Coğrafi işaretli ürün · Tokat
Tokat’ta pamuk ipliklerle el tezgâhlarında üretilir ve doğal boyalarla renklendirilir. Alacalı desenler taşıyan kumaş, iki pedallı tezgâhta ağızlık açma, atkı atma ve tefe vurma hareketleriyle dokunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tokat Dive Dokuması nedir?
Tokat Dive Dokuması, Tokat iline özgü, el dokuması geleneksel bir kumaş üretim tekniğidir. Bu dokuma türü, yüksek kaliteli pamuk ipliklerinin kullanıldığı, ince ve dayanıklı dokuları ile bilinir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Dive dokuma geleneği ve kullanım alanları
Hem dekoratif hem de fonksiyonel kullanım için idealdir.
Tokat ilinin kültürel mirasını yaşatan ve her dönemde kalitesini kanıtlayan geleneksel bir tekstil ürünüdür.
Kumaş, özel olarak tasarlanmış dokuma tezgâhlarında, "dive" adı verilen geleneksel teknikle üretilir.
Tokat Dive Dokumasının en önemli özellikleri arasında, yüzeyinde belirgin desenlerin ortaya çıkması, yumuşak dokusu ve yüksek ergonomik dayanıklılığı yer alır.
Ayrıca, bu dokuma yöntemi, uzun yıllar süren ustalık gerektiren bir zanaatkârlık süreci ile üretilir ve her bir parça, bölgenin kültürel mirasını yansıtan özgün bir eser olarak kabul edilir.
Alacalı desenler, pamuk iplik ve renkler
Tokat Dive Dokuması, alacalı desenler ve zengin motifler kullanılarak tasarlanır.
Tokat Dive Dokuması dayanıklılığı ve konforu ile bilinir.
Sağlam yapısı, canlı renkleri ve geleneksel motifleri, bu ürünleri diğer dokumalardan ayıran en önemli özelliklerdir.
Tokat Dive Dokuması, %100 pamuk ipliklerden üretilir ve doğal boyalarla renklendirilir.
Ürün genellikle ev tekstili veya giyim alanlarında kullanılır.
Nasıl üretilir?
Çözgü boyu ve iplik hesabı
Dokuma boyunca uzanan iplik grubu olan çözgü, oluşturulmak istenilen kumaşın temel özelliklerini üzerinde taşır. Çözgü ipliklerinin, dokuma tezgâhında dokunabilecek şekilde sarılması işlemine çözgü hazırlama denir. Çözgü uzunluğu, dokunacak kumaşın boyu, çekmeler ve kayıplar göz önüne alınarak hesaplanır. Kalın ipli olan dokumalarda 100 m üzerinden 12 m; ince ipli olan dokumalarda ise 100 m üzerinden 8 m ilave dokuma yapılır.
Elde edilen ölçünün üzerine saçak payı ve fire payı ilave edilmiş olur. Çözgü ipi hazırlanırken, yapılacak dokumanın boyundan biraz daha fazla uzunlukta açılır. Çözgü ipliklerinin gücüde yerleştiği genişlik dokumanın enini, ipliklerin uzunluğu ise boyunu oluşturur. Tokat Dive Dokumasında çözgü yapılırken, her 1 cm’de 22 tane çözgü vardır. Mevcut 1 kare (ekose) kısımda 20 çözgü teli bulunmaktadır.
Çözgü ve tahar hazırlığı
Çözgünün hazırlandığı dolap, iç içe geçmiş iki dikdörtgen çerçeveden oluşur ve üzerinde dönebileceği bir mil ile zemine sabitlenmiştir. Çözgü ipi, dolabın üstünde bulunan bir çiviye bağlanır ve dolap kendi etrafında çözgü uzunluğuna bağlı olarak döndürülür. İstenilen çözgü uzunluğuna ulaşınca çözgü ipi, altta bulunan bitiş çivisine bağlanır. Çözgü hazırlama işlemi bittikten sonra, çözgülerin çapraz şekilde bağlanarak karışmamalarına özen gösterilir.
Çözgü hazırlığı sonunda ipler çapraz bağlanarak karışmaları önlenir. Dolaptaki sarım uçları makasla kesilir; çözgüler çıkarılarak gücüye geçirilir.
**Taharlama:** Taharlama, çözgü ipliklerinin gücü dişlerinden ve taraktan geçirilmesidir. Ardından çözgü levende sabitlenir ve dokumaya geçilir.
Atkı hazırlığı ve dokuma hareketleri
Atkı ipliğinin çözgü ipliklerinin oluşturduğu ağızlıktan mekik yardımıyla atılabilmesi için masura adı verilen makaralara sarılması işlemine “atkı hazırlama” denir. Üretilecek dokumanın deseninde bulunan renklere göre her bir renk için ayrı bir masura sarılır.
Çözgü tezgâha geçirildikten sonra, dokuma ustası dokumaya başlar. Tokat Dive Dokuması tezgâhlarında 2 ayak pedalı bulunur. Dokuma işlemi yapılırken ilk önce birinci pedala basılır. İçerisinde masura bulunan mekik atılır ve tefe çekilir. Atılan atkı kumaşa sıkıştırılır. Daha sonra ikinci pedala basılır ve bu işlem sırasıyla devam ettirilir. Dokuma işleminde planlanan desene uygun ve renkte iplikler kullanılarak her 1 cm’de 18 atkı olacak şekilde dokuma yapılır.
**Dokuma İşleminin Temel Hareketleri:** Dokumanın üç temel hareketi:
- Ağızlık açma: Pedallarla çözgü telleri iki tabakaya ayrılarak mekiğin geçeceği açıklık oluşturulur.
- Atkı atma: Atkı ipliği mekikle ağızlık boyunca taşınır.
- Tefeleme: Atkı, dokuma tarağıyla kumaşın bitiş çizgisine doğru sıkıştırılır.
Kumaş sarma, dokumanın üretim bölgesinden çekilip merdaneye sarılmasıdır.
Ağızlık açma, atkı atma ve tefe vurma döngüsü, kumaş istenilen uzunluğa ulaşıncaya kadar tekrarlanır.
Yöreyle bağı nedir?
Üretim metodu, ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Tokat Dive Dokumasının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Tokat Dive Dokuması, 16. yüzyıldan günümüze, köklü bir geleneğin modern dünyaya sunduğu nadide bir el sanatı ürünüdür. Tokat Dive Dokuması coğrafi sınırda uzun bir geçmişi olan bir dokuma türüdür.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1778 tescil numaralı Tokat Dive Dokuması mahreç işareti olarak 22 Eylül 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Dokuması ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü koordinatörlüğünde, Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü, Tokat İl Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü ile Tokat İl Kültür Turizm Müdürlüğünden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen durumlarda ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Kullanılan malzemelerin uygunluğu.
- Üretim metoduna uygunluk.
- Tokat Dive Dokuması ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
