Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara ve çevre illerde yetiştirilen Ankara keçisinden elde edilen, parlak ve dayanıklı doğal hayvansal liftir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ankara Tiftiği nedir?
Ankara Tiftiği, coğrafi sınırda yetiştirilen her yaş ve cinsiyetteki Ankara keçisinin (Capra hircus angorensis) derisindeki primer ve sekonder foliküllerden üretilen doğal hayvansal liftir. Tekstil sanayisinde kullanılan lif; parlaklık, yumuşaklık, mukavemet, elastikiyet, boyanabilme ve rengini koruma nitelikleriyle tanımlanır.
Ürünün lif çapı, lüle uzunluğu, mukavemeti, elastikiyeti, kıvrım özellikleri ile medullalı ve kemp lif oranları sicilde ölçülebilir özellikler olarak yer alır. Sicilde kirli gömlek ağırlığı 1,1–4,78 kg, temiz gömlek ağırlığı 1,08–2,11 kg ve randıman %66,54–77,68 aralığında gösterilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tekstil kalite nitelikleri
Parlaklık ve yumuşaklık, Ankara Tiftiğinin öne çıkan duyusal ve fiziksel niteliklerindendir. Yüksek mukavemet ve elastikiyetin yanı sıra iyi boyanabilme ve rengini muhafaza edebilme, lifin tekstil kullanımındaki temel özelliklerini oluşturur.
Lüle ve lif yapısı
Lif çapı 22,57–44,17 µm, lüle uzunluğu 12,55–21 cm ve lif elastikiyeti %26,55–50,12 aralığındadır. Medullalı lif oranı %0,40–1,48, kemp lif oranı ise %0,21–4,25 olarak kaydedilmiştir. Kıvrım sayısı 5 cm’de 1,39–2,26 adet, 10 cm’de 3,39–6,05 adet ve tüm lülede 7,24–9,40 adet aralığındadır.
Kalite sınıfları
Tiftik gömlekleri oğlak esas, ergin esas ve tali tiftik olmak üzere üç kalite sınıfında değerlendirilir. Oğlak esas tiftik gömleklerinin ortalama inceliği 26,02 mikron, ergin esas tiftik gömleklerinin 33,02 mikron ve tali tiftiklerin 29,36 mikrondur.
Üretim süreci nasıl yürütülür?
Sürü yönetimi ve besleme
Üretim, oğlakların ergenlik ve damızlık çağına kadar yetiştirilmesi ile çiftleştirme, gebelik, doğum ve laktasyon süreçlerinin yönetimini kapsar. Beslenme, tiftiğin miktarı ve kalitesi üzerinde etkili olduğundan yıl boyunca esas olarak meralardan yararlanılır. Ağır kış koşullarında ve gebeliğin son 1–2 ayı ile doğumun ilk günleri gibi kritik dönemlerde yonca ve fiğ kuru otu, buğday ve arpa samanı ile buğday ve arpa dane yemleri kullanılır; anızlar ve işletmedeki bitkisel üretim artıkları da değerlendirilir.
Kırkım öncesi hazırlık
Kırkım öncesinde tiftik gömleklerine yabancı madde bulaşmasının önlenmesi hedeflenir; kırkılacak hayvanlar son iki ayda yeterli ot büyümesinin olmadığı alanlardan ve tohumlu ya da dikenli meralardan uzak tutulur. Gerektiğinde hayvanlar açık padoklarda tutulur, kırkım yeri yabancı maddelerden temizlenip sulanır ve tiftik gömleğine bulaşmış maddeler kırkımdan önce temizlenir. Kırkılacak hayvanlar kırkılmayacak hayvanlarla bir arada tutulmaz, toprak yollarda yürütülmez ve yaş sebze ile meyve bulunan alanlardan uzaklaştırılır; kırkımdan bir hafta önce çakıldak temizliği yapılır.
Kırkım uygulaması
Kırkım, Ankara Tiftiği üretiminin temel aşamasıdır ve hayvana ya da tiftik gömleğine zarar vermeden kırkım makinesi veya kırkım makasıyla yapılır. İşlemde keçinin ön bacakları kırkımcının sol elinin altına alınarak karın gerginleştirilir; kuyruk üstü temizlenir ve bacağın iç kısmındaki kısa tiftikler alınır. Göğüs, çene altı, kulak arkaları ve yan bölge kırkıldıktan sonra keçi yan yatırılır; sol üst kaburga bölgesi kuyruktan başa doğru kırkılır ve keçi geriye döndürülür. Sonraki uygulamada yanak, sağ omuz, ön kaburga, karın arası ve ön sağ kol; ardından sağ kaburga, but, sağrı ve karın bölgeleri kırkılır; diz arkasındaki kirişin kesilmesinden kaçınılır ve bacaklar diz kirişleri temizlenene kadar düz tutulur.
