Coğrafi işaretli ürün · Trabzon
Pamuk ipliğinden dokunan, çözgüsü ikat tekniğiyle boyanmış kumaştır. Mihrap motifi ve renkli düz iplikler arasındaki gölgeli desen bölümleriyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çarşıbaşı Keşanı nedir?
Çarşıbaşı Keşanı, pamuk ipliğinden el tezgâhlarında dokunan, çözgü ipliklerinin ikat tekniğiyle boyanmasıyla desenlendirilen bir kumaştır. Mihrap motifi ve renkli düz iplikler arasındaki gölgeli desen bölümleri ayırt edici özelliklerindendir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yöresel desenin geçmişi ve mihrap motifi
**Ayırt edici özellikler:** Üretim metodu bölümünde de açıklandığı üzere oluşan bu desenler ve motifler yöreye özgü özelliklerdir.
Ayrıca Keşan Bezinin üretimi ve pazarlamasının yaygınlaştırılması amacıyla Çarşıbaşı İlçesi Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı tarafından 1997 ve 1998 yıllarında iki proje uygulanmış ve sonuçlandırılmıştır.
Boy olarak kullanım şekline göre kısalıp uzatılabilir.
MOTİF ÖZELLİKLERİ: Ayırt edici motif mihraptır.
İkat boyama ve tezgâh düzeni
1.Zirnik diye adlandırılan siyah boya 2.Zirnik Tuzu
1.Kalem sarma makinesi 2.Lastera 3.Ölçek Tarağı 4.Dönme Dolap Başka bir deyişle “ikat” -resistli- boyama tekniklerinden birisidir.
Üzerine desen çizilir.
Desenlerde simetri hakimdir.
Desene uygun olarak midara geçirilir.
İki midar ayakçalar yardımıyla hareketlendirilir.
Tarak tefeye yerleştirilir.
Dokuma enleri ve desenin yerleşimi
**Biçim ve ölçüler:** İlçede her yıl geleneksel olarak temmuz ayının son haftasında Keşan Festivali düzenlenmektedir BOYUTLARI: Genellikle yörede geleneksel olarak kullanılan 100 cm-180 cm şeklindedir.
Yörede boyu 1350 metreye kadar varabilir.
Çarşıbaşı ilçesinde 350 civarındaki tezgâhta üretilen Keşan bezi kendine has motifler içermektedir.
El tezgâhlarında en fazla dokunabilecek en 100 cm’dir.
100 cm’sinde 2500 iplik bulunur.
İkat yapılarak tezgâhta desen çubukları ile 2–3 veya daha fazla basamakla olabilir.
Diğer ayırt edici özelliği ise çadır tabir edilen renkli düz iplikler arasındaki ikat yapılarak elde edilen kırmızı, sarı ve beyaz karışımından meydana gelen gölgeli orta kısımdır.
Nasıl üretilir?
Dokumaya genel bakış
Çözgü hazırlandıktan sonra el tezgâhında desen çubuklarıyla şekillendirilerek dokunur. Bir kişinin günde 8 saat çalışmasıyla dokuma 40–50 günde tamamlanır.
Tezgâh ve boyama malzemeleri
Boyamada Şarabi (Aspo Kırmızı), kasar suyu ve sarı renk boyası kullanılır. Sicil, kasar suyunun iplik beyazlaştırmada kullanıldığını belirtir.
Dokuma tezgâhı aşağıda sayılan kısımlardan oluşur.
- İki midar.
- Tefeye yerleşmiş tarak.
- Ayakça: midarları hareket ettirir.
- Vernek: desen çubuğudur.
- Mekik: dokuma işlevini gerçekleştirir.
- Salmi: dokunan keşanı sarar.
- Sürgü: mekiğin hareket ettiği bölümdür.
- Gön: sürgü içinde mekiğin hareketini sınırlar.
- El ağacı: tezgâhın gerekli hareketini kontrol eder.
- Salmiyel ağacı: salmiyi kontrol eder.
Pamuk ipliğinin hazırlanması
Bobin halinde alınan %100 pamuk ipliği çağıllığa alınır; tasarlanan keşanın şekline uygun olarak dönme dolapta istenilen uzunlukta sarılır.
Genel olarak 6 yumaktan oluşan çözgü dönme dolapta ayrı ayrı sarılarak hazırlanır.
İkat tekniği ve çözgü sistemi
Boyama: Dokumada kullanılan çözgüler pamuk ipliğinden ikat tekniği ile boyanarak hazırlanır.
İkat tekniği genel olarak dokumadan önce ipliklere uygulanan su geçirmeyen ve neme karşı gelebilen bir madde ile hazırlanan çözgünün belirli aralıklarla sıkıca kapatılarak uygulanan boyama tekniğidir.
İplikler dokunmadan önce boyanarak desenlendirilmesi olarak tarif edilen ikatları desenlendiren ipliklerin yönü göz önüne alındığında üç sistem bulunmaktadır.
Yörede, keşan imali için bunlardan uygulanan sistemde çözgü iplikleri boyanarak ikat kumaşlar, yani “çözgü ikatı” yapılır.
Bağlama, boyama ve bağların açılması
İplikler düzgün bir biçimde gerilir.
Her renk için ayrı ayrı grup bağlamaları yapılır.
En koyu renk açık bırakılarak koyudan açığa doğru boyama yapılır.
En son en açık renk boyanır.
Beyaz kalacak yerler dışında bağlanmış bütün renkler açılmış olur.
Şekillendirme ipliklerin boyanması ile elde edilir.
Tezgâhta dokuma
Dokuma: Çözgüler el tezgâhına asılır ve ipliklerine ayrıştırılarak sayılır.
İplikler ayrıştırılmış olarak midarlardan geçtikten sonra çift olarak tarağa alınır.
Tezgâhın ayarı yapıldıktan sonra mekiğin sürgü üzerindeki hareketleriyle dokuma yapılır.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Dokunan ürünün amacına uygun olarak işlenerek tüketicinin beğenisine sunulur. İşleme: Folklorik olarak Keşandan yapılan ürünler; gömlek, etek, çanta, örtüler, şapkalar, çocuk kıyafetleri, Keşan kumaşı üzerinde kabartma boya yöntemiyle yapılan boyamalar, Keşan kumaşı üzerinde nakış tekniği ile yapılan işlemeler, başörtüsü olarak kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Çarşıbaşı İlçesi Kavaklı köyü merkez olmak üzere Keşan dokumacılığı çok eski dönemlerden beri ilçede yapılmaktadır. Keşan dokumacılığı ahşap el dokuma tezgâhlarında yapılmaktadır. Ahşap el dokuma tezgâhlarının aksamları bu işi yapan dokuma ustaları tarafından yapılmaktadır. Ham ipek ve boya alınarak dokuma ustaları tarafından Keşan özelliğine göre elde “İkat” tekniğine uygun olarak boyaması yapılmaktadır.
Denetleme Denetleme mercii Çağlayancerit Ziraat Odası, Çağlayancerit Belediyesi ve Çağlayancerit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden ürün hakkında bilgi sahibi birer temsilciden oluşacaktır. Ürünün üretimi, pazarlanması ve kullanım biçimi denetlenecektir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
103 tescil numaralı Çarşıbaşı Keşanı mahreç işareti olarak 11.11.2008 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 08.06.2004 tarihinden itibaren geçerlidir.
