Coğrafi işaretli ürün · Kahramanmaraş
Kahramanmaraş’ta kurutulmuş ceviz ağacından el oymasıyla üretilir. Dört, altı veya sekiz köşeli gövdesi, farklı ayak biçimleri ve doğal kahverengi yüzeyiyle tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı nedir?
Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı, kurutulmuş ceviz ağacının el oymasıyla işlenmesiyle üretilen sandıktır. Oyma işçiliği ve malzemesiyle ayrılır; dört, altı ve sekiz köşeli örnekleri bulunur. Çeyizin saklanıp taşınmasıyla ilişkilidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kurutulmuş ceviz ağacı
Ceviz ağacının nemli (yaş) olmaması için ilk önce kurutulur.
Köşe sayıları ve boyutlar
Sandık dört, altı veya sekiz köşeli yapılır. Yaygın ölçüler 100 × 52 × 63 cm (uzunluk × genişlik × yükseklik) olarak verilir.
Makineyle birleştirmeye geçiş
Daha sonra makine ile birleştirme yapılmaya başlanmıştır.
Yerel el oyması
Kahramanmaraş ilinde üretilen oyma çeyiz sandıkları oyma el işlemesi ve malzemesi ile diğer yörelerden farklılaşmaktadır.
Ayak ve motif çeşitliliği
Ayak biçimine ve oyma dağılımına göre düzayak, ceylan ayak ve giydirme ayak örnekleri bulunur; motifler çeşitlilik gösterir.
Düz, ceylan ve giydirme ayaklar
Düzayaklar dört köşelidir; yalnız kapak veya ön yüzün ortasında motif oyması bulunur. Ceylan ayaklar dört, altı ya da sekiz köşeli ve her yüz ortası motif oymalıdır. Giydirme ayaklar da dört, altı ya da sekiz köşelidir; her yeri motif oymalıdır ve orta sehpa olarak kullanılabilir.
Kırlangıçkuyruğu geleneği
Kahramanmaraş’ta 1980’li yıllara kadar sandığın kenarlarını birleştirmede kırlangıçkuyruğu tekniği kullanılmıştır.
Reçine ve kemik tozu tutkalı
Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı üretiminde mercimek tutkalı denilen reçine ve kemik tozu karışımından yapılan tutkal kullanılır.
Nasıl üretilir?
Ceviz malzeme
Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı ceviz ağacından yapılır.
Kurutma, model ve el oyması
Ceviz ağacı istenilen ebatlarda kesilerek kurutulur. Böylece ağacın eğilmesi önlenmiş olunur. Yapılacak modele göre ağaç kesilir. Oyma işçiliği tamamen el işçiliğine dayanır. Günümüzde desenler makine ile çizilir ve özel el oyma aletleri ile üretimi yapılır. Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı’nda boya ve farklı renkler, süslemeler (taşlar), resimler kullanılmaz.
Koruyucu ve vernikle bitirme
Sandık seçilen ayak ve oyma biçiminde tamamlanır. Kurtlanmaya karşı ağaç koruyucu uygulanır ve verniklenir; doğal kahverengi görünüm elde edilir. Eskiden tırnak, oluk ve kalem denilen el yapımı araçlar kullanılırken günümüzde farklı ebatlarda oyma aletleri bulunur.
Oyma araçları
Oyma aletleri şunlardır:
- Açık oluk
- Süs tırnağı
- Tırnak
- İnce düz kalem
- 18’lik düz kalem
- 16’lık dar oluk
- 30’luk açık oluk
- 30’luk dar oluk
- 6’lık dar oluk
- 8’lik ince kalem
- 10’luk dar oluk
- 18’lik açık oluk
- 16’lık çatal oluk
- 16’lık kısa dar oluk
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Kahramanmaraş ilidir. Ürün, Maraşlı ustaların ahşap oyma işçiliği ve usta-çırak geleneğine dayanır.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sicil, ailenin ve gelin alma-verme geleneklerinin Türk kültüründeki önemini, çeyizin göçebe yaşamda bohçayla, yerleşik yaşamda sandıkla taşınmasını anlatır. Kahramanmaraş’taki üretim yüzyıllardır süren usta-çırak aktarımına dayalı el oymacılığına bağlanır.
Türklerin yerleşik hayata geçilmesiyle birlikte bohçalar sandık ile taşınmış ve evlerimizin önemli bir görsel eşyası haline gelmiştir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicilde kullanım biçimi markalama olarak belirtilir.
305 tescil numaralı Kahramanmaraş Oyma Çeyiz Sandığı mahreç işareti olarak 26.12.2017 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi.
Denetimde ayırt edici özellikler, üretim yöntemi ve düzayak, ceylan ayak, giydirme ayak biçimlerine uygunluk kontrol edilir. Ceviz ağacı ve reçine-kemik tozu karışımı mercimek tutkalı kullanımı da denetlenir.
Denetleme komisyonu Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığından 1 üye, Kahramanmaraş Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden 1 üye, Kahramanmaraş Suzan ve Abdulhâkim Bilgili Halk Eğitim Merkezinden 1 üye olmak üzere toplam 3 kişiden oluşacaktır. Denetim komisyonu, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim komisyonu hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
