Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in dağlık kesimlerinde yetişen menengiç meyveleri kurutulur, kavrulur ve macun kıvamına kadar öğütülür. Kahve çekirdeği yerine kullanılan bu yağlı macun karıştırılıp sütle pişirilir; geleneksel sunumu kapaklı bakır fincandadır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 22 Aralık 2024
UNESCO ilişkisiGaziantep gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi nedir?
Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi Gaziantep ilinin dağlık kesimlerinde yabani olarak yetişen menengiçlerin (melengiç) (Pistacia terebinthus L.) kavrulup öğütülmesiyle elde edilen macun hâlinde kahve ikamesidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yağ içeriği fazladır.
Kafein içermez.
Üretim tekniği ve ustalık
Süt ile karıştırılarak pişirilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Gaziantep ilinde yetişen menengiç (melengiç) meyvesinin yağ asidi değeri %44–56 oleik asit değeriyse %53–68 aralığındadır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fizikokimyasal Özellikler | Değer |
|---|---|
| Yağ | %44-56 |
| Su | %5-6 |
| Protein | %18-20 |
| Kül | %3-3,5 |
| Şeker | %6-6,5 |
| Lif | %2-2,5 |
Nasıl üretilir ve hazırlanır?
Menengiç meyvesinin olgunlaşması ve hasadı
Yabani olarak yetişen menengiç/melengiç meyvesinin rengi, ekim-kasım aylarında yeşil-mavi olduğunda yeterli olgunluğa ulaşmış olur ve hasat edilir.
Meyveleri yıkama ve güneşte kurutma
Menengiç/melengiç meyveleri toplanır ve yıkandıktan sonra güneşte kurutulur.
Kavurma, macun hâline getirme ve kavanozlama
Kuruyan meyveler kahverengi haline gelene kadar kavrulur. Kavrulduktan sonra macun kıvamına gelene kadar dövülür ya da taş değirmenli makinede çekilir. Çekilen ürünün viskozitesi minimum 1 (cP), parçacık boyut toplam miktarın maksimum %45’i 20–25 µm üzerindedir. Macun haline gelen ürün cam kavanozlara koyulur. Yağ bakımından oldukça zengin olduğundan, ürün yüzeyinde yağ tabakası görülebilir. Ürün kullanımdan önce karıştırılarak homojen hale getirilir.
Sütle pişirme ve sunum
Süt ile kısık ateşte karıştırarak kaynayıncaya kadar pişirilir. Sunumu, geleneksel olarak kapaklı bakır fincanda yapılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Gaziantep meyvesi ve yerel üretim
Gaziantep ilinin dağlık kesimlerinde yabani yetişen Pistacia terebinthus L. meyveleri kullanılır. Güneşlenme ve yetişme koşulları meyvenin yağ bileşimiyle ilişkilidir. Hasat, temizleme, kavurma ve öğütme coğrafi alan içinde yapılır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Geleneksel sunum kabı
Menengiç kahvesi, yörede geleneksel olarak kapaklı bakır fincanda sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sicilde aktarılan tarihî anlatı
Sicil, Gaziantep’te menengiç meyvelerinin kavrulup dövülerek veya çekilerek kahveye dönüştürüldüğünü, bu içeceğin 1600’lü yıllardan beri üretildiğini ve tüketildiğini kaydeder. Aynı kaynakta aktarılan bir rivayete göre IV. Murat’a Bağdat Seferi sırasında burada menengiç kahvesi ikram edilmiştir. Rivayet, kesin bir tarihî belge olarak sunulmaz.
Tescil ve denetim bilgileri
Avrupa Birliği tescili
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Gaziantep Büyükşehir Belediyesi olarak sicilde yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
627 tescil numaralı Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi menşe adı olarak 16 Aralık 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim; Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde ve Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Gaziantep Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliğinden konuda uzman en az 3 kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda 1 defa düzenli olarak ve ihtiyaç duyulduğunda ya da şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetime ilişkin raporlar Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Gaziantep ilinde yetişen menengiç/melengiç meyvesi kullanılması. Üretim metoduna uygun olarak üretilmesi. Ürünün macun kıvamında olması. Gerektiği durumlarda menengiç (melengiç) meyvesinin yağ asidi, oleik asit, viskozite ve parçacık boyutu değerlerinin uygunluğu.
Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
İşletmede görünür ibare ve amblem
Ürün ambalajında kullanılamadığında, tescilli ürün adı ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur.
Avrupa Birliği koruması ve sicil kapsamı
Gaziantep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi, AB’de Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak kayıtlıdır. 2024/2978 sayılı karar 25 Kasım 2024 tarihinde kabul edilmiş, 2 Aralık 2024 tarihinde yayımlanmış ve 22 Aralık 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Şartname, Gaziantep’te yetişen menengiç meyvesinden katkısız macunu ve üretimin coğrafi alan içinde yapılmasını tanımlar. Türkiye’deki tescil ettiren kurum Gaziantep Büyükşehir Belediyesidir.
UNESCO ile bağlantısı
Gaziantep gastronomi kültürü: Antep Menengiç Kahvesi, menengiç meyvesinin kurutulup kavrulması ve macun kıvamına getirilmesiyle hazırlanır. Gaziantep’in yerel içecek kültürüne dahildir; adı nedeniyle Türk kahvesi kültürü kaydıyla aynı ürün olarak eşleştirilmez. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
