Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Alanya’da yetişen Ayva Göbek yenidünyası, erkenciliği ve iri sarı-turuncu meyvesiyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Alanya Yenidünyası nedir?
Alanya Yenidünyası, Antalya’nın Alanya ilçesinde yetiştirilen bir yenidünya meyvesidir. Ürün, “Ayva Göbek” ya da “Hafif Çukur Göbek” adıyla anılan çeşide dayanır.
Meyve kabuğu sarı-turuncu, meyve eti sarı-krem renktedir. Ürünün karakteristik görünümü, kolay soyulan orta kalınlıktaki kabuğu ve iri meyve yapısıyla tamamlanır.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
Ayva Göbek çeşidi ve erkencilik
Alanya Yenidünyası, Alanya’nın mikroklima koşullarında yetişen Ayva Göbek çeşididir. Hatay ile Antalya’nın diğer yörelerindeki yenidünyalara göre açık alanda 7-10 gün, örtü altında ise yaklaşık 1 ay erkencilik gösterir.
Meyve rengi, kabuk ve irilik
Meyvenin kabuk rengi sarı-turuncu, et rengi sarı-kremdir; ortalama meyve ağırlığı 43,26 g’dır. Alanya Yenidünyası, Türkiye’de yetiştirilen diğer yenidünyalardan ince kabuğu ve iri meyvesiyle ayrılır; kabuğu kolay soyulur ve kabuk kalınlığı orta seviyededir.
Ağaç ve yaprak yapısı
Bitki her dem yeşildir; kök sistemi çoğunlukla 25-50 cm derinlikte yüzlek ve dağınık saçak yapı gösterirken, 1,5-2 m derine ulaşabilen kazık kök de geliştirir. Ağaç 5-6 m boyunda, düzgün gövdeli, alçaktan dallanan ve yayvanla yuvarlak arasında taç yapısındadır; yaprakları 12-40 cm uzunlukta, sert ve kısa saplıdır.
Tablo-1: Alanya Yenidünyasının ağaç özellikleri
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
| Anaç uyuşması | İyi |
|---|---|
| Taç gelişme şekli | Yarı dik |
| Yaprak ayası uç şekli | Kör uçlu |
| Yaprak ayası kenardaki diş sıklığı | Orta |
| Yaprak ayası dalda duruş şekli | Dışa doğru |
Tablo-3: Alanya ilçesi toprak özellikleri
Nasıl yetiştirilir?
Üretim açık bahçe yetiştiriciliği veya örtü altı yetiştiriciliğiyle yapılabilir. Yenidünyaya ilişkin genel üretim teknikleri uygulanmakla birlikte, tescilde çoğaltım, bahçe tesisi, bakım, hasat ve muhafazaya ilişkin özel hususlar tanımlanır.
Çoğaltım ve aşıya hazırlık
En çok tercih edilen çoğaltım yöntemi aşılamadır; ürün genellikle çöğür anaçları üzerine göz ve kalem aşısıyla çoğaltılır. Tohum meyveden çıkarılır çıkarılmaz ekilebildiği gibi muhafaza edilerek de ekilebilir, ancak muhafaza süresi 9 ayı geçmemelidir.
Tohum ekim ortamı 3:1:1 oranında torf, kum ve perlit karışımından oluşur; ortamın pH’ı 6.5-7.0 arasında olmalıdır. Tohumlar 40-60 gün sonra çıkmaya başlar; sicilde bu çöğürlerin ertesi sabah şaşırtılmaya hazır olduğu, güneşin yakıcı etkisine karşı yarı gölgelikli yerlerde muhafaza edilmesi gerektiği belirtilir.
Çöğürler, tohum ekiminden 1,5-2 yıl sonra çapları 1-1,5 cm olduğunda aşıya hazır hâle gelir. İlkbahar sürgün aşısı, iklim koşullarına bağlı olarak Mart başından Mayısın üçüncü haftasına kadar yapılır; sonbahar aşıları Eylül sonu, Ekim ve Kasım aylarındadır ve tutma oranları ilkbahar aşılarından daha düşüktür.
Aşı kalemleri, üzerinden bir yıl geçmiş olgun ve tüysüz sürgünlerden alınır. Göz aşısında T aşısı, yongalı aşı ve yama aşı uygulanır.
Bahçe tesisi ve dikim
Açık alanda bahçe 6×6 m veya 7×7 m dikim aralıklarıyla kurulur. Örtü altında 2×2,5 m ya da 2,5×2,5 m aralıklar kullanılır ve ağaçlar telli sistemle desteklenir.
