Coğrafi işaretli ürün · Isparta
Isparta ilinde yetiştirilen Malus domestica türü elmadır. Sap bölümünden çiçek çukuruna doğru incelen uzun biçimi ve çiçek çukurundaki belirgin beş çıkıntısıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Isparta Elması nedir?
Isparta Elması; Isparta ilinde yetişen ve Latince tür adı Malus domestica Borkh olan elma meyvesidir. Anaç olarak; çöğür (tohum anacı), MM.106 ve MM.111, M.9 kullanılır.
Ayırt edici özellikleri
Sıcaklık ve işlem koşulları
Isparta Elmasının yetiştiriciliği, çöğür veya klon anaçlar üzerine aşılanarak elde edilmiş fidanlar ile yapılır.
Isparta Elması yetiştirilen alanların büyük bir kısmı Eğirdir Gölü, Beyşehir Gölü ve Burdur Gölü etrafında bulunur.
Bu nedenle elmalar, ortalama % 57,8 nisbi nemli ortamda yetişir.
Eğirdir Gölünün yumuşatıcı etkisi çok düşük sıcaklıkları önlemek suretiyle ilkbahar geç donlarını bölgeden çoğunlukla uzak tutar.
Işık, bahçenin bulunduğu yer, terbiye sistemi, budama, dikim sıklığı gibi faktörlerden etkilenir.
Isparta Elması bahçeleri, ortalama 2858 saat/yıl ışık alır.
Sayısal özellikler
Isparta elmasının en önemli özelliklerinden bir tanesi meyve şeklidir. Bu durum meyve şeklinin gelişmesinde, özellikle çiçeklenmeden sonraki dönemde; hücre bölünme dönemi koşulları önemli olur.
Isparta ilinde bu dönemde (Nisan ayı) meydana gelen düşük sıcaklıklar, meyvenin çiçek ucunda hücre sayısını arttırır ve gelişmesini uyarır. Bu durum, serin ilkbaharda sentezlenen sitokininlerin meyve boyunu uzatmasından ileri gelir.
Çiçeklenme dönemi sonrası düşük sıcaklıklar sitokinin sentezini, yüksek sıcaklıklar gibberellin (GA) sentezini teşvik ederler, bunun sonucu düşük sıcaklıklar hücre sayısını, sıcak koşullar hücre iriliğini arttırır.
Isparta Elması; ekolojik yapı, sıcaklık nem dengesi, gece gündüz sıcaklık farklılıklarından dolayı, sap bölümünden çiçek çukuruna doğru incelerek uzayan, ticari olarak uzun meyve (long) kategorisine girer.
Ayrıca coğrafi sınırda ‘beş yıldız’ adı verilen çiçek çukurundaki 5 adet çıkıntının çok belirgin olması, Isparta Elması için ayırt edici bir özelliktir.
Meyve büyüklüğünün belirlenmesinde en önemli çevre faktörü ışıktır.
Hammadde ve çeşit özellikleri
Meyve gelişimi tam güneş ışığı seviyesinin % 25–40’ının altındaki ışık seviyelerinde sınırlı olur.
Meyve ağırlığı (g): 162–287 Meyve eni (mm): 69–84 Meyve boyu (mm): 57–77 Meyve eti sertliği (kg/cm2 ): 6,94–9,55
Isparta Elması Nasıl Yetiştirilir?
Isparta Elmasında budama, terbiye ve seyreltme işlemleri yapılırken de meyvelerin güneş ışığından en fazla şekilde faydalanmasına dikkat edilir.
Bahçe tesisi
Isparta Elması bahçelerinin büyük çoğunluğu, Eğirdir Gölü, Beyşehir Gölü ve Burdur Gölü etrafında bulunur. Bahçeler güney yamaçlara ve meyilli arazilere kurulur. Bu durum elmaların, hem ilkbaharın geç donlarından hem de şiddetli kış soğuklarından olumsuz yönde etkilenmesini engeller. Meyve fidanları, kasım ile mart ayı arasında dikilir.
yetiştiriciliği özellikleri
Isparta Elması yetiştiriciliği çöğür veya klon anaçlar üzerine aşılanarak elde edilmiş fidanlar ile yapılır. Kullanılan anaç, kalem ve fidanlar Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsünden temin edilir. Anaç olarak; çöğür (tohum anacı), MM.106 ve MM.111, M.9 kullanılır.
Isparta Elması bahçelerinde kullanılan başlıca çeşitler Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith, Scarlet Spur, Starkrimson Delicious ve Red Chief, tozlayıcı olarak da Starkspur Golden Delicious, Golden Delicious ve Starkrimson Delicious çeşitleri kullanılır. Yarı bodur ve tam bodur anaçlar ile bahçe tesisi; 1×3 m, 5×5 m, 5×6 m, 5×3 m vb. sıra üzeri ve sıra arası mesafeler bırakılarak yapılır.
