Coğrafi işaretli ürün · Hakkâri
Hakkâri mutfağında yarma ve bulgurdan iri dolgulu ve küçük köfteler hazırlanır. Cevizli unlu harçla doldurulan iri taneler, nohut ve pirinçle birlikte pişer; sevelok denen kurutulmuş dağ elması mayhoş tadını verir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gayle Zengil nedir?
Sicil kaydı: “Gayle Zengil, yarma ve bulgurdan hazırlanan dolgulu iri ve küçük köftelerin birlikte pişirildiği Hakkâri yemeğidir. Kurutulmuş dağ elması mayhoşluğunu sağlar.”
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicil kaydı: “Bu tat üretiminde, coğrafi sınırda “sevelok” olarak bilinen kurutulmuş elmadan gelir.”
Sicil kaydı: “Gayle Zengil yemeğinde köfteler irili ufaklı yapılır.”
Sicil kaydı: “Gayle Zengilin ayırt edici özelliği mayhoş tadıdır.”
Sicil kaydı: “Keylezengil adıyla da bilinir.”
Sicil kaydı: “Gayle Zengilinin Hakkâri ilinde köklü bir geçmişi vardır.”
İki köfte boyutu
Sicil kaydı: “İri köfteler oyulup kavrulmuş un ve cevizli harçla doldurulur. Aynı dış harçtan misket boyunda küçük köfteler de hazırlanır.”
Sevelok ve mayhoşluk
Sicil kaydı: “Kurutulmuş dağ elması yörede sevelok diye anılır. Yumuşatılmış elma, nohut ve pirinç pişirmeye katılır; mayhoş tat bu meyve girdisinden gelir.”
Üretim tekniği ve ustalık
Sicil kaydı: “İri köftelerin içi dolma gibi oyulup iç malzemeden koyulup kapatılıp yuvarlak şekil verilir.”
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Dış köfte hamurunun malzemeleri
- 800 g yarma
- 100 g ince köftelik bulgur
- 20 g tuz
- 10 g pul biber
- 15 g karabiber
İç harcın bileşen kapsamı
Sicil kaydı: “Köftenin iç harç bileşenleri”
Cevizli iç harcın malzemeleri
- 250 g tereyağı
- 200 ayçiçek yağı*
- 220 g un
- 200 g dövülmüş ceviz içi
- 20 g tuz
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre sekiz porsiyonluk iç harç listesinde 200 ayçiçek yağı yazılıdır; gram veya mililitre birimi bulunmaz. Son pişirmede ayrı olarak 100 ml yağ verilir. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Pişirme bileşenlerinin kapsamı
Sicil kaydı: “Pişirme aşamasında kullanılan bileşenler”
Elmalı ve nohutlu pişirme malzemeleri
- 100 g pirinç
- 100 g soğan
- 35 g domates salçası
- 200 g kurutulmuş dağ elması
- 250 g haşlanmış nohut
- 30 g un
- 15 g tuz
- 2 lt kaynar su
- 10 g karabiber
- 15 g pul biber
- 100 ml ayçiçek yağı
Cevizli un harcını kavurma ve soğutma
Sicil kaydı: “İç harç için derin bir tencerede ayçiçek yağı ve tereyağı kızdırılıp içerisine yavaş yavaş un ilave edilip rengi kahverengi oluncaya kadar kavrulup ceviz içi ve tuz eklenip biraz daha kavrulduktan sonra soğumaya bırakılır. İç harcın soğuk olması Geyle Zengilin şeklinin düzgün olmasını sağlar. Köfte için ince köftelik bulgur kaynar su ilave edilip şişmesi bekletilir.”
Yarma ve bulgur hamurunu yoğurma
Sicil kaydı: “Yarma, karabiber, pul biber ve sofralık tuz ilave edilip ılık su ile yoğurulur. Homojen ve orta sertlikte bir köfte hamuru elde edilir.”
Üretimde dikkat edilen noktalar
Sicil kaydı: “Köfte hamurunun kıvamının ayarlanması ustalık becerisi gerektirir. Sert olursa çatlar, yumuşak olursa dağılır. Bezelere ayrılan köftelerin içi, başparmak ile oyulur. Önceden hazırlanan soğuk iç harç dışarıya taşmayacak şekilde doldurulur. Doldurulan köfteler kapatılıp yuvarlak şekil verilir. Aynı harçtan misket boyutunda köfteler yapılır.”
Kurutulmuş elmaların yumuşatılması
Sicil kaydı: “Pişirme ve servis Kurutulmuş elmalar yumuşaması için kaynatılır.”
Kavurma işlemi
Sicil kaydı: “Çukur bir tencereye ayçiçek yağı ince doğranmış soğan, salça ve pul biber koyulup kavrulur. Salçanın çiğ kokusu gittikten sonra kaynar su ilave edilir.”
Yöresiyle bağı nedir?
Hakkâri ilinde köklü bir geçmişi olan Gayle Zengilin, coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Gayle Zengilinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Yapılan köfteler, haşlanmış nohut, pirinç, elma ve tuz ilave edilip yaklaşık yarım saat kaynadıktan sonra servis tabağına konularak servis yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Hakkâri ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1496 tescil numaralı Gayle Zengil mahreç işareti olarak 15 Kasım 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Gayle Zengil ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Gayle Zengil ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hakkâri Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda ve Hakkâri Ticaret ve Sanayi Odası, Hakkâri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Hakkâri Halk Eğitimi Merkezi, Hakkâri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden ürün konusunda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez ayrıca şikâyet veya gerekli görülen hallerde ise her zaman yapılır.
Denetim mercii; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğunu, üretim metoduna uygunluğu ve Gayle Zengil ibaresi ile mahreç işareti amblem kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
