Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da yerel Barburi çeşidinden yetiştirilir. Beyaz taneleri dalında bekledikçe pembe-kırmızıya dönebilir; sofralık tüketilir, pekmez, sirke ve şarapta kullanılır.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Barburi Üzümü nedir?
Hatay Barburi Üzümü; Latince tür ismi Vitis vinifera L. olan ve yerel Barburi çeşidi bitkiler kullanılarak coğrafi sınırda üretilen üzümdür.
Ayırt edici özellikleri
Meyve yapısı ve bileşim
Ürün Özelliği 100 tane ağırlığı (g) 150–250 Üzüm tanesi şekli Küresel Salkım şekli Düzgün (uniform) değil Hatay Barburi Üzümünün coğrafi sınırda köklü geçmişi bulunur.
Bitki ve meyve özellikleri
Olgun yaprak şekli Pentagonal Hatay Barburi Üzümü beyaz tane rengine sahip iken dalında daha uzun süre beklediğinde rakım ve sıcaklık değerlerine bağlı olarak pembe/kırmızı rengine döner.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Hatay Barburi Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Bağların yönü rüzgârı dik alacak şekilde genellikle kuzey-güney yönü seçilerek belirlenir. Taşlı-tınlı topraklar tercih edilir. Sofralık kullanım için dikimler genellikle 3×2 m olurken, şaraplık kullanım için dikimler 2×1 m olarak uygulanır.
Ekim ve dikim
Dikimlerde anacın büyüklüğüne bağlı olmakla birlikte genellikle 30 cm olan bir anaç için 25–28 cm derinlikte olacak şekilde dikim yapılır ve bir göz toprak üzerinde bırakılır. 60 cm’lik bir anaç için 50 cm’lik çukur açılıp bir göz toprak üzerinde bırakılır.
Sulama ve çapalama
Anaçların dikiminden sonra çanak başına 10–15 litre su verilir. Kullanılan anacın cinsine bağlı olarak anaçların dikiminden bir ya da 2 yıl sonra aşılama uygulanır. Kökün kuvvetine göre, göz, yarma ya da dilcikli İngiliz aşısı uygulanabilir. Aşılamadan önce kalem alınır. Hatay’da Barburi Üzümünün 1 yaşındaki sürgünlerinden kalem alınır.
Aşı kalemleri en az 2 cm olup 3 cm’i geçmeyecek şekilde yerleştirilir ve aşılamayı takiben toprak köstebek olarak tabir edilen şekilde kapatılır. Aşılamadan sonra her 2–3 haftada, 2–3 defa gözlerin kabarıp kabarmadığı ve toprakta kaymak tabakası oluşup oluşmadığı kontrol edilir. Toprakta kaymak tabası olması durumunda bu tabaka kırılmalıdır. Gözlerin toprak üstüne çıkmasından sonra asmalar kazıklara bağlanır. 2–3 sürgün çıktıktan sonra bu sürgünler teke indirilir.
Teklemede gövdeye en dik olarak gelişen ve sağlam yapılı olan sürgün tutulup diğerleri el ile temizlenir. Bitkinin boyu yükseldikçe kazıklara bağlanır, koltuk sürgünleri çıktıkça temizlenir. Temizleme işlemine bitki 60–70 cm’e ulaşana kadar devam edilir. 3 yıl boyunca omca gövdesi köstebek yapma ve budama yöntemleri ile geliştirilir. 4 ya da 5. yıllarda üzüm alınmaya başlanır. Budama sonrası genellikle %1–3 oranında bordo bulamacı kullanılır.
Gübreleme işlemi
Gübreleme toprak ihtiyacına göre yapılır ve küllenmeye karşı ruhsatlı ilaçlar ile mücadele edilir.
Sulama ve çapalama — 2. aşama
Sulama, bitkinin ihtiyacına uygun olarak yapılır. Bağ bozumu için üzümlere ben düşmesi ve üzüm renginin değişmesi beklenir. Ayrıca üzümün sapından kolay kopması, çekirdeklerin kahverengiye dönmesi, üzümün kendine özgü tat ve aromasını alması üzümün hasat edilmeye hazır olduğunu gösterir.
Hasat işlemi
Hatay Barburi Üzümü haziran sonu-temmuz başında olgunlaşır ve hasat edilir. Üzüm hasadı yapılmadan önce, kullanım amacına göre (sofralık, şaraplık, pekmezlik vb.) brix değeri kontrol edilir. Ancak, yöre halkı brix değeri yerine tatma ve tane rengini gözlemleme yöntemi ile geleneksel tecrübesine dayalı olarak hasat yapar.
Brix değeri üzerinden hasat yapanlar için bu değerin en az 21–24 olması, üzüm şırasının yoğunluğunun en az 1090 olması ve pH değerinin de 3,2–3,8 arasında olması gerekir.
Muhafaza özellikleri
Depo sıcaklığının -1 °C’nin altına düşmemesi gerekir.
Muhafaza koşulları
- Bu amaçla 0,8–1 cm çapında sürgünler kesilip demetlenir ve siyah poşetler içerisinde bir bardak su ile + 3 °C’de aşılama zamanına kadar muhafaza edilir. 1 ile + 1 °C’de muhafaza edilir. Üzümler bir
- iki günden daha uzun süre soğuk havada depolanacaksa kükürt dioksit (SO ) ile depo hacmi ve içindeki ürün miktarına 2 uygun bir konsantrasyonda ve sürede fümigasyon uygulanır.
Soğuk hava deposundaki bağıl nem %92–96 arasında olmalıdır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Hatay Barburi Üzümünün tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Hatay Barburi Üzümü sofralık olarak tüketilmesinin yanı sıra pekmez, sirke ve şarap yapımında kullanılır. Bağ tesisinde rüzgâr yönünün belirlenmesi ve toprağın seçimi önemlidir.
Kökeni ve üretim geleneği
Hatay ilinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Hatay Barburi Üzümü, Hatay ilinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1730 tescil numaralı Hatay Barburi Üzümü mahreç işareti olarak 28 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Barburi Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Hatay Barburi Üzümü ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Antakya Ticaret ve Sanayi Odası’nın koordinatörlüğünde, Antakya Ticaret ve Sanayi Odası, Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesinden ürün konusunda uzman birer kişi olmak üzere en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Denetim mercii; üretim metoduna uygunluğunu, muhafaza koşullarının uygunluğunu ve Hatay Barburi Üzümü ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Ayrıca gerekli görülmesi halinde brix değeri ve pH değerinin uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Barburi Üzümü yerel Barburi çeşidinden elde edilir; çoğaltmada yöredeki sürgünlerden aşı kalemi alınır. Taneler dalda bekledikçe renk değiştirebilir. Hatay’ın gastronomi çevresindeki yerel bağcılık ürünlerindendir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
