Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’da yerel ivesi kuzusu et, kuyruk yağı ve ilikle uzun süre pişirilir. Urfa Açık Ekmeğinin üzerine et ve sıcak suyu konur; sarımsaklı yoğurt veya ezilmiş sarımsak, limon ve yeşilbiberle sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa Tiriti (Şanlıurfa Tiriti) nedir?
Urfa Tiriti, yerel ivesi kuzusu etinin kuyruk yağı ve ilikle uzun süre pişirildiği yemektir. Şanlıurfa Açık Ekmeği üzerinde sarımsaklı yoğurt veya sarımsakla sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tirit ibaresi; Farsçada et suyu ile haşlanmış ekmek anlamına gelen ‘terid’ kelimesinden türemiştir.
Ramazan bayramlarında evi ve bütçesi misafir ağırlamaya uygun aileler arife gecesinden tiridi kaynatırlar ve bayram namazına müteakip kapısından her geçeni sofralarına davet eder ve ağırlarlar.
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin Hz.
İbrahim’in sofrasının baş ikramı olduğu, tirit yemeğini ilk defa kendisinin yaptığı bazı kaynaklarda belirtilmektedir.
Sicildeki yerel anlatıda şanlıurfa’da tirit, peygamber yemeği diye de bilinmekte olup, genellikle sabah namazlarından sonra halka dağıtılması gelenek halini almıştır.
Hali vakti yerinde olanlar senede bir gün "tirit" verirlerdi.
Kapı açık olduğundan yoldan geçen herkes içeriye girerek bu "hayır yemeğinden" yerdi.
Esnaf da yılın belirli günlerinde tirit ikramı yapardı.
Bu ahilik geleneği, bütün canlılığıyla Şanlıurfa'da halen yaşamaktadır.
Ahilik Haftası etkinlikleri kapsamında Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği vatandaşlara Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi ikramında bulunmaktadır.
İvesi kuzusu ve ilik
Yörede yetişen ivesi kuzusu, kuyruk yağı ve ilikli kemik kullanılır. Düdüklü ve normal tenceredeki su ile pişirme süreleri alternatif yöntemlere aittir.
Yoğurtlu veya sarımsaklı sunum
Ekmek üzerine et ve kaynar et suyu konur. Ezilmiş sarımsak veya sarımsaklı yoğurt seçilebilir; limon ve taze yeşilbiberle sunulur.
Üretim tekniği ve ustalık
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi, yörede yetişen ivesi türü koyunun kuzusunun etinin kemiğiyle birlikte uzun süre kaynatılmasıyla yapılan, sunumunda Şanlıurfa Açık Ekmeğinin üzerine konulan, sarımsaklı yoğurt, limon ve taze yeşilbiberle sunulan yemektir.
Tablo-1: Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan etin analiz değerleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan urfa tiridi / şanlıurfa tiridinde kullanılan etin analiz değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan urfa tiridi / şanlıurfa tiridinde kullanılan etin analiz değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kriter | Değer |
|---|---|
| Nem | % 45 ila % 65 arası |
| Ham protein (en az) | % 16 |
| Tuz (en çok) | % 0.25 |
| pH | 5.78 (ortalama), 5.5 (en az), 5.8 (en çok) |
| Aerobik koloni sayısı (en çok) (kob/g) | 5.4 x 105 |
| Koagülaz pozitif stafikokaklar (en çok) (kob/g) | <10 |
| E.coli O157 | 25 gramda tespit edilemedi |
| Salmonella | 25 gramda tespit edilemedi |
Sicildeki üretim anlatımı
Sicildeki üretim çerçevesi ve reçete ölçeği
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan alet, ekipman, bileşenler ve nihai ürün Türk Gıda Kodeksi yatay ve dikey mevzuatına uygun olacaktır. 6 kişilik Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinde kullanılan malzemeler aşağıda
Malzemeler ve ölçüler
- İvesi koyunu kuzusunun kol veya but bölgesinden elde edilen 750 gr et
- İvesi koyunu kuzusunun kuyruk bölgesinden elde edilen 100 gr kuyruk yağı
- 4–5 parça ilikli kemik
- 10 gr tuz
- 2 gr zerdeçal
- 500 gr koyun yoğurdu
- 6 diş sarımsak
- 3 adet Şanlıurfa Açık Ekmeği
- 2 adet limon
- Taze yeşilbiber
Suda pişirme
Parçalara ayrılan et, kuyruk ile kemikler 2 litre su ile birlikte tencereye konulup, kısık ateşte düdüklü tencerede 2 saat, tencerede pişirilecekse 3 litre su ile ve suyu azaldıkça ilave edilmek suretiyle 6–7 saat pişirilir. Piştikten sonra etler el ile didiklenip parçalara ayrılarak bir kenara alınır. Diğer taraftan pişen tencereden çıkarılan kuyruk ayrı bir kapta ezilir, süzgeçten geçirilir.
