Coğrafi işaretli ürün · Zonguldak
Zonguldak’ın Devrek ilçesinde doğal olarak yetişen veya kültüre alınan kızılcık meyvesidir. Olgunlaşınca kırmızıya dönen eliptik meyvesi ekşi ve kokusuzdur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Devrek Kireni nedir?
Devrek Kireni; Zonguldak ili Devrek ilçesinde yetişen ve pomolojik özellikler bakımından Cornus mas L. (kızılcık) özellikleri gösteren meyvedir.
Devrek Kireninin ağacı; kuru, balçıklı topraklarda ve meşe, karaçam ile kızılçam ormanlarının alt florasında 700–1200 m arası olan yükseltilerde yer alan ormanların içinde doğal olarak yetişir.
Ayırt edici özellikleri
Devrek Kireni; Zonguldak ili Devrek ilçesinde yetişen ve pomolojik özellikler bakımından Cornus mas L. Yabani formda kendiliğinden yetişir ve tohum ile çoğalır.
Paralel damarların arasındaki mesafe 0,3–2,2 cm’dir.
Devrek Kireninin ağacı, güçlü bir kök sistemine sahiptir ancak kökler fazla derine gitmez.
Gövde sayısı 1–6 adettir.
Devrek Kireni sıcakta çabuk olgunlaşır.
37 °C’nin üzerindeki sıcaklardan olumsuz etkilenir. -35 °C soğuğa kadar dayanıklıdır.
Meyve kaynaklı ekşilik
(kızılcık) özellikleri gösteren meyvedir.
Üretim tekniği ve ustalık
Devrek Kireni ağacının boyu en çok 5–8 m’dir.
Devrek Kireni ağacı dik, yayvan veya sarkık şekillerde olabilir.
Koyu yeşil renk
Ağacın yaprakları koyu yeşil renktedir.
Bitki ve meyve özellikleri
Yaprakların üzerinde, uzunlukları 2,5–8,5 cm olan paralel tüylü damarlar bulunur.
Dip sürgünleri ile kendisini yenilediğinden uzun ömürlü olup 300–450 yıl yaşayabilir.
Bitkinin yaprakları mekik, yuvarlak ve oval şekillidir, alt kısımlarında yakıcı tüyler bulunur.
Çiçekleri şubat ayında açmaya başlar ve 2–4 hafta devam eder.
Çiçekler sarı renkte olup 1,5–2,5 cm çapındadır.
Yaprak başına 12–15 adet meyve verir.
Meyveler ilk önce sarı renkte, yaklaşık 7 mm çapında ve eliptik yapıdadır.
Gelişimi tamamlanıp olgunlaşan meyvenin rengi kırmızıya döner ve 0,920–1,038 cm çapında olur.
Doku, renk ve tat özellikleri
Devrek Kireninin tadı ekşi olup kokusuzdur.
Coğrafi sınırın mutfak kültürü içinde önemli bir yere sahip olup şerbet, marmelat, reçel, ekşi ve benzeri ürünlerin üretiminde kullanılır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Meyve eti/çekirdek oranı | 0-1,485 |
|---|---|
| pH | 2,503-3,267 |
| Asitlik (% malik asit) | 1,733-1,817 |
| C vitamini (mg/100g) | 48,58-65,53 |
| A vitamini (mg/100g) | Retinol (ug/100g): 1,80-2,33 Beta karoten(ug/100g): 21,78-27,72 |
Devrek Kireni Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Coğrafi sınırda doğal olarak yetişen kirenden kültüre alınarak yetiştirilen Devrek Kireninin üretim metoduna aşağıda yer verilmektedir.
Aşılama özellikleri
Coğrafi sınırda doğal ortamda bulunan yabani kiren ağaçları, çiçeklenme döneminden önce ilkbaharda budanır. Bir yaşına gelen sürgünlere T veya yongalı göz aşısı uygulanır. Tohumdan veya dip sürgünlerden elde edilen çöğürler aşılanarak Devrek Kireninin fidanları elde edilir. Meyve verimini artırmak için budama ile oluşturulan sürgünlere göz aşısı yapılır. Aşılamada amaç yeni ağaçlar oluşturmaktır.
