Dörtyol Mandarini

Coğrafi işaretli ürün · Hatay

Hatay’ın Dörtyol ilçesinde yetiştirilir. Yörenin mikrokliması meyvenin erkenciliği, aroması ve usare miktarıyla ilişkilidir.

UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Menşe Adı
Ürün sınıfıMeyveler Ayırt edicilikErkencilik Ve Sulu Meyve Hasat dönemiGenellikle Eylül

Dörtyol Mandarini nedir?

Dörtyol Mandarini, Hatay ilinin Dörtyol ilçesinde yetiştirilen mandarindir. Meyvenin erkenciliği, kendine has aroması, usare miktarı ve suda çözünebilir kuru madde oranı, coğrafi sınırın mikroklima ve toprak koşullarıyla ilişkilendirilir. Meyvenin kimyasal ve fiziksel değerleri sicilde ayrı verilir.

Ayırt edici özellikleri

1

Sicildeki ölçü ve nitelikler

Dörtyol Mandarini; “Satsuma” türünün “Owari” çeşididir.

Meyveleri tatlı, kokuludur.

Kabuğun meyve etine bağlılığı gevşektir ve bu nedenle puflaşma eğilimi fazladır.

Meyveler orta büyüklükte, basık şekilli, meyve eti, koyu portakal renginde, sulu, aromalı ve kalitesi yüksektir.

Meyvesi çekirdeksiz veya en fazla 6 adet çekirdeğe sahiptir.

Dörtyol Mandarinlerinin meyve eni 66,08–69,32 mm, meyve ağırlığı 135,69–142,96 gram, kabuk kalınlığı 2,75–3,37 mm arasında, usare miktarı % 49,08 ila 53,96 ve meyve suyunda titre edilebilir asitlik (sitrik asit cinsinden) % 0,97–1,38 aralığındadır. Suda çözünebilir kuru madde (briks) %7,8 ile %8,28 arasında, suda çözünebilir kuru madde/asit oranı ise 7,61–8,45 aralığında bulunur.

Verimli bir çeşit olup düzenli meyve verir ve periyodisiteye eğilimi azdır.

Ağaçlar yayvan taçlı, erkencidir.

Meyveler olgunlaştıktan sonra ağaç üzerinde fazla kalmaz.

2

Sayısal özellikler

Dörtyol Mandarini yetiştiriciliği yapılan bölgenin dağlar tarafından çevrili korunaklı bir alan niteliği taşıması, denizden gelen havanın ani yükseliş göstererek yamaçların yüksek kısımlarında soğuması, bölgede mandarin yetiştiriciliği için doğal bir ekoloji oluşturur.

Dörtyol Mandarini Nasıl Yetiştirilir?

1

Sayısal özellikler

Dörtyol Mandarini fidanlarında anaç olarak turunç (Citrus aurantium) anacı kullanımı yaygındır. Fidancılığın gelişmesi ve toprak yapısına bağlı olarak uygun alanlarda kullanılmak üzere Carrizo sitranjı anacı kullanımı da görülür. Dörtyol Mandarin yetiştiriciliğinde daha çok göz aşısı uygulanır. Eylül-ekim döneminde durgun göz aşısı ve mart ayından itibaren de sürgün göz aşısı uygun sonuç verir.

Aşılamada önem verilecek unsurlar; ağaçların uyanması, yeterli sıcaklığa ve neme ulaşılması ile don olayı yaşanma ihtimalinin uzak olmasıdır. Mandarin yetiştiriciliği ılıman özelliğe sahip, mevsim ortalamaları yüksek sıcaklıklar oluşturan ve nem açısından uygun özellikler gösteren alanlarda yapılabilir. Ağacın yetiştirildiği yerlerde, don olaylarına karşı önlemler alınması gerekir. -10 °C’ye kadar düşen sıcaklıklarda ağaçların donması ve zarar görme riski yüksek olduğundan sıcaklıkların -4°C’nin altına düşmemesi gerekir.