Bir kâsedeki et suyuna toz halindeki zerdeçal ilave edilir. Et suyunda ıslatılan zerdeçal, süzgeçten geçirilen kuyrukyağı ile birlikte tekrar et suyuna karıştırılır, biraz daha pişirilir. Tencerenin içine silkelenerek veya tencere kenarına vurularak çıkartılan kemiklerdeki ilikler de et suyuna eklenir. İlikleri alınan kemikler yemek içerisinde kullanılmaz. Şanlıurfa Açık Ekmeği dikdörtgen veya kare şeklinde kesilir.
Sosun hazırlanması
Sarımsak ezilip yoğurda ilave edilerek sarımsaklı yoğurt hazırlanır. Ezilen sarımsakların yoğurt eklenmeksizin bir tabağa alınmasıyla da sunum gerçekleştirilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi Şanlıurfa iline ün bağı ve üretim yöntemiyle bağlıdır. Ünü, çok eski dönemlerden beri yapılmasından, Şanlıurfa ili sınırları içerisinde yetiştirilen İvesi cinsi koyunun etinin kullanılması ve ustalık içeren yöntemle hazırlanmasından kaynaklanmaktadır.
Sicildeki sunum anlatımı
Şanlıurfa’nın sosyal hayatında önemli bir yer tutan hem düğün, sünnet düğünü, bayram gibi özel günlerde yapılmakta hem de hayır yemeği, barış yemeği olarak ikram edilmektedir. Tirit verilen evin kapısı sabahtan öğlene kadar açık tutulur, davet edilen eş, dost, ihtiyaç sahiplerine ikram edilirdi. Tuzu eklendikten sonra kaynar durumda servis yapılır. Hemen servis yapılmayacaksa kısık ateşte servise hazır halde bekletilir.*
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre hemen servis yapılmayacaksa kısık ateşte hazır halde bekletilir denir; süre ve ürün sıcaklığı sınırı verilmez. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Ürün bakır sahanda servis edilmektedir.
Servis yapılırken tabağa kesilmiş ekmek, üzerine yeteri kadar et, onun da üzerine 2–3 kepçe kaynar sıcaklıktaki et suyu dökülür. Ezilmiş sarımsak ya da sarımsaklı yoğurt tabağın üzerine gezdirilir, limon sıkılarak, taze yeşilbiber eşliğinde servis edilir.
Sunumda işaret kullanımı
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi coğrafi işaretinin adı marka ile birlikte ürünün sunulduğu mekân veya menüde kullanılabilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
382 tescil numaralı Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridi mahreç işareti olarak 3 Eylül 2018 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işareti belirlenen koşullara aykırı ve haksız kullananlar hakkında gerekli yasal takibatı başlatır.
Sicildeki denetim düzeni
Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin yukarıda belirtilen özelliklere uygun olarak üretilip üretilmediğine dair denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümlerine uygun olarak, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediye Başkanlığı, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası ve Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünden oluşacak 4 kişilik denetim merci tarafından yapılır.
Denetim mercii; Urfa Tiridi / Şanlıurfa Tiridinin üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Merci, yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütecek ve sonuçları raporlayacaktır.
Denetime ilişkin raporlar Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