Fidan dikimi, soğuk tehlikesinin kalktığı ilkbaharın erken dönemlerinde yapılır. Dikimde plastik tüp köklere zarar vermeden çıkarılır; kıvrılmış ve zarar görmüş kökler kesilir, kök ve taç gelişimini dengelemek için dikim tuvaleti budaması uygulanır.
Fidan, aşı yeri toprak üzerinde kalacak ve kök çevresindeki toprak dağıtılmayacak biçimde çukura yerleştirilir; derin dikimden kaçınılır. Dikimden hemen sonra can suyu verilir ve fidan hereklere bağlanır.
Sulama ve gübreleme
Yıllık sulama suyu ihtiyacı 1.130 mm olarak belirtilir; bölge toprak yapısına göre yılda 10-11 sulama yapılır ve her sulamada ağaç başına 100-110 mm su verilir. Nisan-ekim arasında 15-20 sulama öngörülür; örtü altında ve mümkünse açık alanda damla sulama sistemi, yani fertigasyon kullanılır.
Gübreleme yaprak ve toprak analiz sonuçlarına göre yapılır. Analiz yaptırılmamışsa ilk yılda fidan başına yılda toplam 30 g saf azot, ikinci yılda 60 g saf azot, üçüncü yılda 100 g saf azot uygulanır; ikinci ve üçüncü yıl uygulamaları Şubat-Temmuz arasında sulamayla birlikte dört defada yapılır.
Hastalık ve zararlılarla mücadele
Açık alanda meyve kalitesini düşüren başlıca hastalık karaleke, yani Spilocaea eriobotryae’dir. Mücadelede kültürel önlemlerle birlikte kimyasal ilaçlama yapılır; ilaçlama öncesinde önceki yıldan kalan hastalıklı sürgün, yaprak, meyve ve saplar toplanıp imha edilir, ağaçların iyi havalanması sağlanır.
İlk ilaçlama sonbaharda yeni çiçek salkımları oluştuğunda %1,5’luk bordo bulamacıyla, ikinci ilaçlama çiçekler açılmadan önce yapılır. Çiçek dökümünden sonraki ilaçlamalar yağışlar kesilene kadar 20 gün, yağışlı günlerin fazla olduğu dönemlerde 15 gün arayla uygulanır; son uygulama hasattan 20 gün önce yapılır.
Örtü altı yetiştiricilikte karaleke görülmediği ve bu hastalık için ilaçlama yapılmadığı belirtilir. Uzun süren Akdeniz yağışları karalekeyi tetikleyebildiğinden, hasat sonrasında ağaçta kalan meyveler toplanarak gömülür.
Budama
En uygun budama zamanı Mart ayıdır. Ana doruk alınarak üç veya dört dallı çanak, yani goble, şekli verilir; bırakılan dallar büyüdükten sonra aynı yıl içinde 35-40 cm kalacak biçimde kesilir.
İzleyen yıl, dengeli bir taç için budanan dallardaki sürgünlerden ikisi veya üçü bırakılır; diğer sürgünler ile aşı noktasının üstündeki sürgünler temizlenir. Sonraki yıllarda kurumuş, hastalıklı ve obur dallar temizlenir; sık taçlanmada ağacın merkezini ışıklandırmak için budama yapılabilir.
Budamadan sonra ağacın öz suyu kutulana kadar 1-2 gün beklenir ve kesim yerlerine çok ince bir tabaka hâlinde aşı macunu sürülür.
Tablo-4: 4 yaşından itibaren yenidünya ağaçlarına önerilen azot, fosfor ve potaslı gübrelerin miktar ve uygulama zamanları
Tabloyu görüntüle · 3 kayıt
| Azot, Amonyum, sülfat uygulama zamanı ve miktarı (g/ağaç) | Fosfor Triple süper fosfat uygulama zamanı ve miktarı (g/ağaç) | Potasyum, Potasyum sülfat uygulama zamanı ve miktarı (g/ağaç) | |
|---|---|---|---|
| 4-6 yaş | Temmuz 400-800 Kasım 100-200 Şubat 100-200 | Ağustos-Eylül 135-225 | Ağustos-Eylül 60-120 |
| 7-12 yaş | Temmuz 1300-2000 Kasım 500-750 Şubat 500-750 | Ağustos-Eylül 275-325 | Ağustos-Eylül 360-540 |
| 12 yaştan sonra | Temmuz 2000 Kasım 1000 Şubat 1000 | Ağustos-Eylül 400 | Ağustos-Eylül 600 |
Nasıl hasat edilir ve muhafaza edilir?
Hasat, paketleme ve depolama
Hasat, meyveye ve ağaca zarar vermeden meyve makasıyla yapılır; meyveler sınıflandırmaya tabi tutulur. Ağaçtaki meyveler farklı zamanlarda olgunlaştığından kademeli hasat uygulanır.
