Coğrafi işaretli ürün · Mardin
Mardin’in Kızıltepe ilçesinde kışlık yetiştirilen mercimekten elde edilir. Kabuksuz ürün yaprak veya bütün tipte sunulur; küçük, parlak kırmızı taneleri kısa sürede pişer.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kızıltepe Kırmızı Mercimeği nedir?
Kızıltepe Kırmızı Mercimeği, tanelerin kabukları soyulup çenekleri birbirinden ayrılmış ya da ayrılmamış olarak iki farklı tipte üretilebilir. Kızıltepe Kımızı Mercimeği, coğrafi sınırda kışlık olarak ekilen Lens culinaris türünde bitkilerden elde edilen iç mercimektir.
Ayırt edici özellikleri
Hızlı olgunlaşma, Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin su tutma kapasitesinin yüksek olmasını sağlar.
Ayrıca, olgunlaşma döneminde güneşli gün sayısının da fazla olması Kızıltepe Kırmızı Mercimeğine tipik rengini veren turuncu-kırmızı pigmentlerin miktarını artıran bir unsurdur.
Erken olgunlaşma, tanelerdeki nişastanın daha erken jelleşmesine sebep olduğu için Kızıltepe Kırmızı Mercimeği kısa sürede pişebilir.
Tablo-1: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin bazı fiziksel özellikleri sicildeki ölçümleri gösterir.
Tablo-1: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin bazı fiziksel özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan kızıltepe kırmızı mercimeğinin bazı fiziksel özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan kızıltepe kırmızı mercimeğinin bazı fiziksel özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Yaprak en az | Yaprak en çok | Futbol en az | Futbol en çok |
|---|---|---|---|---|
| Çap (mm) | 3,0 | 5,5 | 3,0 | 5,5 |
| Kalınlık (mm) | 0,9 | 1,1 | 2,0 | 2,2 |
| 1000 dane ağırlığı (g) | 16,0 | 22,5 | 32,0 | 45,0 |
| Hidrasyon kapasitesi (g/tohum) | 0,027 | 0,031 | 0,028 | 0,034 |
| Pişme süresi (dakika) | 20,2 | 20,8 | 20,8 | 21,6 |
Tablo-2: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin renk değerleri sicildeki ölçümleri gösterir.
Tablo-2: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin renk değerleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan kızıltepe kırmızı mercimeğinin renk değerleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Renk değeri (Kabuksuz) | Yaprak en az | Yaprak en çok | Futbol en az | Futbol en çok |
|---|---|---|---|---|
| L | 57,22 | 71,40 | 57,38 | 78,66 |
| a | 14,26 | 26,00 | 12,81 | 26,53 |
| b | 19,07 | 30,51 | 18,83 | 30,95 |
Tablo-3: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin bazı fizikokimyasal özellikleri sicildeki ölçümleri gösterir.
Tablo-3: Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin bazı fizikokimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan kızıltepe kırmızı mercimeğinin bazı fizikokimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Bitki ve meyve özellikleri
Çenekleri ayrılmış mercimekler “yaprak”; çenekleri ayrılmamış mercimekler “futbol veya “bütün” olarak da adlandırılır.
Her iki tipte üretilen ürünlere de son üründe toplam yağ oranı en çok % 2,5 olacak şekilde ayçiçek yağı kullanılarak parlatma işlemi uygulanabilir.
Ayrıca tanelerin kuru yapıda olması, yaprak tipi üretimde çeneklerin ezilmeden birbirinden ayrılmasını kolaylaştırır.
Mercimek bitkisinin yaşam döngüsünün sonuna denk gelen mayıs ayında, coğrafi sınırda hızla artan hava sıcaklıkları bitkiyi strese sokup çiçeklenmeyi durdurarak mercimek tanelerinin hızlı olgunlaşmasına sebep olur.
Doku, renk ve tat özellikleri
Kızıltepe Kırmızı Mercimeği, küçük boyutta ve parlak kırmızı renkte olup yüksek su tutma kapasitesi ve kısa pişirme süresine sahiptir.
Kızıltepe Kırmızı Mercimeği Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin üretiminde, kışlık olarak ekilen Lens culinaris türünde bitkiler kullanılır. Üretim, kabuklu mercimeklerin elde edilmesi ve kabuklu mercimeklerin iç mercimeğe işlenmesi olmak üzere iki temel aşamada gerçekleşir. Toprağın ekim için hazırlanmasına, sonbahar aylarında pullukla 15–20 cm derinliğinde ilk sürümün yapılmasıyla başlanır.
