Coğrafi işaretli ürün · Kocaeli
Kocaeli’nin Karamürsel yöresinde kestane ağacının kökünden çıkan ve “şah” denilen filizlerden elde örülür. Oval gövdesi, geniş iç hacmi ve bele takılan kuşağıyla meyve ve sebzelerin toplanıp taşınmasında kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Karamürsel Sepeti nedir?
Karamürsel Sepeti, Kocaeli’nin Karamürsel yöresinde kestane ağacının köklerinden çıkan, yörede “şah” denilen dal ve filizlerin elde örülmesiyle yapılan sepettir. Oval biçimi ve geniş iç hacmiyle yaş meyve ve sebzelerin toplanıp taşınmasında kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kestane filizi ve el işçiliği
Özgün işçiliğe sahiptir.
Kestane ağacının köklerinden çıkan ve yerel alanda “şah” denilen dal ve filizlerden yapılan, elde örülen sepettir.
Oval biçim ve taşıma kapasitesi
Normal boy bir Karamürsel Sepetinin meyve veya sebze taşıma kapasitesi 6–8 kg’dır.
Görünüş olarak sepet oval biçimde imal edildiğinden ufak görünüşüne sahip olmasına rağmen iç hacimi geniştir.
Tekleme, ikileme ve kuşak
Tekleme ve ikileme tekniği ile örgü biçiminde gerçekleştirilen karamürsel sepetinin üst bölümünde kullanılan kamaların kuşağa saplanması suretiyle dik durması ve uzun süre (ortalama 3–4 yıl) kullanılması sağlanmaktadır.
Nasıl üretilir?
Filizlerin toplanması ve çıta hazırlığı
Sicile göre yabani kestanenin kök filizleri mart ve ağustos aylarında, ağaçların canlanma döneminden hemen önce toplanır. Nemin azalması için en az bir hafta güneşte kurutulur. Yaklaşık 5–7 cm çapında ve 120–150 cm uzunluğundaki filizler bıçakla soldan sağa yarılıp çıta yapılır. Çıtalar bir süre suda tutularak yumuşatılıp esnetilir.
Sekiz çıtalı dipliğin örülmesi
Sepet ustası, yere bağdaş kurarak bu çıtalardan sert olanlarını, sepetin taban yapısını oluşturan dipliğin imalatı için kullanmaya başlar. Sepetin dipliği için usta, 8 adet ana çıtayı çapraz bir şekle getirir ve döşemeye başlar. Dipliği döşedikten sonra usta, örme çıtalardan birini almakta ve sağ eliyle bu çıtayı, dipliğin şeritlerinden birinin altına sokmaktadır. Bu arada, sağ ayakla çatılan şeritlerin kesiştikleri orta noktaya basar.
Şeritlerin oluşturduğu yapı, ayakla orta noktadan basılarak sabit tutulur. Usta bu eksen çevresinde dönerek dipliği örer. Her iki eliyle bir çıtanın altından ve yanındakinin üstünden geçirerek çalışır. Sonuçta 30–40 cm çapında iki sıralık daire oluşur. Kenarına filiz kabuğundan doğal şeritle çember kuşak örülerek dip kısım tamamlanır.
Oval yan gövdenin oluşturulması
Çıtaları yukarı kalkık duran dipliğin ortası ise hafif çökük durumdadır. İmalatın ikinci bölümünde usta, dipliğin yukarıya kalkmış uçlarını ters çevirir ve sepetin dış bükey kısmı da, sepetin dipliğini tamamlayan yan düzeyi halini alır. Örme, bu alana kaydırılır.
Örme çubuklarının uçları içe gelecek biçimde, şeritler dipliklerin arasından atkı-çözgü geçişini andıran düzende geçirilir. Yan örgüler oval gövdeyi oluşturur. Son aşamada ağız çemberi örülür.
Beş şeritli ağız çemberi
Ağız çemberinde çıtaların koyu renkli kabukları kullanılır. Bu kabuklar sepette renk farklılığı da oluşturur.
Ağız çemberi koyu kabuklardan elde edilen beş şeritle oluşturulur. Şeritler dikey kamalarla dıştan dipliğin iç örgüsüne sokulur; uçları ters çevrilerek ağız çemberinin örgüsüne yerleştirilir. Bitmiş sepetin tabanı yaklaşık 8–15 cm, gövde genişliği 30 cm, ağız genişliği 23 cm ve boyu 35 cm olarak verilir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Sepet, bağ ve bahçelerde özel kuşakla üreticinin beline takılır; yaş meyve ve sebzelerin zedelenmeden ve ezilmeden taşınmasını sağlar.
Bu sepetler, yaş meyve ve sebzenin toplanmasında ve taşınmasında kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır, Kocaeli’nin Karamürsel ilçesi ve köyleridir. Sicil, belirtilen özelliklere bağlı kalınması şartıyla başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere Türkiye’nin diğer bölgelerinde de üretime izin verir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Coğrafi işaret markalama yoluyla kullanılır.
143 tescil numaralı Karamürsel Sepeti mahreç işareti olarak 07.03.2011 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 06.11.2006 tarihinden itibaren geçerlidir. Tescil ettiren kurum kimliği: Karamürsel Belediyesi.
Ürünün üretimi, pazarlanması, mahreç işaretinin kullanım biçimi, markalanması, ürün üzerinde belirtilmesi, işaretlenmesi veya etiketleme şekillerini ayrıntılı olarak denetlemek üzere Karamürsel Belediyesinden 1, Karamürsel Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünden 1 ve Karamürsel İlçe Tarım Müdürlüğünden 1 üye olmak üzere toplam 3 kişiden meydana gelecek bir denetleme kurulu oluşturulacaktır. Denetleme yılda en az iki defa yapılacak ve neticeleri rapor haline getirilecektir.
Şikayet ya da ihtiyaç duyulduğunda denetleme her zaman yapılacaktır.
