Coğrafi işaretli ürün · Bartın
Bartın’da çöven kökü suyu ile şekerli şerbetin ayrı hazırlanıp köpürtülerek birleştirilmesiyle üretilir. Beyaz, yapışkan ve macun kıvamındaki tatlı, Ağdacı köyünden yayılan geleneksel üretim ustalığıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bartın Ağda Tatlısı nedir?
Bartın Ağda Tatlısı; çöven otu kökü, kristal şeker, limon tuzu ve su ile hazırlanan, beyaz renkte ve macun kıvamında bir tatlıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bakır kazanlarda pişirme
Kaynatma işlemi için kalaylanmış bakır kazanlar kullanılır.
Çöven köpüğü ve şerbet
Çöven kökü suyu köpürtülür; şeker, su ve limon tuzuyla hazırlanan şerbet ayrı pişirilir. İki karışımın kıvamı, birleştirme aşamasında belirleyicidir.
Beyaz renk ve macun kıvamı
Son ürün beyaz, yapışkan ve macun kıvamındadır. Karıştırma sırasında karışımın dipten kaldırılması, alt kısmının sararmasını önlemeye yöneliktir.
Sicildeki üretim anlatımı
Çöven köklerinin suda bekletilmesi
Çöven suyunun hazırlanışı; Çöven suyu hazırlanmasında kullanılacak çöven otu kökleri toz ile topraktan ayırmak ve burukluğunu gidermek amaçlarıyla 2 gece suda bekletilir.
Çöven kökünün sicildeki adı ve miktarı
2 kg çöven otu kökü (Karanfilgiller (Caryophyllaceae) familyasından Radix saponariae Albae sive L. bitkilerinin kökleri)*
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre çöven kökünün botanik kimliği: Çöven için sicilde Radix saponariae Albae sive L. ifadesi kullanılır. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Çöven suyunun hazırlık miktarı
- 40 l su
Çöven köklerinin kaynatılması ve dinlendirilmesi
2 kg çöven otu köküne 40 litre su ilave edilerek 1 saat kaynatılır. Kaynatma işlemi için kalaylanmış bakır kazanlar kullanılır. Kazan içindeki sıcaklık 115˚C’ye ulaşıncaya kadar 60 dakika süreyle kaynatma işlemine devam edilir ve ardından demlenmeye bırakılır.* 1,5–2 saat demlendikten sonra açık çay rengini aldığında çöven suyu kullanıma hazır hale gelir.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre çöven suyunda 115 °C ölçüm koşulu: 2 kg çöven kökü ve 40 litre suyun kaynatılmasında kazan içi sıcaklık 115 °C olarak yazılır. Basınç ve sıcaklığın ölçüm noktası açıklanmadığından değer sıvının atmosfer basıncındaki kaynama sıcaklığı sayılmaz. Buradaki kaydın tescil ettirenin yahut TÜRKPATENT’in açıklamasıyla netleştirilmesi gerekmektedir.
Çöven suyunun süzülmesi ve köpürtülmesi
Karışımın içinden çöven otu kökleri alınıp suyu, ince süzek ya da tülbent ile süzülür. Elde edilen su, kabuğu alınmış pür çalısı ile köpük haline getirmek için 1–1,5 saat çırpılır. Köpüğün kıvamının uygunluğunu anlamak amacıyla tahta kürekle bir miktar köpük alınır, köpük kolayca küreğe yapışmadan düşüyorsa kıvama gelmiştir.
Şeker şerbetinin bileşenleri
- 20 kg toz beyaz şeker
- 2 l su
- 20 g limon tuzu
Şerbetin kaynatılması ve kıvam kontrolü
Kalaylanmış bakır bir kazana, beyaz şeker ve limon tuzu ilave edilir ve ocağa konularak sıcaklık 110–115˚C’ye ulaşıncaya kadar 50–60 dakika kaynatılır. Şerbetin kıvamının uygunluğunu anlamak amacıyla tahta kürekle karışımdan bir miktar alınarak az miktarda su içine bırakılır, karışım dağılmayıp yığın şeklinde üst üste kalıyorsa şerbet köpükle birleşmeye hazır demektir. Kıvama gelen şerbet 30–40 dakika soğumaya bırakılır.
Şerbetle köpüğü birleştirme ve karıştırma
Soğutulan şerbete, hazırlanan köpük ilave edilir ve tahta bir kürekle alt tarafının sararmaması amacıyla dibinden kaldırılarak 1,5–2 saat boyunca karıştırılır. Son aşamada, ürünün macun kıvamında, yapışkan ve renginin beyaz olması gerekir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bartın Ağda Tatlısının üretilmesi; çöven suyunun hazırlanışı ve şerbetin yapılışı aşamaları da dâhil olmak üzere kendine özgü koşullar bulundurur ve ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeple yöre ile ün bağı bulunan Bartın Ağda Tatlısının tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Sicildeki sunum anlatımı
Bartın Ağda Tatlısı, gıda ile temasa uygun kaplarda satışa sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Bartın Ağda Tatlısı ilk olarak Ağdacı köyünde üretilmeye başlamış, geleneksel olarak tahta sandıklar içinde sokaklarda seyyar bir şekilde satışa sunularak zamanla tüm Bartın’a yayılmış ve Bartın Ağda Tatlısı olarak ün kazanmıştır.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
562 tescil numaralı Bartın Ağda Tatlısı mahreç işareti olarak 8 Ekim 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Bartın Ağda Tatlısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bartın Ağda Tatlısı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Bartın Ağda Tatlısının denetimi, Bartın Belediyesinin koordinasyonunda, Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden, Bartın Ticaret ve Sanayi Odasından, Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Bartın Belediyesinden birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler her yıl bir defa, şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimlerde Bartın Ağda Tatlısı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu ile üretim metoduna uygunluk; özellikle şerbet ile çöven suyunun kıvamı, kullanılan malzeme miktarları ve şerbet ile çöven suyunun karıştırılması hususları kontrol edilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
