Coğrafi işaretli ürün · Samsun
Samsun’un Bafra Ovası’nda yetiştirilen uzun tane C tipi çeltiğin aynı yörede soyulup parlatılmasıyla elde edilir. Kızılırmak Deltası’nın toprakları ve güneşlenme koşulları tane dolgunluğuna katkı sağlar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bafra Pirinci nedir?
Bafra Pirinci, Samsun ili Bafra Ovası’nda uzun tane C tipi çeltiklerden, kavuzları aynı coğrafi sınırda soyulup parlatılarak elde edilir. Üretim alanı, Kızılırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü yerden yaklaşık 30 km boyunca iki yakada uzanan, ortalama 14 km genişlikte ve 0–20 m yükseltideki alanları kapsar.
Ayırt edici özellikleri
Ova, yaklaşık 40 km uzunluğa ve yer yer 20 km derinliğe sahip olup Karadeniz Bölgesi’nin en büyük ova düzlüğü niteliğindedir.
Bafra Ovası’nda kışlar ılık, yazlar çok sıcak ve kurak geçer.
Sıcaklık koşullarının etkisiyle çeltikte dekara verim 765–852 kg arasında gerçekleşir.
Günlük güneşlenme süresi haritaları incelendiğinde, Bafra Ovası 6,01–6,25 saat/gün ortalama güneşlenme süresi ile Karadeniz Bölgesi’nde en yüksek değerlere sahip olduğu görülür.
Işıklanma ve tane dolgunluğu
Özellikle generatif gelişme ve tane dolum dönemlerinde ışıklanma süresinin; çeltik tane eni, uzunluğu, genişliği ve bin tane ağırlığı üzerinde olumlu etkileri bulunur.
Çeltik tipi ve işleme yeri
Üretimde uzun tane C tipi çeltikler kullanılır; kavuz soyma ve parlatma işlemleri de Bafra Ovası’nda yapılır.
Bafra Pirinci Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Çeltik bitkisinin hasadı ve harmanından sonra elde edilen kavuzlu ürüne çeltik, kavuzları soyulmuş fakat parlatma işlemi yapılmamış daneye kargo, kavuzları soyulmuş ve parlatılmış ürüne pirinç adı verilir. Aşağıda belirtilen şekilde coğrafi sınırda yetiştirilen çeltiklerden yine coğrafi sınırda kavuzları soyulup parlatılarak elde edilen pirinçler Bafra Pirinci olarak adlandırılır.
Tarla sürümü ve tesviye
Üretim için çeltik tarımı % 4’e kadar eğime sahip arazilerde yapılır. Toprak hazırlığı amacıyla tavalar saban yardımıyla sürülerek ilk sürüm işlemi yapılır. Arazide daha önce Bafra Pirinci üretimi yapılmışsa ilk sürüm işlemi hasadın ardından 1 ay içinde yapılmalıdır. Mart ayında hava şartları müsait olunca ikinci sürüm goble disk yardımıyla yapılır. Ardından dik kültivatör yardımıyla toprak inceltilerek lazerli tesviye yapılır.
Daha sonra toprak gübrelemesi yapılarak diskora ve tırmık yardımıyla gübrenin toprak içerisine karışması sağlanır. Tır pulluğu kullanılarak toprak seddeler oluşturulmak suretiyle tavalar hazırlanır. Arazinin topoğrafik özelliklerine bağlı olarak tavaların her biri en az 40–50 metre ebatlarında oluşturulur. Tavalar oluşturulduktan sonra keşanlama yapılarak toprak hazırlığı tamamlanır. Keşanlama işlemi için keşan aleti kullanılır.
Keşanlama ve ekim hazırlığı
Keşan aleti traktör arkasına üç kollu askı sistemiyle takılan 4 veya 5 metre boyunda düz bir boru şeklinde tarım aletidir. Keşanlama işleminde tavalar 5–10 cm su ile doldurularak tavaların içleri düzlenir. Bu işlemle aynı zamanda toprağın üst kısmında yumuşak bünyeli bir tabaka oluşturulur.
