anadolu Bölgesi’ndeki coğrafi sınırda belirtilen illerde gerçekleşir ve bu konuda yüzyıllardır süre gelen bir kültürel ve teknik bilgi birikimi vardır. Yaklaşık 11. yüzyılda Anadolu’ya gelmeye başlayan Türk boylarının Ankara Tiftiği ve ürünlerinin üretimi konusunda sahip oldukları beceri ve birikimi gösteren birçok tarihi belge bulunur.
Bu belgelerin çok önemli bir kısmı özellikle 16–18. yüzyıl dönemindeki sof kumaş üretimi ile ilgili olup bunlar Ankara Tiftiğinin orijinal üretim bölgesinin İç Anadolu Bölgesi olduğunu gösteren önemli kanıtlardır.
Türkmen boyları Anadolu’nun içlerine doğru göçleri sırasında beraberlerinde Ankara keçisini de getirmişlerdir.
Bu keçi ırkının yetiştiriciliği ve tiftik üretimi, esas olarak sof kumaş üretim nedeniyle Ankara ilinde bilimsel ve sürdürülebilir bir şekilde gelişmiş ve Ankara ili bu ırka ismini vererek orijinal coğrafi gen kaynağı merkezi olmuştur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Altı üretim aşamasının denetim zamanları, yerleri ve kontrol konuları sicilin 6–7. sayfalarındaki tabloya göre gösterilir.
Üretim aşamalarına göre denetim
Sicil s.6–7 tablosunun sütun ilişkileri korunarak okunur cümlelerle düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil s.6–7 tablosunun sütun ilişkileri korunarak okunur cümlelerle düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aşama | Zaman ve yer | Denetlenen konular |
|---|---|---|
| Sürü yönetimi | Yılda bir; işletme ofisi, ağıllar ve binalar, yem alanları, diğer yem ve su kaynakları | Çiftleştirme, gebelik, doğum, oğlak yaşama ve ölüm oranı, damızlık satış kayıtları; sürünün ağıl ve meradaki durumu; bina ve ekipmanın uygunluğu. |
| Kırkım öncesi | Yılda bir; genellikle ilkbaharda kırkım zamanı; ağıl içi/avlusu veya dış kırkım yeri ve hayvan bekletilen açık/kapalı alanlar | Bekletme yerinde refah ve temizlik; kırkım yerinin uygunluğu; keçilerde deri/lif hastalıkları, gömlekte nem ve bitkisel madde; kırkımcı ve makas/makine; depolarda kirlilik, yabancı madde, nem, sıcaklık, havalandırma ve zararlılar. |
| Kırkım uygulaması | Yılda bir; genellikle ilkbaharda, ağıl içi/avlusu veya mera gibi dış kırkım yeri | Uygulamanın izlenmesi; iki kırkım arasında gömlek toplama, düzenli katlama ve uzaklaştırma, sonraki kırkım için yerin temizlenmesi. |
| Kırkım sonrası | Yılda bir; genellikle ilkbaharda kırkım zamanı veya gömlek sınıflandırılırken | Ekspertizle kalite sınıflaması; paket ve balya çuvallarının kalitesi; gömleklerin paketlere, paketlerin çuvallara yerleşimi; keçilerde kırkım stresi; olumsuz çevre koşullarına karşı önlemler. |
| Depolama | Yılda bir; genellikle ilkbaharda kırkım zamanı, satış sırasında veya gerektiğinde; çiftlik ve aracı kurum deposu | Depoda yabancı madde, nem, sıcaklık, havalandırma, çatı, zemin, duvar ve zararlılar; balyaların konulduğu zemin ve depo içindeki yerleşimi. |
| Pazarlama | Yılda bir; kırkım zamanı veya satış/teslim sırasında ağıl içi, avludaki kırkım yeri ve/veya depo; aracı kurum deposu | Paket, çuval, balya ve nakil araçlarının uygunluğu; pazarlayan kurum ve temsilcilerin yasa, yönetmelik, destek ve uzmanlık yönünden uygunluğu; Ankara Tiftiği logosu ve menşe adı amblemi. |
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
802 tescil numaralı Ankara Tiftiği menşe adı olarak 16 Temmuz 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Ankara Tiftiği ibareli aşağıda yer alan logo ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Ankara Tiftiği ibareli logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Etiketlemede ve işaretlemede boya kesinlikle kullanılmamalıdır.
Denetim düzeni
Denetimler; Ankara Ticaret Odasının koordinatörlüğünde ve Ankara Ticaret Odası, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Ankara Zootekni Derneği ve Ankara Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliğinden ürün konusunda uzman en az birer kişi olmak üzere en az 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler yılda en az bir defa, şikâyet veya ihtiyaç duyulması halinde her zaman yapılır. Denetim şekli aşağıdaki gibidir.
Denetim düzeni · 2
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