Sulama ve çapalama
Yabancı otla mücadele için yağmur suyuyla veya bir defalık sulama ile tarlanın çimlenmesi sağlanıp tırmık ile ikinci sürüm yapılır. Ekime hazır hale gelen toprağa, metrekareye 250–300 tane veya dekara 14–15 kg olacak şekilde mibzerle veya elle serpme yöntemiyle tohum ekilir.
Ekim ve çimlendirme
Elle serpme yönteminde tohum, toprağa kazayağı veya diskaro ile karıştırılır. Yağışın fazla olduğu yıllarda mercimek bitkisinin aşırı boylanmasını önlemek ve böylece verimin yükselmesini sağlamak amacıyla, bitki boyu 5–10 cm iken araziden traktöre bağlı bir silindir geçirilir. Bu işlemde, yağmurla yumuşayan zemin sertleştirilerek bitki boyunun aşırı uzaması ve toprağın rutubetini hızlıca kaybetmesi engellenir.
Sulama ve çapalama — 2. aşama
Yağışın yetersiz olduğu yıllarda, nisan ayında 1 veya 2 kere sulama yapılır. Ayrıca tarlada bulunan çavdar, arpa ve buğday gibi sivri otların temizlenmesi amacıyla bir defaya mahsus olarak mart – nisan aylarında ilaçlama yapılabilir.
Hasat işlemi
Kızıltepe Kırmızı Mercimeği mayıs ayında biçerdöver, biçme makinesi veya tırpan ile hasat edilir. Biçerdöver ile yapılan hasat, mercimekler tamamen kuruduktan sonra gerçekleştirilir. Tırpan veya traktörün kuyruk miline bağlı olarak hareket eden biçme makinesiyle yapılan hasat ise, mercimekler erken olgunluktayken ve taneleri parmakla yapılan baskıyla ezilmeyecek kıvamdayken yapılır.
Tırpan veya biçme makinesiyle hasadı yapılan mercimek yığınları, kuruması için 4–6 gün tarlada bekletilir ve harman makinesiyle mercimek tanelerinin ayrılması sağlanır. Kızıltepe Kırmızı Mercimeği futbol ve yaprak olarak iki farklı tipte üretilir. Futbol tipinde Kızıltepe Kırmızı Mercimeği üretiminde, işleme tesisine getirilen kabuklu mercimekler elek, havalı sistemler, spiral ağırlıklı seperatörler ve dişli silindirler kullanılarak sap-saman, tahıl ve baklagil tohumları, taş-toprak vb. yabancı maddelerden temizlenir.
Kurutma işlemi
Oda sıcaklığında su bulunan bir kanaldan geçirilerek %3–4 oranında su ile yıkanır ve santrifüj kurutucuda kurutulur. Nemlendirilen mercimekler tavlandıktan sonra eleme işlemine geçilir. Sadece 3 mm’den büyük çapa sahip olanlar elek üzerinde kalacak şekilde delikli döner eleklerden geçirilir. Daha sonra yatay konumlu iki parçalı dairesel öğütme taşları kullanılarak tanelerin kabukları soyulup uzaklaştırılır.
Bu aşamada taneler, kırıcıdan geçirilip iki çeneğinin birbirinden ayrılması suretiyle yaprak tipinde Kızıltepe Kırmızı Mercimeği de üretilebilir. Mercimekler, kabuk soyma ve tanelerin çeneklerinin ayrılması sırasında oluşan kırık veya kusurlu tanelerin ayrılması için tekrar elekten geçirilir.
Tohum hazırlığı
Son olarak renk ayıklama cihazından geçirilerek varsa aralarında kalan yabancı taneler veya tohumlar ayrılır. Her iki tipte üretilen mercimekler, isteğe bağlı olarak toplamda en çok %2,5 oranında yağ içerecek şekilde ayçiçek yağı ile parlatma işlemine tabi tutulabilir.