Aynı amaçla, 2 ya da daha fazla yaşına gelen kiren ağacı dallarına kalem aşısı da yapılabilir. Göz aşısının T biçimi; mayıs-haziran aylarında sürgün, temmuz-ağustos aylarında durgun aşı şeklinde uygulanır. Yongalı göz aşısı ise T göz aşına göre daha erken dönemlerde yapılabilir.
Ekolojik istekler
Devrek Kireni sıcakta çabuk olgunlaşır. 37°C’den yüksek olan sıcaklardan olumsuz etkilenir. -35°C’ye kadar soğuğa dayanıklıdır. Devrek Kireni yetiştiriciliğinde su, önemli bir faktör olup bitki mutlaka su ister. Taban suyuna orta derecede dayanıklıdır. Coğrafi sınırda yıllık yağış miktarı 700–900 mm arasında olup, en fazla yağış sonbaharda görülür. Bu yüzden sonbahar mevsiminde yağışın fazla olması, Devrek Kireninin bitki gelişimi bakımından yararlıdır.
Toprak özellikleri
Toprak bakımından fazla seçici olmayıp orta bünyeli, derin ve geçirgen topraklarda yetiştirilir. Kireçli topraklara dayanıklı, tuza az toleranslıdır. 700–1200 m arası olan yükseltilerde yer alan ormanların içinde doğal olarak yetişir. Deniz seviyesinden yüksekliği 0–160 m ile 300–500 m olan yerlerde kültüre alınarak yetiştirilir. Yetiştiricilik yapılan toprakların pH değeri 6,4–7,4 arasındadır.
Dikim özellikleri
Devrek Kireninin fidanları, şubat ayı ortası ile nisan ayı başında dikilir. Dikimden önce toprak sürülüp tesviye edilir. 80 cm çapında ve 60–80 cm derinliğinde çukur açılır. Dikim aralığı en az 5×5 m’dir. Fidan, çukura dik bir şekilde yerleştirilir ve kök, toprak ile kapatılır. Dikim sırasında kök boğazının toprak seviyesinde olmasına dikkat edilir.
Çukur kapatıldıktan sonra fidana 20 litre kadar can suyu verilir, yanına bir çubuk destek olarak dikilir ve fidan, çubuğa sabitlenir.
Malzemeler ve ölçüler
- Kültürel işlemler:
Hasat ve olgunlaşma
Budama: Yaprakların dökülmesi ile çiçeklenme arasındaki dönemde yapılır. Ayrıca hasattan sonra kırılan dalların alınması ve sürgünlerin seyreltilmesi amacıyla da yapılabilir. Dikim budaması, dikimden sonra ağacın toprak seviyesinden 50–70 cm yukarıda bulunan kısmına, tepe vurma şeklinde uygulanır. Dikim budaması, dikim işleminden hemen sonra yapılır. Sürgünler 1/3 oranında kesilir ve kesilen kısımlar aşı macunu ile kapatılır.
Şekil budaması olarak; lider dal ile birlikte 5–7 ana dalın seçilerek ana dalların üzerinde yardımcı dalların oluşturulması suretiyle yapılan modifiye lider formu sicilin önerisidir. Verim budaması; güneşlenmenin dengelenmesi, ağacın tamamına meyve dağılımının sağlanması ve gerektiğinde meyve seyreltmesi amacıyla yapılır. Çeşitli nedenlerle oluşan obur dallarda uç alma işlemi yapılarak bu dalların da 2–3 yıl içinde verimli hale gelmesi sağlanır.
Hasat ve olgunlaşma · 2
Devrek Kireninin ağacına, ana dal düzeyinde gençleştirme veya gövde düzeyinde gençleştirme budaması yapılarak yaşlı ve verimden düşmüş ağaç gençleştirilir. Tarımsal mücadele: Doğal olarak yetişen ağaçlarda herhangi bir hastalık görülmez. Ancak ticari olarak yetiştirilen ağaçlarda, aşırı yağış sonrası nemin artması nedeniyle görülebilen botritis ve antraknoz gibi hastalıklarla bakırlı preperatlar ile fungusit uygulamaları yapılır.