Ekim mayıs ayında, toprak sıcaklığının 12–15 °C üzerine çıkması izlenerek yapılır. Uzun tane C tipi tohumlar ön çimlendirmeden sonra ekilir.
Ön çimlendirme işlemi için çuvallar içerisinde yer alan çeltik tohumları 36–48 saat su içerisinde bekletildikten sonra sudan çıkartılıp, 12–24 saat çuval içerisinde kuru ortamda bekletilir. Ekim işlemi; elle, traktör arkasına asılı gübre saçıcı ya da drone ile su içerisine serpme şeklinde yapılır. Dekara 18–22 kg tohum atılır.
Sulama işlemi
Tavalar oluşturulduktan sonra toprağın su sızdırma durumuna göre her gün ya da gün aşırı tavalara su doldurma işlemi yapılır. Su arklarından gelen suyla tavalar doldurulur. Ekimden hasada kadar olan dönemde tarla yüzeyi suyla kaplı tutulur. Su yüksekliği, bitkilerin gelişmesine bağlı olarak aşağıda belirtildiği şekilde artırılır.
- Çimlenme, fide gelişmesi, erken kardeşlenme (1 mayıs – 30 haziran) döneminde su yüksekliği 3–5 cm.
- Kardeşlenme devresi sonunda (1 temmuz – 15 ağustos) su yüksekliği 5–10 cm.
- Salkım oluşum döneminde su yüksekliği 15 cm. (16 ağustos – 30 ağustos)
- Çiçeklenme döneminde (16 ağustos – 30 ağustos) su yüksekliği 15 cm.
Hasattan 10 gün öncesine kadar tavalara su verilmesi durdurulmamalıdır. Gübreleme ve ilaçlama uygulamalarında tava içindeki sular, drenaj kanallarına verilerek tavalar tamamen boşaltılmalıdır.
Üst gübreleme ve bitki bakımı
Çeltik bitkisinin yetişmesi için toprakta azot, fosfor ve potasyuma daha fazla ihtiyaç duyulur. Mevcut toprağın analiz sonuçlarına göre bu elementleri içeren gerekli gübre cinsleri toprağa verilir. Toprak hazırlık aşamasında sonra birinci üst gübreleme ekimden 25–30 gün sonra yapılır. İkinci üst gübreleme ekimden 50–60 gün sonra yapılır. Gübreleme tavalardaki sular drene edildikten sonra uygulanır.
Gübre serpildikten 1–2 gün sonra tavalar yeniden suyla doldurulur. Sicilde hastalıklarla kimyasal mücadele de tarif edilir. İlaçlama sabah erken veya akşam serinliğinde, rüzgârsız havada yapılır.
Çeltik yanıklığını izleme
Bölgede en önemli olan çeltik yanıklığı hastalığına kurt boğazı, sam vurması ve pas gibi isimler verilir. Bu hastalık mantarı kaynaklı bir hastalıktır ve çeltiğin yaprak ayasında, kınında, sap ve salkım kısımlarında görülür. Hastalık % 80–98 orantılı nem, 26–28 °C sıcaklık ve bulutlu havada başlar.
Yaprak lekeleri temmuz ayından itibaren, iğ veya baklava dilimi şeklinde, iki ucu sivri, ortası gri bej veya saman sarısı lekeler şeklinde görülür. Başlangıçta küçük olan lekeler büyür, birleşir ve yaprağın kurumasına neden olabilir. Çeltik yanıklığı ile kültürel mücadele için temiz tohum kullanmalı, hastalığa dayanıklı çeşitler ekilmeli, hasat sonrası anız bozulmalı, fazla azotlu gübre vermekten kaçınmalı ve sulama suyunun soğuk olmamasına özen gösterilmelidir.
