Coğrafi işaretli ürün · Kahramanmaraş
Kahramanmaraş’ın Hartlap köyünde ustaların kendilerine özgü tekniklerle ürettiği çelik ağızlı bıçaktır. Geleneksel boynuz ve şimşir sapların yanında fiber veya plastik saplarla da hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kahramanmaraş Hartlap Bıçağı nedir?
Kahramanmaraş Hartlap Bıçağı, Kahramanmaraş’ın Hartlap köyünde ustaların kendilerine özgü tekniklerle ürettiği çelik ağızlı bıçaktır. Geleneksel boynuz ve şimşir sapların yanında fiber veya plastik saplarla da hazırlanır.
Hartlaplı ustaların yapım tekniği, çelik namlunun işlenmesi ile boynuz, şimşir, fiber veya plastikten sap hazırlanmasını birleştirir. Üretim geleneği usta çırak ilişkisiyle sürdürülür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sap malzemeleri
Sap kısmında manda, koç ve keçi boynuzu ile şimşir ağacı geleneksel olarak işlenir. Günümüzde fiber veya plastik malzemeler de sap üretiminde kullanılır.
Kullanım alanları
Bıçaklar kullanım alanlarına göre kurban bıçağı, meyve bıçağı, cep bıçağı, kasap bıçağı, döner bıçağı ve mutfak bıçağı gibi biçim ve adlarla üretilir.
Nasıl üretilir?
Çeliğin işlenmesi ve namlunun hazırlanması
Hartlap’ta babadan oğula aktarılarak sürdürülen bıçak üretimi için tabakalar halinde ithal edilen çelik malzemeden, bıçak boyutuna göre şeritler kesilir.
**Namlunun biçimlendirilmesi:** Ardından bıçağın türüne göre örs üzerinde dövülerek çeliğe şekil verilir. Şeklini alan çeliğe tekrar örs üzerinde dövme işlemi uygulanarak metal içinde bulunan karbonların sıkıştırılmasıyla keskinlik özelliği kazandırılır. Dövme işlemi sonrasında bıçağın sırt kısmı ve ağız kısmı taşlama veya çark taşı adı verilen motorlu makinede eye işlemi ile düzeltilir ve inceltilir.
Bu işlem sırasında sürtünmeden dolayı ısınan metal, suya batırılarak ıslatılır ve ağız kısmının biraz daha inceltilmesi için çarklı zımpara ile ağzı tekrar zımparalanır. Metal üzerinde kalan parçacıklar ve yükseltiler mengeneye sıkıştırılıp el eyesi ile düzeltilir ve aynı tezgâhta bıçağın üzerine ustanın veya müşterinin isteğine göre çelik uçla desen verilir. Desenleme sonrasında oluşan pürüzler yine el eyesi ile düzeltilir.
Deseni de tamamlanan çelik bıçağın kesebilmesi için köz halindeki kömür içine tamamen gömülerek kızgın kor halini alması beklenir. Kor haline gelen bıçak alınarak soğuması için yavaş yavaş suya daldırılır ve keskinliği için gerekli suyu almış olur. Bu işlemle bıçağın formunda değişiklik meydana gelmişse bıçak tekrar el eyesi ve motorlu zımpara ile düzeltilir. Bu işlem sırasında bıçağın suyunun kaçmaması için bıçak ısındıkça suya daldırılır.
Ardından motorlu cila tezgâhında cilalama ve parlatma yapılır.
Sap seçimi, montaj ve bileme
**Tasarım ve malzeme seçimi:** Hazırlanan bıçak metaline tercihe göre boynuz, ağaç veya fiber türü malzemeden sap tercih edilir.
**Kabza ve balçak:** Sapı metale monte etmek için daha önce metalde bırakılan deliklere uygun şekilde sapta da delik açılır. Bu işlemden sonra çelik bıçak ve sap açılan deliklere tel takılarak birleştirilir.
Telin yerinden çıkmaması ve daha sağlam olması için telin iki tarafına uygun perçinler takılıp eye ile düzeltilir ve çekiç yardımıyla dövülerek kaynaştırma işlemi yapılır. Son olarak aslı demir madeni olan ve direkt topraktan çıkarılan biye taşında eğelenen bıçak teşhire hazır hale gelir.
Bıçakçılıkta; maden kömürü, çelik, maşa, örs, çekiç, çark, zımpara, pres, perçin, biye, ahşap, boynuz, fiber kullanılan araçlardır.
Yöreyle bağı nedir?
Kahramanmaraş Hartlap Bıçağı metal kısmı çelik; sap kısmı ise boynuz, şimşir ağacı ve fiber malzemeler kullanılarak Hartlaplı ustaların kendilerine has üretim tekniğiyle Hartlap köyünde üretilmektedir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sicil, Kahramanmaraş çevresindeki ören yeri kazıları ve Hartlap köyündeki incelemeleri, bıçakçılığın yöredeki eski geçmişiyle ilişkilendirir. Bıçak yapımı Hartlap’ta sürdürülmektedir.
Tarihsel gelişim ve üretim geleneği
Hartlaplı ustalar bıçak yapımında kendilerine has tekniklerini geleneksel olarak usta çırak ilişkisi içinde babadan oğula aktararak sürdürmektedirler.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Coğrafi işaretin kullanım biçimi markalamadır.
300 tescil numaralı Kahramanmaraş Hartlap Bıçağı mahreç işareti olarak 22.12.2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Denetim komisyonu Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığından 1 üye, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odasından 1 üye, Kahramanmaraş Karacasu Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu El Sanatları Bölümünden 1 üye olmak üzere toplam 3 kişiden oluşacaktır. Denetimler yılda en az iki kez, ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine her zaman yapılacaktır.
Denetim kriterleri aşağıdaki gibidir; – Üretimde kullanılan malzemelerin üretim metodunda belirtilen özelliklere sahip olup olmadığı, – Bıçağın keskinleştirilmesi için örs üzerinde dövme işleminin yapılıp yapılmadığı, – Bıçağın el eyesi ve motorlu zımpara ile düzeltilmesinin yapılıp yapılmadığı, – Motorlu cila tezgâhında cilalama ve parlatmanın yapılıp yapılmadığı denetlenecektir.
Denetim komisyonu, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim komisyonu hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