2

Üretim yeri ve çevresi

Sıcaklığın aşırı yüksek olduğu yerlerde ürünün yetiştiriciliği zorlaşır. Sıcaklık olarak meyve gelişimi 12–13 °C’de başlar, 25–31°C’de ise meyve gelişimi en yüksek düzeye erişir. 37–39 °C’de meyve gelişimi durur, 45°C ve üzeri sıcaklıklara meyve dayanmaz. Soğuk ve sıcak olarak hâkim yönlerden sert esen rüzgârlar mandarin ağaçlarını olumsuz etkilediğinden bahçe tesis edilen alanda rüzgâra karşı önlem alınması gerekir. Düşük nem oranı, ağacın gelişimini olumsuz yönde etkiler.

Yeni bahçe tesis edilecek alanda toprak işlemesi yapılarak fidan dikimi için toprak hazırlanır. Ocak-şubat aylarından başlayarak nisan ayına kadar devam edecek şekilde fidan dikimi yapılır. İklim koşullarına bağlı olarak bazı yıllarda ekim-kasım aylarında kış öncesi ekim yapılır. Bölgede en fazla tercih edilen dikim şekli eski bahçelerde 6×6 m aralıklarladır.

Yeni tesis edilen bahçelerde bu aralık yarı sık dikim olarak tanımlanan 4×3 m, 3×5 m ve 3×6 m’dir. Dikim öncesi fidanlara budama yapılır.

3

Ekim ve dikim

Kökler temizlendikten sonra derin olmayacak şekilde dikim yapılır. Mandarin; bol humuslu, derin, süzekli (suyu akıntılı), kumlu-tınlı, tınlı ya da killi-tınlı topraklarda ve oksijen ihtiyacının karşılayan topraklarda yetişir. Taban suyu yüzeyden 1,5 m kadar alt kısımda olması gerekir. Bu mümkün değilse drenaj yapılır. Toprak pH değeri 5,5 – 6, toprak derinliği 1,5–2 m arasında olmalıdır. Köklere zarar vermemek için toprak işleme 10 cm’den fazla yapılmaz.

4

Sulama ve çapalama

Yılda en az 4 kez çapalama yeterli ve yararlı olur. Yabancı ot mücadelesi çapalama ya da herbisit ilaç kullanımı ile yapılır.

5

Gübreleme işlemi

Sicilde, yöreye özgü ayrı bir yetiştirme yöntemi bulunmadığı belirtilir. Çiçeklenme öncesinde toprak ve ağaç yaşına göre ilk azotlu gübre, taban gübresi, bordo bulamacı ve organik gübre uygulaması yapılır.

Mayıs ayının ikinci yarısından itibaren gerekli olan azotlu gübre uygulamasına başlanır. İhtiyaç duyulan ağaç ve bahçelerde, iz elementler ve diğer besin preparatları uygulanır. Haziran dökümü döneminde potasyumlu gübre uygulamalarına başlanır ve azotlu gübrelemelere devam edilir. Meyve büyüme dönemine gelindiğinde, gerekli görülen besin elementleri takviyesi yapılır. İlaçlama: Çiçeklenme dönemi olan nisan ayının ilk yarısından itibaren hastalık ve zararlı kontrolü yapılır.

Meyvelerde ve ağaç gövdesinde etkili olan zararlılar; Akdeniz meyve sineği, kabuklu bit, pas böcüsü ve unlu bittir.

6

Hasat işlemi

Çiçeklenme döneminden başlamak ve hasat dönemine kadar devam ettirilmek suretiyle zararlıların takibi yapılarak popülasyon yoğunluğuna göre ilaçlama yapılır. Meyve büyüme döneminde zararlılarla mücadeleye devam edilir.

Akdeniz meyve sineği ile mücadele popülasyonun ekonomik zarar seviyesinin altına düşünceye kadar sürdürülür. Genellikle eylül sonuna kadar gece sıcaklıkları 15°C ve altına düşünceye kadar Akdeniz meyve sineği mücadelesine devam edilir Budama: Hasat sonrası dönemde kuru ve hastalıklı dalların ayıklanması ve düzgün bir taçlanma sağlanması amacıyla budama yapılır. Meyve verimi ve kalitesini artırmak amacıyla gelişme döneminde sürgün budaması da yaygın olarak yapılır.

Budama sonrası hastalıklı dallar bahçe dışında uygun şekilde imha edilir.

