Coğrafi işaretli ürün · Kahramanmaraş
Kahramanmaraş’ta tek parça ceviz ağacından tırnak oyma kalemiyle işlenir. Birbirine geçen ahşap dişleri açılıp kapanmasını sağlar; yüzeyi zeytinyağı ve gomalakla tamamlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Maraş Rahlesi nedir?
Maraş Rahlesi; ceviz ağacından tırnak oyma tekniği kullanılarak üretilen, yüzeyi motiflerle süslenen ve üzerinde kitap okumak, yazı yazmak ve çizim yapmak için kullanılan üründür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ceviz ve tırnak oyma
Rahlenin gövdesi tek parça cevizden yapılır. Aynı latada açılan, birbirine parmak gibi geçen dişler kanatları bağlar ve açılır-kapanır biçimi oluşturur.
Yekpare açılır gövde
Maraş Rahlesinin ayırt edici özelliği ceviz ağacının kesimi, kurutulması aşamaları ile birlikte üzerine tırnak oyma kalemi ile oyularak desenlerin çıkarılıp ustalık becerisi ile üretilmesidir.
Nasıl üretilir?
Ceviz seçimi ve lata hazırlığı
Rahlenin üretileceği ceviz ağacı seçilirken latanın kuru, budaksız olması, elyafın çok sık, aralarının damarsız olmasına dikkat edilir. Ceviz ağacının kesimi kurtlanma olmadığı dönemde kesilmesi ve kurutma aşamasının lataların eğilme ve bükülmeye sebebiyet vermeyecek şekilde ustalıkla yapılması gerekir. Hazırlık aşaması tamamlanmış lataların ölçüsü; 4–4,5 cm kalınlığında, 21 cm genişliğinde ve 100 cm uzunluğunda olacak şekilde ayarlanır.
Yüzeyin ve dişli alanın bölünmesi
Lata uzunluğunun 1/3 kısmı üst yüzey için, 2/3 kısmı ise diş ve ayakları kapsayacak şekilde bölünerek işaretlenir. Lata uzunluğunun 1/3 ile 2/3 oranın kesişim noktası dişli alan olarak işaretlenir. Açılır-kapanır olmasını sağlayan dişli bölümünün genişliği 21 cm olan latanın yüzeyi 7 eşit parçaya bölünür ve latada açılacak her bir dişin uzunluğu 5 cm, genişliği ise 3 cm olacak şekilde belirlenir.
İşaretleme, desen ve delme
Bu bölümler hassas olarak iki taraflı işaretlenir. Latanın kalınlığı (4–4,5 cm) 2 eşit parça olacak şekilde çizilir. İşaretlemeden sonra desen, lata yüzeyine dikkatlice çizilir ve latanın her iki yüzeyinde aynı olması sağlanır. Oyma işlemi tokmak ve oyma kalemleri ile yapılır. Lata yüzeyine yapılan işaretlemeler ve desen oymasından sonra dişlilerin açılma işlemi yapılır. Bölüm başları 1–2 mm matkapla şakülünde delinir. Tezgâhta delmek, deliklerin eğri olmamasını sağlar.
Dişlerin çapraz oyulması
Her bir diş (3 cm genişliğinde ve 5 cm uzunluğunda) bir bölme olarak tanımlanır. Bölümler çaprazına taranır ancak ardışık iki bölüm ters yönde taranır ve latanın her iki tarafı da çaprazına tarandıktan sonra ıskarpela ile latanın yüksekliğinin yarısına kadar başlar dik ve ortalardan başlara doğru derinliğine meyilli olarak oyulur. Bu bölmelerin arası, özel olarak hazırlanan testerelerle açılır.
Kanatların açılması ve kenar düzeltme
Bir taraf bittikten sonra diğer taraftan bu tarafın aksine çaprazlama olarak oyulur. Böylece rahlenin dişleri birbirine geçmiş parmak vazifesi görür ve kesilerek birbirinden ayrılan kanatların ve bunlarının üst ve alt yüzeylerini bu dişliler birbirine bağlar. Daha sonra rahle yüzeyi enine kesilerek açılır kapanır özelliği sağlanır. Rahlenin kenar düzeltme işlemleri de yapıldıktan sonra yüzeyindeki gözenekler zeytinyağı ile doldurularak neme karşı korunması sağlanır.
Zeytinyağı ve gomalakla bitirme
Zeytinyağı, pamuklu bez ile yüzeye yedirilerek sürülür. Pamuklu bez kullanılması, zeytinyağının ahşap yüzeye salınımlı olarak bırakılmasını sağlar. Bu şekilde zeytinyağı gözeneklere dolar ve fazla zeytinyağı pamuklu bez tarafından tekrar emilir. Son aşamada rahlenin yüzeyine, ispirto içerisinde inceltilen gomalak cilası yedirilerek sürülür. Cilalama işlemi tamamlanan Maraş Rahlesi, kuruduktan sonra satışa hazır hale gelir.
Yöreyle bağı nedir?
Geçmişi eskiye dayanan rahlenin Kahramanmaraş ile ün bağı vardır. Bütün üretim aşamaları Kahramanmaraş ili sınırlarında gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sicil Maraş oymacılığını on beşinci yüzyıldaki Dulkadiroğlu Beyliği dönemine bağlar.
Yörede eski mimari yapılarda ve o dönemde kullanılan eşyalarda ağaç oyma tekniği ile üretilen ürünler bulunur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Denetim kriterleri şunlardır:
- Ceviz ağacı kullanımı.
- Yüzeyin tırnak oyma kalemiyle işlenmesi.
- Gövdenin tek parçadan yapılması.
- Dişlilerin düzgün açılması.
- Ahşap yüzeyin zeytinyağıyla dolgunlaştırılması.
- Gomalak cila kullanımı.
- Maraş Rahlesi ibaresi ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı.
834 tescil numaralı Maraş Rahlesi mahreç işareti olarak 9 Ağustos 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Maraş Rahlesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Maraş Rahlesi ibaresi ile mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda yürütülür. Belediyeden, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Bölümünden ve Kahramanmaraş Suzan ve Abdulhakim Bilgili Halk Eğitim Merkezinden birer uzmanla en az üç kişilik merci kurulur. Yılda bir kez düzenli, şikâyette ve gerekli görüldüğünde her zaman denetim yapılır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
