Coğrafi işaretli ürün · Rize
Rize’de yetiştirilen kendirden elde edilen iplikle dokunur. Tek katlı ve bükümlü ipliğin mat, koyu doğal rengi ağartılabilir; kendir atkılı melez dokumalarda pamuk veya ipek çözgü de kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Rize Bezi (Feretiko) nedir?
Rize Bezi (Feretiko), Rize’de yetişen kendirden elde edilen tek katlı ve bükümlü iplikle dokunan kumaştır. İpliğin doğal rengi mat ve koyudur; ağartılarak beyazlatılabilir veya renklendirilebilir. Kendir atkı ile pamuk ya da ipek çözgü kullanılan melez dokumaları da bulunur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kendir lifinin görünümü
Kendir lifi gri sarı, düz ve mattır. Lif demetleri ketenden daha uzun ve kabadır; demet uzunluğu 2 metreye kadar, lif uzunluğu 1,5–4,5 cm olarak verilir. Kaynak, taranarak elde edilen ketene benzer lif demetleri için ayrıca 1,8–2,4 cm uzunluk belirtir.
Lifin kaynakta tanımlanan
Sicil kendir lifini bitkisel lifler arasında çok sağlam, çürümeyen ve esnekliği az olarak tanımlar. Yakma deneyinde selüloz kokusu verdiği, mikroskop görüntüsünün ketenle aynı olduğu belirtilir. Bunlar kaynağın lif tanımlarıdır.
Dokuma sıklığı ve desen
Dokuyucu kendine özgü desenleri kendisi tasarlar. Feretiko bezinde kaynak bir cm² için 18 çözgü ve 20 atkı ipliği verir. Sicil bezi, kendir ipliğinden gelen ter emiciliği ve çabuk kurumasıyla; emsallerine göre dayanıklı ve uzun ömürlü oluşuyla tanımlar.
Nasıl üretilir?
Kendirin yetiştirilmesi ve hasadı
Kendir ekilir ve hasat edilir. İplik eğirmeye uygun lifler erkek kendirden alınır; dişi bitki tohumluk bırakılır ve erkekten birkaç hafta sonra sökülür.
Liflerin ayrılması ve yumuşatılması
Başka yörelerde su havuzlarında yumuşatılan kendir, Rize’nin nemli ve yağışlı ikliminde açıkta bekletilir. Bitkiden alınan lifler ilkel su tokmaklarında dövülerek yumuşatılır.
İpliğin hazırlanması
Yumuşatılmış lifler yöreye ait araç ve tekniklerle iplik haline getirilir ve dokumaya hazırlanır.
Kamçılı el tezgâhında dokuma
Ürünün çeşidine göre 45, 60, 90 veya 120 cm’lik kamçılı el tezgâhlarında dokunur.
Ağartma ve motiflendirme
Dokuma yöreye ait tekniklerle ağartılır. Yapılacak ürüne göre gümüş tel ve renkli ipliklerle motiflendirilir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Sicilde sıcak ortamda çalışanların ter emici ve çabuk kuruyan feretiko iç gömleğini kullandığı anlatılır. Kendir atkılı, pamuk veya ipek çözgülü melez dokumalar masa örtüsü, çarşaf, havlu ve dekoratif eşyalarda kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Rize’nin az güneşli, çok yağışlı ve nemli iklimi kendir lifinin ince ve yumuşak oluşuna bağlanır. Kendir il genelinde, özellikle dere boylarının humuslu ve kumlu topraklarında yetiştirilir. Sicil, çok güneşli gün sayısını yaklaşık 100 olarak verir; liflerin nişastalaşmasına zaman kalmamasını iplik niteliğiyle ilişkilendirir.
Kendir Rize ili sınırlarında yetiştirilmek koşuluyla Rize Bezi üretimi her yerde yapılabilir. Bu hüküm, dokumanın mutlaka yalnız Rize’de yapılması gerektiği şeklinde değiştirilmemiştir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Coğrafi işaretin kullanım biçimi markalamadır.
Denetim, Rize Kız Meslek Lisesi, Rize Halk Eğitim Merkezi, İyidere Halk Eğitim Merkezi ve İl Tarım Müdürlüğünden birer uzman ile bu alanda çalışan özel sektör uzmanından oluşan beş kişilik komisyonca yürütülür. Düzenli denetim yılda iki kez; şikâyet veya ihtiyaç halinde her zaman yapılır.
Kaynak lif uzunluğunu 1,5–4,5 cm, taranan lif demetini 1,8–2,4 cm ve demet uzunluğunu 2 metreye kadar ayrı ayrı verir. Dokuma sıklığı için cm² yazımı kullanılır. Bu kaynak ölçüleri tek bir ölçü tanımında birleştirilmemiş veya birimleri değiştirilmemiştir.
98 tescil numaralı Rize Bezi (Feretiko) mahreç işareti olarak 20.08.2008 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 31.03.2005 tarihinden itibaren geçerlidir. Tescil ettiren kurum kimliği: Rize Valiliği.
