Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’da ilibada adı verilen labada yaprakları, düğü ve göceden hazırlanan harçla küçük muska biçiminde sarılır. Suda pişirilen sarmalar, isteğe göre sade veya sarımsaklı süzme yoğurt ya da domatesli salça sosuyla sunulur.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması nedir?
Afyon İlibada Sarması, yörede ilibada adı verilen labada yaprağının ince bulgur ve dövülmüş buğdaylı harçla muska biçiminde sarılmasıyla hazırlanan yemektir. Sarmalar yaklaşık 3 cm boyutunda hazırlanır; isteğe bağlı yoğurt veya salçalı sosla sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Düğü, göce ve ilibada
Yörede ilibada denen labada yaprağı kullanılır. İnce bulgura düğü, dövülmüş buğdaya göce denir; bu iki tahıl soğan ve unla hazırlanan harçta birleşir.
Küçük muska ve sos seçenekleri
Yaprak hafif haşlanır, harçla yaklaşık 3 cm boyutunda üçgen sarılır. Suda yaklaşık kırk dakika pişirilir. Sade süzme yoğurt, sarımsaklı yoğurt veya salça ve domates sosu isteğe bağlıdır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Sekiz kişilik reçete
8 kişilik için gerekli olan malzemeler:
Malzemeler ve ölçüler
- 1,5 kg ilibada (labada)
- 200 g düğü (ince bulgur)
- 200 g göce (dövülmüş buğday)
- 60 g un
- 2 adet orta boy soğan
- 2–3 diş sarımsak
- 100 g sıvı yağ
- 1 tatlı kaşığı kuru nane
- 1 tatlı kaşığı kırmızıbiber
- 1 tatlı kaşığı tuz
- 30 g salça / domates
- 60 g süzme yoğurt
Kavurma işlemi
Su (haşlamak için) yeteri kadar İçine sıvı yağ konan tencereye, ince kıyılmış soğan eklenir ve soğanlar pembeleşinceye kadar kavrulur. Tencereye un eklenir ve karıştırmaya devam edilir. Başka bir kapta, daha önce iyice karıştırılan düğü ve göce, kavrulan karışım içine, bir miktar su ile birlikte eklenerek karıştırma işlemine devam edilir.
Sarmanın iç harcını oluşturan bu karışım pişerken içerisine tuz, kuru nane ve kırmızıbiber ilave edilir.
Haşlama işlemi
Farklı bir tencerede ilibadalar hafifçe haşlanır ve tercihe göre yaprağın ortasındaki damar kısmı ayıklanarak ikiye bölünür. Sarmaya hazır hale getirilen ikiye ayrılmış yaprağa, iç harcı koyularak üçgen (muska) şeklinde sarılıp ayrı bir tabağa alınır. Sarmalar yaklaşık 3 cm boyutunda hazırlanır. Sarma işlemi tamamlanınca pişirmek üzere tencereye özenle yerleştirilir.
Daha sonra üzerine su ilave edilerek tencerenin ağzı kapatılıp yaklaşık 40 dakika pişmeye bırakılır.
Süzme yoğurt sosu; sade olarak ilave edilir. Sarımsaklı yoğurt sosu; sarımsaklar ezilerek yoğurdun içine ilave edilerek elde edilir. Salça / domates sosu; tavada yağ kızdırılır ve içerisine salça / domates konularak bir miktar daha karıştırılır ve son olarak da nane ve kırmızıbiber eklenir.
Yöresiyle bağı nedir?
Afyonkarahisar ile özdeşleşmiş, yörenin önemli kültürel miraslarından biri olup kullanılan malzemeler ve hazırlığı ile sarma formu ve sunum şekli kendine hastır. Yöre halkı arasında oluşan bilgi birikim ve deneyim kapsamında değer kazanmış ve bu şekliyle günümüze ulaşan özel bir üründür. Belirtilen nedenlerle ürünün üretimindeki tüm aşamalar coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Afyon İlibada Sarmasının yöreye özgü üretim yöntemi, Afyonkarahisar ile ün bağının temelidir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Servis tabağına koyulan sarmaların üzerine isteğe göre süzme yoğurt, sarımsaklı yoğurt ya da salça / domates sosu ilave edilerek sunumu yapılır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
689 tescil numaralı Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması mahreç işareti olarak 10 Mart 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Ürünün ambalajlı olması durumunda Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Afyonkarahisar Belediyesinin koordinasyonunda; Afyonkarahisar Belediyesi, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden ürün hakkında bilgi sahibi birer kişinin katılımıyla oluşan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler, yılda bir kez düzenli olarak, ayrıca ihtiyaç olması halinde ya da şikâyet durumunda her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu, üretim metodunun (özellikle sarma şeklinin ve sunumunun) uygunluğu ile coğrafi işaretin kullanım biçimi denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Afyon İlibada Sarmasında labada yaprakları düğü ve göceli içle muska biçiminde sarılır. Yörede yetişen yaprağın tahılla birleştirilmesi ve küçük üçgenler halinde sarılması, Afyonkarahisar mutfağının bitki ve tahıl kullanımına örnektir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
