Coğrafi işaretli ürün · Giresun
Giresun’un Şebinkarahisar ilçesinde pamuk çözgüyle el tezgâhlarında üretilir. Bezayağı ve rips örgülerin ağırlıkta olduğu kumaşta, farklı büyüklükte kareler ve çizgiler dokuma sırasında renkli ipliklerle oluşturulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tamzara Dokuması nedir?
Tamzara Dokuması Giresun ili Şebinkarahisar ilçesi Tamzara Mahallesinde üretilen yöresel bir dokumadır. Tamzara Dokumasının ayırt edici özelliği bezayağı ve rips dokuma örgüsünün dokumalarda yoğun olarak kullanılmasıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gözenekli yapı ve kareli çizgili desenler
Tamzara Dokumasının ince yapısındaki boşluklar suyu emer; gözeneklerde tutulan su hava akımıyla kolay uzaklaşır. Kumaş bu nedenle teri çeker ve kolay kurur.
Bununla birlikte panama ve krep dokuma da kullanılır.
Tamzara Dokumasının desenleri kareli ve çizgili formda olup, farklı büyüklük ve kalınlıklarda kareler ile çizgi hatları, bu dokumanın temel özelliğini oluşturur.
Desenler dokuma esnasında renkli iplerle verilir.
Son yıllarda ajur tekniği desenleri de bulunmakla birlikte kareli ve çizgili desenler Tamzara Dokumasında ağırlıklı olarak kullanılır.
Pamuk ipliği ve kullanım çeşitleri
Tamzara Dokuması, dokuma tezgâhlarında el emeği ile dokunur.
Tamzara Dokumasının çözgü ipliği %100 pamuktur.
Tamzara Dokumasının ince olması, örme aralarında yer alan boşluklar suyu absorbe eder ve gözeneklerin tuttuğu su, hava akımı ile kolay kaybolur.
Günümüzde ise Tamzara Dokumasından elbise, gömlek, kravat, şal, fular, masa örtüsü, perde, hediyelik tekstil ürünleri üretilmektedir.
Genelde pamuk ipliği kullanılmakla birlikte keten ve kenevir ipleri de kullanılır.
Geçmişte sofra bezi, peştamal, başörtüsü, hamam bürüklüğü, önlük, mendil, çarşaf, dırıl, gazelina gibi ürünlerde kullanılmıştır.
Nasıl üretilir?
İplik ve çözgü hazırlığı
Tamzara Dokumasında bezayağı ve rips dokuma örgüsü, yoğun olarak kullanılır.
**Çözgünün hazırlanması:** Bezayağı dokuma örgüsünde atkı ipliği çözgü ipliklerinin bir altından bir üstünden geçirilir ve diğer atkının ters hareketi sonucu dokuma örgüsü oluşur. Bezayağı örgüsünde çözgü ve atkı ipliklerinin bağlantısı sepet veya hasır örgü gibidir. Rips dokuma örgüsü, bezayağı örgüsündeki bir üst bir alt atlamanın sadece çözgü yönünde (dikeyde) veya sadece atkı yönünde (yatayda) çoğaldığı örgü tipidir. Gücü ve ayak sayısında değişiklik yoktur.
Atlamalar çözgü yönündeyse çözgü ripsi (çözgü iplikleri ile atlama yapılıyorsa), atkı ripsi adını alır ve bu tipler dokumada kullanılır. Tamzara dokumasında doğrudan hazır renkli iplikler kullanılabildiği gibi ham ip aşamasından başlanılarak da üretim yapılabilir.
**İplik hazırlığı:** İpliklerin Hazırlanması Pamuk esaslı krem renkli ve/veya beyaz renkli iplikler, dairesel sarılmalarıyla elde edilen kelepler veya çileler halinde üreticiden alındıktan sonra suyla yıkanır. Bu kelepler/çileler buradan taşlar üzerine alınır. Ahşap tokaçlarla (tokmak) iyice dövülerek suları uzaklaştırılır. Bu süreç sonunda kelepler/çileler içindeki ipler iyice yumuşamış olur. İpliklerin Boyanması İpler renklendirilmek için hazır doğal boyalarla, bitkisel boyalarla ya da topraktan elde edilmiş boyalarla muamele edilir.
Bu işlem büyük kazanlar içinde keleplerin/çilelerin boyalı suda kaynatılması ile yapılır. İpler boyalı suyun içine henüz kaynama başlamadan dökülürler. Eğer iplikler siyah renge boyanacaksa rengini atmaması için zırnık adı verilen bir madde ilave edilir. Kasserleme Beyaz iplikler için yapılan bir uygulama olup kasser adı verilen maddenin suda çözünmesi ve bu çözeltide ipliklerin 1 gün bekletilmesi ile yapılır.