Kasa veya karton kutu gibi ambalajlar fazla derin olmayacak şekilde seçilir; böylece alttaki meyvelerin zarar görmesi önlenir. Taşıma zincirinde soğuk zincir korunur ve ürün 5 °C’de yaklaşık 2 ay kalitesini kaybetmeden muhafaza edilebilir.
Hasat edilen meyveler sınıflandırılır ve fazla derin olmayan kasa ya da karton kutularda paketlenir. Taşıma sırasında soğuk zincirin korunması, ürünün uzak pazarlara taşınabilmesini destekler.
Ürün 5 °C’de yaklaşık 2 ay kalitesini kaybetmeden muhafaza edilebilir. Sicilde, Alanya Yenidünyası coğrafi işaretinin adının marka ile birlikte ürün üzerinde kullanılabileceği düzenlenir.
Yetişme ve pazara çıkış dönemi nasıldır?
Alanya Yenidünyasında çiçeklenme sonbahar aylarında başlar ve meyve kışı küçük meyve döneminde geçirir. Ürün, kış meyvelerinin bittiği ve yaz meyvelerinin henüz pazara girmediği ilkbahar döneminde olgunlaşarak pazara sunulur.
Alanya ile bağı nedir?
Alanya’da Toros Dağları dar bir ova şeridinden sonra denize paralel yükselir. Doğu, batı ve kuzeydeki dağlar iç kesimlerden gelen soğuk hava ve rüzgârları keser; denizin yumuşatıcı etkisiyle yörede mikroklima oluşur.
Yörede Ocak ayında gözlenen en düşük sıcaklık 12 °C’nin altına düşmez; kış, erken ilkbahar ve geç sonbaharda soğuk etkisi sınırlanır. Çiçek ve meyvelerin -3 °C’de zarar görmeye başlamasına karşılık, Alanya’da çiçeklenme döneminde don olasılığının bulunmadığı belirtilir.
Alanya’da uzun yıllar ortalama hava sıcaklığı 19 °C’dir; en sıcak ay Ağustos 27 °C, en soğuk ay Ocak 12 °C olarak verilir. Yörede kışlar yağışlı ve nemli, yazlar kurak ve sıcak geçen tipik Akdeniz iklimi görülür.
Yetiştiricilik için iyi drene edilmiş, derin, organik maddece zengin, killi-kumlu, gevşek ve reaksiyonu nötr toprak gerekir. Bu nitelikler Alanya ilçesinin toprak özellikleri arasında yer alır.
Yörede üretim nasıl gelişmiştir?
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Alanya ilçesindeki örtü altı yenidünya yetiştiriciliğinin üreticiler açısından geliştiğini; erkencilik ve kaliteli meyvenin bu gelişmede etkili olduğunu bildirir. Örtü altı yetiştiriciliği, ürünün erkencilik avantajından yararlanan yerel üretim biçimlerinden biridir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Alanya Yenidünyası, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 22.09.2017 tarihinden itibaren korunmak üzere 07.08.2018 tarihinde 373 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi sınır Antalya ilinin Alanya ilçesidir.
Denetimler, Alanya Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde, Alanya Ziraat Odası ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Alanya İlçe Müdürlüğünden birer uzman kişinin yer aldığı toplam üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii; yetiştirme, depolama, taşıma ve pazarlamanın belirlenen özellik ve üretim tekniğine uygunluğunu, ayrıca coğrafi işaretin takibini kontrol eder.
Kontrolde meyve şekli, meyve indeksi, ağırlığı, kabuğun soyulması, kabuk rengi, çekirdek sayısı ve şekli ile karalekeye dayanım durumu göz önünde bulundurulur. Ürünün Ayva Göbek veya Hafif Çukur Göbek çeşidinde, en az 29 g ağırlığında, sarı-turuncu kabuklu ve eliptik biçimde olması; bahçenin Alanya idari sınırları içinde bulunması gerekir.
Üretim yerinin Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olması, araziye ait ada-parsel ve üretim alanı bilgilerinin yazılması, Üretici Kayıt Defterinin tutulması denetim kapsamındadır. Denetim mercii, Üretici Kayıt Defteri ve ÇKS belgesini inceler; izlenebilirlik ile kullanılan kimyasalların takibini bu kayıtlar üzerinden yapar.
Denetimler yılda bir kez düzenli yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir ve sonuçlar raporlanır. Raporlar Alanya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim mercii, koşullara aykırı veya haksız coğrafi işaret kullanımı hakkında gerekli yasal takibatı başlatır ve hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür. Denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir; üretici, oda ve dağıtım-pazarlama aktörlerine tescilin gerekleri hakkında farkındalık bilgisi verir.