Ürünün ambalajlanması
Kızıltepe Kırmızı Mercimeği, futbol veya yaprak tipi olarak paketlenir. Paketleme, rutubet geçirmeyen OPP (polipropilen) ambalaj materyali kullanılarak 0,5, 0,7, 0,9, 1, 5, 10, 25 ve 50 kg’lık ağırlıklarda yapılır. 5 kg ve daha büyük gramajlar isteğe göre lamine OPP çuvallarda yapılabilir. Bu şekilde muhafaza edilen Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin raf ömrü 2 yıldır.
Yetişme ve hasat dönemi
Gerek biçerdöverle gerekse traktöre bağlı biçim aletiyle yapılan hasat döneminde, coğrafi sınırdaki havanın düşük bağıl nemi, tanelerin çok daha kuru olmasını sağlar. Bu durum, hem işleme sırasında tanelerin kırılmadan ikiye bölünmesini kolaylaştırır hem de mercimeği daha uzun ömürlü yapar.
Muhafaza koşulları
Ürünün muhafazası
Düşük nem içeriği sebebiyle depolama süresince küflenme ve böceklenme gibi bozulmalara karşı daha uzun süre dayanabilir.
Mercimeğin depolanması
Hasatla elde edilen mercimek taneleri, selektörleme işlemine tabi tutularak içindeki taş, toprak, kırık tane vb. yabancı maddelerden arındırıldıktan sonra betonarme veya çelik silolarda depolanır.
Depolamada iklimlendirme için herhangi bir müdahale bulunmaz ancak ortam sıcaklığı 20–30 °C ve bağıl nemi ise % 20–35 aralığında olmalıdır.
Raf ömrü süresince, Kızıltepe Kırmızı Mercimeğinin güneş ışığını görmeyecek şekilde kuru ve serin ortamda muhafaza edilmesi gerekir.
İşleme sırasında tavlama
Nemlendirilen mercimekler depolara alınıp 2–3 saat bekletilerek tavlanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Kızıltepe Kırmızı Mercimeğine ayırt edici özelliklerini, coğrafi sınırın toprak yapısı ve iklim koşulları kazandırır. Coğrafi sınırdaki tarım arazileri, alüvyal ana materyaline sahip derin ve düz topraklardan oluşur. Kırmızımsı kahverengine sahip bu topraklar; killi-tınlı bir yapı, düşük organik madde içeriği, zengin potasyum oranı ve nötre yakın hafif alkali özellik gösteren pH değerlerine sahiptir.
Kışın yağışlı geçen ılıman Akdeniz iklimi, yazın ise kurak ve sıcak geçen karasal iklim etkisini gösterir. Ortalama yıllık yağış miktarı ve sıcaklığı sırasıyla 310 mm ve 18 °C olup sıcaklıklar mayıs ayının ortalarından itibaren hızla yükselir. Coğrafi sınırda killi bünyeli toprak yapısı dengeli bir şekilde suyu tutarak yağışın düşük olduğu zamanlarda bitkiyi su stresine karşı korur.
Coğrafi sınırın hafif killi bünyeli toprağı, mercimeklerin hızlı olgunlaşmasına katkı sağlarken, hafif alkali pH’ya sahip olması da mercimeğin tadı üzerinde olumlu etki bırakır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1234 tescil numaralı Kızıltepe Kırmızı Mercimeği menşe adı olarak 29 Eylül 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Kızıltepe Kırmızı Mercimeği ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kızıltepe Kırmızı Mercimeği ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Kızıltepe Ticaret Borsası koordinasyonunda, 5 kişilik mercii tarafından gerçekleştirilir. Dicle Kalkınma Ajansı, Kızıltepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Mardin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Mardin Artuklu Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü ile Kızıltepe Ticaret Borsasından birer uzman katılır. Düzenli denetimler yılda en az iki defa yapılır; gerekli hallerde ve şikâyet üzerine her zaman denetim gerçekleştirilebilir.
Düzenli yapılan denetimlerin biri tarladaki üretim, diğeri ise piyasadaki ürünler üzerinden yapılır. Denetim mercii tarafından; ürünlerin fiziksel özellikleri ile renk değerlerinin uygunluğu; özellikle mercimek yetiştiriciliği, hasat ve ambalajlama aşamaları olmak üzere üretim metoduna uygunluk ve Kızıltepe Kırmızı Mercimeği ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Gerek görülmesi halinde, ürünün fizikokimyasal özelliklerinin uygunluğu da denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