7

Sulama ve çapalama — 2. aşama

Sulama: Çiçeklenme döneminden küçük meyveye geçişte kurak geçen dönemlerde sulama işlemlerine başlanır. Sıcaklıkların artmasıyla beraber sulama sistemine göre damlama sulamada haftada bir, salma sulamada 15–20 günlük periyotlarla sulama yapılır. Sulama işlemlerine meyve olgunlaşma dönemine kadar ağaç ve toprak durumuna göre sezon boyunca devam edilir.

8

Hasat — 2. aşama

Hasat: Meyveler ekim ayının ikinci haftasından itibaren hasat olgunluğuna erişir ve hasat işlemlerine başlanır. Depo olarak kullanılan alanlar da mutlaka ilaçlanarak zararlılardan arındırılır.

Yetişme ve hasat dönemi

Meyve kabuğu, hasat döneminde sarımsı portakal renginde ve hafif pürüzlüdür. Ekim ayı ortalarında olgunlaşmaya başlar, kasım ayı ortalarında ve sonunda hasat edilebilir.

Muhafaza koşulları

Soğuk hava depoları veya yaygın olan doğal depolama alanlarında saklanacak meyveler daha hassas hasat edilir. Depolama: Meyve depolaması mutlaka soğuk hava depolarında yapılır, adi depolarda yapılmaz. Depolanacak mandarin ambalaj öncesinde veya sonrasında hastalıklara karşı ilaçlanır. Ambalajlanmış meyveler soğuk depolarda ambalajların arasına hava geçebilecek ve hava sirkülasyonu oluşturacak şekilde depolanır. Mandarin meyvesi 3–4 °C sıcaklıkta, 2–3 ay süreyle depolanabilir.

Üretim yeri ve coğrafi bağ

Coğrafi sınırın mikro-klima özellikleri ve toprak yapısına bağlı olarak Dörtyol Mandarini; erkencilik, ürününün kendine has aroması, usare miktarı, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) oranı gibi özellikleri bakımından diğer yörelerde üretilen ürünlerle kıyaslandığında belirgin farklılıklar gösterir.

Nasıl sunulur ve kullanılır?

Mandarin meyvesi zedelenmeye meydan verilmeden dikkatle toplanarak sınıflandırılır ve ambalajlanır.

Tescil ve Denetim Bilgileri

Dörtyol Mandarini coğrafi işareti marka ile birlikte ürünün üzerinde yer alabilir.

Tescil kapsamı ve işaret kullanımı

468 tescil numaralı Dörtyol Mandarini menşe adı olarak 31 Ekim 2019 tarihinde tescil edilmiştir.

Sicildeki denetim düzeni

Denetim Dörtyol Turunçgil Üreticileri Birliği koordinatörlüğünde Dörtyol Ticaret ve Sanayi Odası ve Dörtyol İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden konunun uzmanı 1’er kişiden oluşan toplam 2 kişilik denetim mercii tarafından yapılacaktır.

Denetim mercii tarafından; erkencilik durumu, usare miktarı, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM)/asit oranı, meyve ağırlığı, meyve iriliği ve şekli, meyve rengi ve görünümü, kabuk kalınlığı ile amblem kullanım uygunluğu kriterleri açısından ve bu kriterlere uygunluğun değerlendirilmesi amacıyla denetim faaliyeti yürütülecektir. Denetim esnasında tespit edilen uygunsuzluklar mevcutsa, net ve açık bir şekilde bu uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilecektir.

Denetim mercii, yılda 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde her zaman denetim işlemlerini yürütecektir. Ayrıca, kamu kuruluşları veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilecek, hizmet satın alabilecektir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütecektir.

UNESCO ile bağlantısı

Hatay gastronomi kültürü: Dörtyol Mandarini, yörede yetiştirilen Owari Satsuma çeşididir. Sicil, bölgenin iklim koşullarını meyvenin erkenciliğiyle ilişkilendirir. Hatay’ın gastronomi çevresinde narenciye yetiştiriciliğini temsil eder. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.

Kaynaklar

TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Sicil Belgesi↗ Son doğrulama: 2026-10-19