Elma ağaçları yapraklarını döktükten sonra mart ayının sonuna kadar verim ve şekil budamaları yapılır.
Gübreleme, sulama ve ilaçlama
Gübre ihtiyacı, toprak ve yaprak analizi yapılarak belirlenir. Modern tarım tekniklerine uygun olarak fertigasyon (su ve gübrenin birlikte verilmesi) şeklinde gübre uygulaması yapılır. Isparta Elması yetiştirilen arazilerinin tamamına yakınında (%90) modern sulama yöntemlerine uygun olarak damla ve sprink sulama yapılır. Sulama zamanı, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan Tahmin ve Erken Uyarı Merkezi tarafından belirlenir.
Tahmin ve Erken Uyarı Merkezinin Isparta ilinde bulunan 35 adet Tahmin Erken Uyarı Sistemi (Tarımsal Meteoroloji İstasyonu) vasıtasıyla anlık sıcaklık, nem, yaprak ıslaklığı, yağış miktarı vb. veriler toplanıp işlenerek elma hastalık ve zararlılarına karşı ilaçlama uygulamaları yapılır.
Malzemeler ve ölçüler
- Golden delicious ve Starkspur golden delicious: 140–160 gün
- Starking delicious ve Starkrimson delicious: 150–160 gün
- Red Chief: 135–145 gün
- Scarlet Spur: 140–150 gün
- Granny Smith; 180–210 gün
Tam çiçeklenme – hasat arası süre
Nişasta Testi: Elmalar çiçek çukuru ile sap çukuru bölgeleri ortadan ikiye bölünerek tentürdiyot bileşiğine 10–15 saniye muamele edilecek, 2–3 dakika bekledikten sonra siyah ve beyaz zemin oluşacaktır. Kırmızı çeşitlerde çekirdek evinden itibaren, beyaz çeşitlerde homojen (yeknesak) dağılım şeklinde beyazlaşma oranı % 50 ve üzeri ise hasat başlatılmalıdır.
Kullanılacak meyveler, ağaçların omuz hizasında her yönünden, bir dıştan bir iç kısımlarından olmak üzere ağacı temsil edecek şekilde alınır. Sertlik: Meyve eti sertliği, dış kabuk hafifçe alındıktan sonra, Penetrometrenin elma için uyarlanmış başlığı kullanılarak tekniğine uygun olarak işlem yapılır. Penetrometre göstergesi elma çeşitlerine bağlı olarak 6,94–9,55 kg/cm2 arasında olmalıdır. SÇKM (Suda Çözünür Kuru Madde): Reflektometrenin ilgili bölmesine meyvenin suyu damlatılarak bakılır.
Reflektometrenin göstergesi çeşitlere bağlı olarak % 12,20–16,40 arasında olmalıdır.
Yetişme ve hasat dönemi
Tomurcuk kabarması: 21–24 Mart Tomurcuk patlaması: 29–30 Mart İlk çiçek: 19–25 Nisan Tam çiçek: 25–26 Nisan Çiçek sonu: 1–5 Mayıs Hasat: 23 Ağustos- 14 Kasım
Muhafaza koşulları
Hasat edilen Isparta Elması, plastik veya tahta kasalara konur ve 0–4°C sıcaklık ve %90–95 neme sahip depolarda muhafaza edilerek piyasaya arz edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Isparta ilinin iklim verilerine göre Nisan ayı en yüksek sıcaklık 29,5°C, en düşük sıcaklık -7,7°C’dir. Coğrafi sınırın iklimi, yarı kurak-nemli yapıdadır. Elmaların gelişim gösterdiği dönemde ortalama 568,4 mm yıllık yağış meydana gelir.
Gece-gündüz sıcaklık farkı ortalama olarak 15–20°C civarındadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1431 tescil numaralı Isparta Elması menşe adı olarak 2 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir.
Başvuru 1 Haziran 2020 tarihinde C2020/114 numarasıyla yapılmıştır.
Bu coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 1 Haziran 2020 tarihinden itibaren korunmak üzere 2 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir.
Isparta Elması ibareli sicilde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Isparta Elması ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Isparta Ticaret Borsasının koordinasyonunda, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesinden, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Isparta Ticaret Borsasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir. Üretimde kullanılan elma çeşitlerinin uygunluğu.
Özellikle bahçe tesisi, yetiştiricilik, hasat ve depolama koşulları bakımından üretim metoduna uygunluk. Ürünün özelliklerinin uygunluğu. Gerekli görülen durumlarda fenolojik ve pomolojik özellikleri bakımından analiz ettirilir. Isparta Elmasının coğrafi sınırdan temin edilip edilmediği. Isparta Elması ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