Orman ile sınırı bulunan alanlar ile ormandan açılan alanlarda yetiştirilen kiren ağaçlarında karşılaşılan kök çürüklüğü hastalıkları ile meyve sineği ve kabuklu bit gibi zararlılarla mücadelede ise Tarım ve Orman Bakanlığınca önerilen yöntemler kullanılır. Hasat: Hasat, kiren ağaçlarının bulunduğu yükseltilere ve iklim koşullarına bağlı olarak temmuz ayı ortasında başlayıp ekim ayı başına kadar devam eder. Ağaçlarda bulunan meyveler aynı anda olgunlaşmadığından hasat, 2–3 seferde yapılır.
Kiren meyvesi hasattan sonra da olgunlaşmaya devam ettiği için, meyvelerde renklenme başladığı zaman hasat başlar.
Ambalajlama ve Muhafaza
Devrek Kireni, gıda ile temasa uygun 1, 2 veya 5 kg’lık ambalajlarda piyasaya sunulur.
Yetişme ve hasat dönemi
Devrek Kireninin hasadı, temmuz ayı ortasında başlayıp ekim ayı başına kadar devam eder.
Muhafaza koşulları
Sıcaklığı 0–4°C ve bağıl nemi %90–95 olan depolarda 21–35 gün muhafaza edilebilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Devrek Kireninin ağacı; kuru, balçıklı topraklarda ve meşe, karaçam ile kızılçam ormanlarının alt florasında 700–1200 m arası olan yükseltilerde yer alan ormanların içinde doğal olarak yetişir. Coğrafi sınırda yağış ve nemin fazla olması; yüzeye yakın olan köklerin toprağın neminden yararlanmasını kolaylaştırması ve dolayısıyla bitki gelişimi bakımından önemlidir.
En yüksek sıcaklığı 37 °C’yi geçmeyen ve yıllık ortalama sıcaklığı 13–14°C olan coğrafi sınırda, yıllık yağış miktarının 700–900 mm olması, aşağıda belirtilen meyve özelliklerinin kazanılmasını sağlar. Coğrafi sınırın mutfak kültürü içinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunduğundan Devrek Kireninin tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Devrek Kireninin geçmişi eskiye dayanır.
Kökeni ve üretim geleneği
Devrek Kireninin C vitamini miktarı 48,58–65,53 mg/100 g’dır. Sicilde A vitamini başlığı altında retinol 1,80–2,33 ug/100 g, beta karoten 21,78–27,72 ug/100 g olarak verilir. Devrek Kireninin geçmişi eskiye dayanır.
Meyve eti/çekirdek oranı 0–1,485 pH 2,503–3,267 Asitlik (% malik asit) 1,733–1,817 C vitamini (mg/100 g) 48,58–65,53 Retinol (ug/100 g): 1,80–2,33 A vitamini (mg/100 g) Beta karoten(ug/100 g): 21,78–27,72 Devrek Kireninin geçmişi eskiye dayanır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1299 tescil numaralı Devrek Kireni mahreç işareti olarak 21 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Devrek Kireni ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Devrek Kireni ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Devrek Ticaret ve Sanayi Odası.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Devrek Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda ve Devrek Ticaret ve Sanayi Odası, Devrek Ziraat Odası, Devrek Belediyesi, Devrek İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Bülent Ecevit Üniversitesi Devrek Meslek Yüksekokulundan konuda uzman birer kişinin katılımıyla oluşan en az 3 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda en az bir kere, ayrıca şikâyet halinde ve ihtiyaç duyulduğunda her zaman yapılır.
Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Özellikle aşılama, dikim, budama ve hasat aşamaları bakımından üretim metoduna uygunluk. Devrek Kireni ağacının ve meyvesinin özelliklerinin uygunluğu. Gerektiğinde üründen numune alınıp analiz ettirilerek uygunluğu denetlenir. Ambalajlama ve muhafaza koşullarının uygunluğu. Devrek Kireni ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