Sınıflandırma, katlama ve paketleme
Kırkılan tiftik gömlekleri, teknik uzmanlar tarafından üretim çiftliklerinde veya alıcı kurum depolarında oğlak, ergin ve tali tiftik olmak üzere üç sınıfta elle muayene ve görsel değerlendirmeyle sınıflandırılır. Sınıflandırılan gömlek iç yüzü zemine gelecek biçimde serilir; kenarlar merkezde birleştirilir, boyun ve but bölümleri katlanarak uygun uzunluktaki iple bağlanır. Pamuk, tel, jüt ve sisal bağlama materyali olarak kullanılmaz; paketleme ve balyalama kalite sınıflarına göre yapılır, paketleme sırasında kirli gömleklerin nemi genellikle %4,5–12 aralığındadır ve ortam bağıl nemi %65 düzeyinde tutulur. Paket, tiftik gömleğini tamamen sararak dış kirlenmeye karşı korur; paket ve balyalar okunaklı etiket taşır, işaretlemede boya kullanılmaz ve yüksek yoğunluklu polietilen paketler kullanılır.
Kırkılan hayvanların yönetimi
Kırkım sonrasında özellikle oğlaklar ani hava değişimlerine karşı korunur. Tüm hayvanlara dış parazit mücadelesi için banyo yaptırılır ve uygun beslenmeleri sağlanır.
Kırkım sonrası ürün nasıl değerlendirilir?
Kırkım öncesi toplama
Keçiler, kırkımdan 12–24 saat önce merkezi bir yerde toplanır. Hayvanlar kırkım yerine dikkatli ve yavaş biçimde götürülür; kırkım makası veya makinesinin hazırlığı ile kontrolü yapılır.
Pazarlama ve teslim
Tiftik gömlekleri sınıflandırmaya göre aracı kurumlara pazarlanır. Tiftikler, Tiftik Birlik ve Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliği tarafından işleme sektörüne satılır.
Depolama ve muhafaza koşulları nelerdir?
Depolama ve nakil
Depolama, paket veya balyaların çiftlik deposuna nakli ile satılmış tiftiklerin Tiftik Birlik ve Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri İl Birliği depolarında muhafaza edilmesi olmak üzere iki aşamada yürütülür. Taşıma araçları temiz ve kuru tutulur; paketler ile balyalar toprak veya kum zemin üzerinde bulundurulmaz, yağmur ve kar gibi yağışlardan korunacak üstü kapalı yerlerde depolanır.
Zararlı ve rutubet kontrolü
Depolarda kemirgen ve böcek zararına karşı önlem alınır; bit ve güve türlerinin liflere zarar vermesini önlemek için balyalar korunur. Kızışma belirtisi görüldüğünde tiftikler havalandırılır ve fazla rutubet giderilir; depolar temiz, kuru, serin ve ışıklı tutulur.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Ankara Tiftiğinin coğrafi sınırı Ankara, Yozgat, Eskişehir, Konya, Çankırı, Çorum, Kırıkkale ve Bolu illerini kapsar. Ürün, bu sınırda yetiştirilen Ankara keçilerinden elde edilir; keçi ırkı kurak ve step iklimi ile coğrafi koşullara uyum gösterdiği için Ankara çevresindeki belirtilen illerde de yetiştirilir. Depolarda sıcaklık 15-20 °C olmalıdır.
İç Anadolu’daki üretim geleneği nasıl gelişti?
Ankara başta olmak üzere İç Anadolu’daki coğrafi sınırda Ankara keçisi yetiştiriciliği ile tiftik ve tiftik ürünleri üretimine ilişkin yüzyıllara yayılan kültürel ve teknik bilgi birikimi bulunur. Ankara’da sof kumaş üretimiyle gelişen keçi yetiştiriciliği ve tiftik üretimi, ilin ırka adını vermesiyle birlikte özgün coğrafi gen kaynağı merkezi niteliği kazanmıştır. Tiftik depolarında sıcaklık 15–20 °C olmalıdır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Ankara Tiftiği, 802 tescil numarasıyla menşe adı olarak 16 Temmuz 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 10 Mart 2020 tarihinden itibaren korunur.