Hasat ve olgunlaşma
Sicil, çeltik yanıklığında belirtiler görüldükten sonra yeşil aksam ilaçlamasını, ilaçların dozunda ve zamanında uygulanmasını anlatır. Hasat eylül ve ekim aylarında, salkım çıkışından 42 gün sonra kombine paletli biçerdöverle yapılır. Kaynakta hasat edilen çeltiğin 12 saat içinde kurutulması gerektiği belirtilir.
Kurutma güneşte sergenlerde 4–5 gün veya mekanik kurutma tesislerinde 4–8 saat sürer. Kavuz ayırma ve parlatma pirinç fabrikalarındaki özel makinelerle yapılır. Ürün 2,5 ve 5 kg paketlerde satışa sunulur.
Muhafaza koşulları
Depolama öncesinde çıplak ve kırık taneler, boş kavuz, sap-saman ve diğer yabancı maddeler ayrılır. Tane nemi %14’e düşürülen ürün bez veya keten çuvallara konur; çuvallar ahşap platformlar üzerinde istiflenir. Depolar yağmur ve kardan korunur; yeterli havalandırma sağlanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Bafra Ovası, Kızılırmak Deltası’nın oluşturduğu alüvyal bir arazi olarak tanımlanır. Bafra ilçesi, Kızılırmak Nehri’nin taşıdığı zengin alüvyonlu toprakların meydana getirdiği geniş delta üzerinde kuruludur. Coğrafi sınır içerisinde çeltik tarımı iki veya üç yıllık münavebe sistemi ile yapılır. Çeltik bitkisi, erken ilkbahar dönemindeki ekim ve vejetatif gelişme safhasında serin iklim koşullarında, dane dolum ve olgunlaşma dönemlerinde ise sıcak koşullarda gelişir.
Ovanın Akdeniz iklimine özgü mikroklima özellik göstermesi, çeltik tanelerinin boyutları, dolgunluğu ve şeffaf görünümü üzerinde etkili olur. Ovanın az yağış alması ve güneşlenme süresinin uzun olması, çeltiğin tane boyunu ve tane ağırlığını artırır. Bafra Ovası’nın toprakları killi-tınlı yapıda alüvyal özellik gösterir ve hafif ile orta dereceler arasında değişen tuzluluk içerir.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Tuzlu toprak koşullarında yetiştirilen çeltik taneleri daha camsı ve mat bir görünüm kazanır, tanelerde beyaz göbekli veya tebeşirli alan oluşumu azalır. Coğrafi sınırın toprak yapısı ve iklim özelliklerinin çeltik yetiştiriciliğine elverişli olması, bölgede uzun yıllardır çeltik tarımı yapılması sonucu üreticilerin bilgi ve tecrübe kazanması ile ürünün kalite özelliklerinin süreklilik göstermesinin yanı sıra coğrafi sınır ile Bafra Pirinci arasında ün bağı bulunur.
Bafra Pirincinin bütün üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Bafra Pirincinin yörede uzun bir geçmişi ve Bafra Ovası’nın tarım ekonomisinde önemli yeri vardır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicil, hasattan sonraki kurutma için 12 saatlik bir sınır verirken güneşte kurutmanın 4–5 gün, mekanik kurutmanın 4–8 saat sürdüğünü belirtir. Bu ifadeler tek bir süreye dönüştürülmeden aktarılmıştır; 12 saatin kurutmaya başlama süresi olduğu varsayılmamıştır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1862 tescil numaralı Bafra Pirinci mahreç işareti olarak 22 Mayıs 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Bafra Pirinci ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bafra Pirinci ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Bafra Kaymakamlığının koordinatörlüğünde ve Bafra Kaymakamlığı, Bafra Ticaret ve Sanayi Odası, Bafra İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Bafra Ziraat Odasından konuda uzman 1’er kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, düzenli olarak yılda 1 defa, ayrıca gerek görülmesi ve şikâyet halinde her zaman yapılabilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
- Üretimin coğrafi sınırda yapılması
- Üretim metoduna uygunluk
- Bafra Pirinci ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