Haşıllama Çile ve kelepler un/yarma karışımı içerisinde elle ovuşturulur. Bu işlem sonunda ipliklerin dayanımı artar ve iplikler birbirine yapışmaz hale gelir. Karışımı iyice emen ipler asılarak kurumaya bırakılır. Çözgü Hazırlama İşlemi Tamzara Dokumasının en ebatları genellikle 40 cm, 60 cm, 90 cm ölçülerinde yapılmakla birlikte artırılıp azaltılabilir.
Planlanan ebatlar doğrultusunda çözgüler hazırlanır. Kelepler/çileler çıkrık olarak adlandırılan alet ile bobinlere sarılar ve çözgü hazırlanmaya başlanır. Çözgü tek renk hazırlanabildiği gibi dokunacak desene uygun renklerde de hazırlanabilir. Çözgü hazırlama işleminde bobinlerden çıkan ipler cağlık adı verilen kısım üzerinden doğru, çapraz tarağından geçirilir ve yatay duran çözgü dolabına sarılır.
Bu aşamaya kadar yapılan işlemler ham ip olarak alınıp ön işlemlerin dokumacı tarafından yapıldığı ve çözgünün de dokumacı tarafından hazırlandığı durumlarda uygulanır. Bu aşamadan sonraki işlemler ise dokumacının ipleri ve çözgüyü imalata hazır olarak temin ettiği durumlarda geçerlidir. Taharlama Çözgünün ipleri tezgâhta gücü ve tarak arasından geçirilir. Çözgü tezgâha yerleştirilir. Her iplik gücü gözlerinden ve tarak taharına getirilir.
Tezgâhta dokuma ve çözgü düzeni
Burada çözgü levende çilpi çubuğu ile sabitlenerek dokuma işlemine geçilir. Dokuma Tahar işleminden sonra dokuma ustası dokumaya başlar. Mekik kullanarak dokumayı gerçekleştirir. Dokuma işleminde planlanan desene uygun ve renkte iplikler kullanılarak dokuma yapılır. İpliklerin kalınlığı ve inceliği ile çözgü sayıları da üretimi yapılacak ürüne göre değişiklik arz edebilir.
Dokumada atkının atılması için ağızlık açıldıktan sonra ağızlıktan atkıya atma; tefe ve tarak kullanarak tefeleme yapıp atkıyı kumaş çizgisine sıkıştırma işlemi yapılarak kumaş dokunur. Resim
Dokuma sırasında çözgü salınırken dokunan kumaş sarılır. Ürünün desen ve şekline göre uçlarda püskül veya saçak bırakılabilir.
Yöreyle bağı nedir?
Dokumada kullanılan ipliklerin hazırlanması ve dokuma aşamaları yöre insanın ustalık becerisini gerektirir. Bu sebeple üretimin tüm aşamaları coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
- yüzyıldan bu yana üretilen yerel halk kültürünün önemli bir öğesidir. Tamzara Dokuması 18.yüzyıldan bu yana varlığını devam ettiren yerel halk kültürünün önemli bir öğesidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Coğrafi işaretin adı satış yerinde görünür biçimde veya ürün etiketinde kullanılabilir. Markayla birlikte kullanıldığında markadan küçük olamaz.
460 tescil numaralı Tamzara Dokuması mahreç işareti olarak 30 Eylül 2019 tarihinde tescil edilmiştir.
Şebinkarahisar Belediyesinin koordinatörlüğünde ve Şebinkarahisar İlçe Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünden bir kişi, Giresun Üniversitesi Şebinkarahisar Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Tasarım Bölümünden bir kişi ve Şebinkarahisar Belediyesinden üç kişinin katılımı ile oluşan denetim mercii tarafından denetimler yapılacaktır. Denetimler yılda bir defa düzenli olarak ve şikâyet üzerine veya gerekli görüldüğü hallerde her zaman yapılacaktır. Tamzara Dokumasının çözgü ipliği %100 pamuk olmalıdır. Dokumada genel olarak pamuk ipliği kullanılmalıdır.
Bunun yanında keten ve kenevir iplikleri de kullanılabilir. Tamzara Dokumalarında bezayağı ve rips dokuma örgüsü yoğun olarak kullanılmalıdır. Panama ve krep dokuma da kullanılabilir ancak bunlar baskın olmamalıdır. Tamzara Dokumalarında değişik büyüklüklerde ve kalınlıklarda kareli ve çizgi desenleri kullanılmalıdır. Ajur tekniği de kullanılabilir ancak bu teknik baskın olmamalıdır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
