Kahta Narı

Yetiştiriciliği ve Üretim Aşamaları Toprak ve İklim İstekleri

Nar meyvesi, çakıllı topraklardan ağır killi topraklara kadar çeşitli koşullarda yetişebilen bir meyvedir. Yetiştiricilikte en uygun topraklar, derin, geçirgen, alkali, kumlu killi, organik maddelerce zengin, orta derecede tuzlu topraklardır. Bitkinin iyi bir gelişme gösterebilmesi için geçirgen, nemli ve serin bir toprak yapısı tercih edilir. Kışları ılık ve yağışlı, yazları sıcak ve kurak geçen ekolojilerde, bitki iyi bir gelişme gösterir.

Bitkide – 10˚C’nin altında taze sürgünler, -18˚C’nin altında ise ana gövde soğuktan zarar görür. Nar yetiştiriciliğinde, yıllık ortalama 500 mm’ lik yağış yeterli olmakla beraber; bu yağışların ilkbaharda düşmesi istenir. Yaz aylarında düşen yağışlar, meyve kalitesini bozmakta, olgunluğa ve hasada yakın yağan yağmurlar meyve kabuğunu çatlatmasına, aşırı rüzgâr ise meyve kalitesinin düşmesine neden olabilmektedir. Nar bitkisi çiçeklenmesi için yüksek sıcaklık toplamına gereksinim duyar.

Meyve oluşum döneminde kuru hava koşulları kaliteli meyve alınmasına katkı sağlar. Bu yönüyle yetiştiriciliğinin yapıldığı belirtilen coğrafi sınır, nar yetiştiriciliğine uygun mikroklima özellikleri taşır.

Bahçe Tesisi

İyi bir güneşlenme süresi ve hava sirkülasyonu için kuzey-güney doğrultusunda bahçe tesisi yapılması tercih edilir. Dikimlerden önce toprak derince sürülmelidir. Dikim sıklıkları sıra üzeri sıra aralığının 1,5–2 m x 2,5–3 m olması istenir. Bu mesafelerde 40 x 60 cm derinliğinde ve genişliğinde çukurlar açılır. Sonbahardan itibaren yaprağını döken fidanlara dikildikten sonra mutlaka can suyu verilmelidir.

Ayrıca bazı nar üreticileri tarafından bağ-bostanları etrafına nar dikimi yaparak, çit şeklinde bir üretim yapılır.

Üretim yeri ve çevresi

Fidanların ilk dikimiyle birlikte terbiye budamasına başlanır. Dikimle beraber fidanlar 50–60 cm yükseklikten kesilmeli, bunun altında kalan sürgünler ve uzun kökler kısaltılarak temizlenmelidir. İlk 2–3 yıl şekil budaması yapılmalıdır. Bu amaçla ikinci yıl güçlü olan ve toprak hizasındaki 3–4 ana gövde seçilir ve diğer dallar kesilir. Her yıl yapılacak budamalarda, gövdeye su yürümeden (bölgede ocak- şubat aylarında) budama işlemi tamamlanmalıdır.

Ana gövde olarak seçilen gövdelerden çıkan birincil ve ikincil dallarda ikinci veya üçüncü yıllarında tepe alma işlemi yapılmalıdır. Ana gövde olarak seçilen dallar hariç, alttan çıkan yeni sürgünler her yıl temizlenmelidir. Mevcut nar ağaçları 10–12 yaşına geldiğinde yan taraftan çıkan gövdeler bırakılarak yaşlı dalları kesilmekte ve gençleştirme budaması yapılmakta, bahçe tesisinin devamlılığı bu şekilde sağlanır.

Kovanlar ve koloni bakımı

Nar ağaçları; çok gövdeli çalı şeklinde büyümekte olup budama yapılmadığında meyveye yatma gecikmekte, verim azalmakta ve meyve kalitesi düşebilmektedir. Bu nedenlerle ağaca genellikle 3–4 gövdeli bir şekil verilir. Verim çağında obur dallar dipten alınır. Ayrıca ağaçların tepeleri alınarak taç şeklinde budama yapılır. Ağaçların iyi ışık alabilmesi için gerektiğinde taç içinde seyreltme yapılabilir.

Kahta Narı ile tesis edilecek bahçelerde, erken ilkbaharda sağlıklı ağaçlardan seçilen 1–2 yaşındaki (yaklaşık 1,5–2 cm çapındaki çelik denilen dallar) dallar 15–20 cm uzunluğunda kesilerek, yarıya kadar yumuşak toprağa batırılır ve düzenli sulama işlemi yapılır. Bir sonraki ilkbaharda burada köklenen ve kışı geçiren dallar fidan olarak kullanılır. Bu fidan üretim metodunda genetik açılım olmayacağı için çeşit özellikleri korunmuş olur.