İşaret kullanımı
Ankara Tiftiği ibareli logo ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda logo ve amblem, işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii
Denetimler, Ankara Ticaret Odasının koordinatörlüğünde; Ankara Ticaret Odası, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Ankara Zootekni Derneği ve Ankara Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliğinden ürün konusunda uzman en az birer kişinin yer aldığı, en az dört kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda en az bir defa, şikâyet veya ihtiyaç hâlinde ise her zaman gerçekleştirilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Denetlenecek Üretim Aşaması | Denetim Zamanı ve Yeri | Denetlenecek Biyolojik ve Teknik Özellikler |
|---|---|---|
| Sürü yönetimi | Yılda bir kez İşletme yönetimi ofisi Ağıllar ve diğer binalar Yem kaynağı bölgesi ve alanları Diğer yem ve su kaynakları | İşletmede tutulan tüm yetiştirme kayıtlarının (çiftleştirme, gebelik, doğum, oğlak yaşama gücü ve ölüm oranı, damızlık satışları gibi) kontrolü Sürünün genel durumunun ağıl içinde ve merada incelenmesi Ağıl içindeki ve dışındaki tüm bina ve ekipmanların Ankara Tiftiği üretimi için uygunluğunun değerlendirilmesi |
| Kırkım Öncesi Dönem | Yılda bir kez Ankara Tiftiği kırkım zamanında (genellikle ilkbahar ayları) Ağıl içi veya avlusundaki kırkım yeri Ağıl dışındaki kırkım yeri (mera vb.) Kırkımdan önce keçilerin bekletildiği açık veya kapalı alanlar | Keçilerin bekletilme yerinin keçi refahı ve temizlik bakımından kontrolü Kırkım yerinin temizlik ve kırkım için uygunluğunun kontrolü Keçilerin kırkım için uygunluklarının kontrolü (deri ve lif hastalıkları, tiftik gömleğin nemlilik ve bitkisel madde içeriği durumu gibi) Kırkımcıların ve kırkım aletlerinin (kırkım makası veya kırkım makinesi) kontrolü Depoların kirlilik, yabancı madde, nem, sıcaklık, havalandırma ve zararlı hayvan faktörleri bakımından kontrolü |
| Kırkım Uygulaması | Yılda bir kez Ankara Tiftiği kırkım zamanında (genellikle ilkbahar ayları ) Ağıl içi veya avlusundaki kırkım yeri Ağıl dışındaki kırkım yeri (mera vb.) | Kırkım uygulamasının izlenerek uygunluğunun kontrolü İki kırkım uygulaması arasındaki işlemlerin kontrolü (Tiftik gömleğinin toplanması, düzenli olarak katlanması ve uzaklaştırılması ve bir sonraki kırkım için kırkım yerinin temizlenmesi vb.) |
| Kırkım Sonrası Dönem | Yılda bir kez Ankara Tiftiği kırkım zamanında (genellikle ilkbahar ayları) veya kırkımdan sonra tiftik gömleklerinin sınıflandırılması esnasında | Kırkılan Ankara Tiftiği gömleklerinde ekspertizler tarafından yapılan kalite sınıflandırmasının kontrolü Sınıflandırmadan sonra tiftik gömleklerinin konulduğu paketlerin ve çuval balyalarının kalitelerinin kontrolü Tiftik gömleklerinin paketlere, paketlerin de çuval balyalarına yerleştirilme düzenlerinin kontrolü Kırkılan keçilerde kırkım stresi düzeyinin kontrolü Kırkılan keçilerin maruz kalabilecekleri olumsuz çevre koşullarına karşı alınan önlemlerin kontrolü |
| Depolama | Yılda bir kez Ankara Tiftiği kırkım zamanında (genellikle ilkbahar ayları ), kırkımdan sonra tiftik gömleklerinin aracı kurumlara satışı sırasında veya gerek duyulduğu her zaman Çiftlik deposu Aracı kurum deposu | Ankara Tiftiği balyalarının muhafazaları için depoların, uygunluklarının kontrolü (yabancı madde, nem, sıcaklık, havalandırma, çatı, zemin ve duvar, zararlı hayvan vb. kontrolü) Tiftik balyalarının konulduğu zeminin kontrolü Tiftik balyalarının depo içinde yerleştirilme düzeninin kontrolü |
| Pazarlama | Yılda bir kez Ankara Tiftiği kırkım zamanında veya kırkımdan sonra tiftik gömleklerinin aracı kurumlara satışı/teslimi sırasında ağıl içi veya avludaki kırkım yeri ve/veya depo Aracı kurum deposu | Ankara Tiftiği gömleklerinin konulduğu paketlerin, çuvalların ve balyaların ve bunların depolara nakilleri sırasında kullanılan araçların uygunluklarının kontrolü Pazarlamaya dâhil kurumların ve temsilcilerinin pazarlama yapmaya uygunluklarının kontrolü (yasa, yönetmelik, destekler, uzmanlık düzeyi vb.) Ankara Tiftiği ibareli logonun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenecektir. |