Kurulacak bahçe büyüklüğüne göre ve meydana gelebilecek olumsuzluklara karşı, ihtiyaç duyulan fidan sayısının ortalama 1,5 katı kadar çelik (dal) alma işlemi yapılır.

Gübreleme işlemi

İlk bahçe tesisi ve sonrasındaki yıllarda toprak ıslahı için hayvan (çiftlik) gübresi verilir. Kimyasal gübre uygulaması yapılmadan öncelikle mutlaka toprak ve bitki analizleri yaptırılarak, mevcut durum ortaya konmalıdır. Fosfor ve potasyum içeren gübreler iyi ve kaliteli bir meyve oluşumu için gereklidir. Sicildeki uygulama önerisi, bunların hasattan sonra kışa girerken verilmesidir.

Azotlu gübreler ise yaklaşık 2/3’ü ilkbaharın ilk aylarında, kalan 1/3’ü haziran ayı sonuna doğru uygulanması tercih edilir. Azotlu gübre uygulamalarından sonra mutlaka sulama yapılmalıdır. Genellikle uygulamada ilk dikilen fidanlar sadece hayvan gübresi ile gübrelenmekte, daha sonraki 4–5 yılda bir ağaç başına ortalama 15 kg gelecek şekilde hayvan gübresi verilmekte ve böylelikle kimyasal gübre kullanımının en aza indirgenmesi amaçlanır.

Genel olarak nar ağaçlarının gübrelenmesinde iyi yanmış çiftlik gübresi kullanılır. Gübreleme 2–3 yılda bir sonbahar-kış aylarında kök bölgesinde yapılır ve çapa ile toprağa karıştırılır. Ayrıca duruma göre ilkbahar ve yaz aylarında olmak üzere iki defa azotlu gübreler, kış aylarında da fosfor içeren gübreler kullanılabilir.

Sulama işlemi

Dikimlerden itibaren özellikle iyi bir kök gelişimi için düzenli bir sulama yapılması istenir. İlkbahar sulaması belgede yağışa bağlı, azar azar ve “10–2 gün” aralığı ifadesiyle açıklanır. Bu aralığın belgedeki yazımı korunmuştur. Şubat ve mart aylarında odun gözlerin sürmeye başlamasıyla yağış durumuna göre sulama işlemine başlanır. Çiçek tomurcuklarının ve meyve tutum başlangıcında mutlaka sulama yapılmalıdır. Meyve çatlamasını önlemek ve kaliteli meyve elde etmek için düzenli sulama şarttır.

Meyve hasadından 12–15 gün kadar önce sulama kesilmelidir. Mevcut bahçelerin çoğunluğu salma sulama ile yapılır. Sulamalar nar ağaçlarının dibinden açılan kanallar vasıtasıyla 4–5 günde bir düzenli bir şekilde yapılır. Bitkinin gelişebileceği serin bir ortam hazırlanır. Bu sayede meyvelerde çatlamanın sınırlı kalması amaçlanır. Her yıl bu kanallar ilkbahar aylarında yenilenir. Meyve kalitesi açısından sulamanın düzenli yapılması önemlidir.

Özellikle odun gözlerinin sürmesi, çiçek tomurcuklarının görünmeye başlaması ve meyve gelişimi döneminde sulama daha dikkatli yapılmalı ve bol miktarda sulanmalıdır. Meyve olgunlaştığında, hasat zamanı yaklaştığında sulama durdurulur. Sulamanın durdurulması meyvenin çatlamaması ve kalite açısından önem arz eder.

Zirai Mücadele

Hastalık ve zararlılarla etkin mücadele kalite ve verimde önemli bir unsurdur. Mevzuata uygun bitki koruma ürünleri ile zirai mücadele yapılır. Sıra aralarında çıkan yabancı otlar, mekanik olarak traktörle çapalanır. Ağaç diplerindeki ve traktörün giremediği sıra üzerindeki yabancı otlar el çapası ile çapalanarak bahçelerden uzaklaştırılır.

Hasat işlemi

Üründe çiçeklenme seyri uzun olabileceği için meyve olgunluğunda da farklılıklar meydana gelebilir. Meyveye özgü renk ve iriliğin alındığı, kaliks segmentlerinin (meyvenin taç görünümündeki uçları) dışarıya doğru açıldığı; meyve üzerindeki erkek organ iplikçiklerinin kuruduğu dönemden başlayarak hasat edilir. Genel olarak ağustos-kasım ayları arasında hasat yapılır.

Üreticiler meyvelerin yaklaşık % 80’ni olgunlaştığında hasat işlemine başlamakta, ağaçtaki tüm meyveler toplanmakta, olgunlaşmayan, küçük olan, ileri derecede çatlayan meyveler, zedelenmiş meyveler vb. hasatta veya hasattan sonra ayrılır.

Bu depolarda hastalık-zararlı riski göz önünde tutularak ilaçlama yapılır.